Doọ vêy bhrợ bâc cơnh, pr’múa nâu vêy đơơng chr’năp đăh j’niêng bh’rợ lalay. Ting bhr’dzang dzung liêm ma mơ, p’gơt tr’xin j’ooi cơnh râu k’đươi moon a’bhô dang, hơnh deh ta mooi chô pa zưm đh’rưah ooy râu bhui har âng vêêl đông.

Đhị râu xa nưl grơm k’rơ âng chiing, đợ apêê pân đil Êđê tr’xin j’ooi lươt đhị zợ buah, ting p’gơt t’nơơt ooy pr’múa k’đươi ộm buah ty chr’năp. Đợ dzung têy p’gơt t’nơơt liêm pr’hay cơnh râu k’đươi moon liêm ta nih tươc ooy a’bhô dang lâng apêê ta mooi. Pr’múa k’đươi ộm buah buôn lêy múa chi ơh bêl j’niêng bh’rợ hơnh deh ha roo t’mêê, j’niêng bhuôih ch’nang đac, j’niêng bhuôih c’rơ tr’mung, xay xơ lâng zâp bhiệc bhan ty ahay âng vêêl bhươl. Đhị lêy múa năc đông dal têêm ngăn, tang bhrợ bhiệc r’rộ r’răm căh cậ đợ đhị zợ buah, đhị p’têêt pa zưm acoon manưih lâng vêêl bhươl, tơơm riah văn hoá Êđê. T’cooh vêêl Y Kut Niê (Aê Nang) coh vêêl Prao, chr’val Mdrak, tỉnh Đăk Lăk đoọng năl:“Ting cơnh j’niêng bh’rợ âng manưih Êđê, pr’múa k’đươi ộm buah năc đoo pr’múa bêl vêêl bhươl vêy râu bhui har, bêl vêy zợ buah, căh choom múa bêl pr’loọng đông vêy manưih bil. Apêê ahay moon năc đhị k’rong pa zưm đợ đha đhâm c’moọr pân jưih pân đil đh’rưah chô k’rong pa zưm, zâp vêêl đông chô ăt pa zưm bhui har”.

Pr’múa k’đươi ộm buah âng manưih Êđê bhrợ p’căh lâng đợ pr’múa tr’xin j’ooi, lâng đợ bhr’dzang dzung lươt đhiêr liêm ma mơ đhị zr’lụ zợ buah. Bơr têy ting p’gơt tr’xin pr’hay cơnh k’đươi moon, hơnh deh liêm ta nih. Hân đhơ căh vêy bhrợ bâc cơnh, pr’múa nâu năc liêm chr’năp lalay đăh j’niêng bh’rợ, bhrợ p’căh râu lêy chăp lâng a’bhô dang lâng zâp apêê ta mooi. Pa zưm đh’rưah lâng pr’múa nâu năc đợ xa nưl r’rộ r’răm âng chiing Êđê, lâng xa nưl chiing tr’xin, ma mơ, bhrợ đhị lêy bhrợ nâu ma bhưy chr’năp, têêm ngăn đăh văn hoá acoon coh.

Nghệ nhân Y Klôt Buôn Yă (Aê Thảo), vêêl Hra Ea Ning, chr’val Dray Bhăng, tỉnh Đắk Lắk đoọng năl, pr’muah k’đươi ộm buah âng manưih Êđê năc đoo bhrợ p’căh liêm pr’hay âng loom luônh chăp hơnh ta mooi, năc đhị p’têêt pa zưm zâp apêê coh vêêl đông, lâng xay moon ooy đăh pr’ăt tr’mung a’bhô dang chr’năp âng đhanuôr. Ooy pr’múa, manưih Êđê p’căh moon râu mâng loom, hay k’noọ lâng cr’noọ cr’niêng ooy pr’ăt tr’mung bhui har, têêm ngăn:“Xang bêl bhrợ zâp j’niêng bh’rợ bhuôih ch’nang đac, bhuôih c’rơ tr’mung năc vêy pr’múa k’đươi moon ộm buah lâng rơơm kiêng đhanuôr coh vêêl đông bhui har, k’bhộ ngăn. Nâu đoo năc râu k’đươi moon zâp apêê a’bhô dang crâng da ding, toọm đac, a’bhướp a’dich, tô bhuh ahay xơợng xa nưl chiing, lêy pr’muah năc chô ăt pa zưm đh’rưah bhui har lâng đhanuôr coh vêêl đông”.

Nghệ nhân Y Klôt Buôn Yă đoọng năl cớ, manưih múa nâu buôn xập xa nập ty chr’năp âng manưih Êđê. Ting cơnh j’niêng ty ahay, bêl k’noọ ộm buah, n’toh đac ooy zợ lêy pay đac đăh ch’nang đac âng vêêl lâng p’lêê a’lui răng gooh, oó pay đac đăh lơơng, tu đac đhị đêêc ma bhưy chr’năp:“Ha dang bhuôih lâng 3 zợ buah năc vêy 3 cha nặc múa, 7 zợ buah năc vêy 7 cha nặc múa. Buôn lêy đợ apêê múa nâu mơ 5 cha nặc nắc a’têh lâng buôn ting số la lêêh. Bêl ahay, bêl k’noọ ộm buah, đac n’toh ooy zợ buah năc pay đăh ch’nang đac lâng p’lêê a’lui, căh choom pay đac đăh lơơng”.

Pr’múa k’đươi ộm buah căh năc mưy j’niêng bh’rợ, năc dzợ mưy nghệ thuật pr’hay chr’năp, đhị pr’hat xa nưl, p’gơt t’nơơt lâng ma bhưy chr’năp pa zưm mưy. Ting bhr’dzang dzung lâng đợ râu p’gơt âng têy bhrợ p’căh lâng râu lêu chăp, pr’ăt bh’rợ pa zưm liêm ta nih âng acoon manưih lâng crâng k’coong, a’bhô dzang lâng vêêl bhươl. Đhị râu xa nưl chiing ch’va xưl lâng p’rá cr’chăng liêm ta nih âng vêêl đông, ta mooi năc vêy bơơn năl lêy râu têêm ngăn, ma bhưy chr’năp ooy zâp đăh văn hoá âng Tây Nguyên./.

ĐIỆU MÚA MỜI RƯỢU CỦA NGƯỜI ÊĐÊ

Múa mời rượu là một điệu múa dân gian truyền thống của người Êđê, gắn liền với các dịp vui của cộng đồng. Không cầu kỳ về hình thức, điệu múa mang đậm tính nghi lễ và ý nghĩa biểu trưng. Từng bước chân đều đặn, từng cử chỉ mềm mại như lời mời gọi thần linh, chào đón khách quý cùng hòa vào niềm vui của buôn làng.

Trong không gian trầm hùng của tiếng chiêng ngân vang, những cô gái Êđê nhẹ nhàng bước ra bên ché rượu cần, uyển chuyển trong điệu múa mời rượu truyền thống. Từng nhịp chân, từng động tác tay mềm mại như lời chào thân thiện gửi đến thần linh và khách quý. Điệu múa mời rươụ thường hiện diện trong lễ cúng mừng lúa mới, lễ cúng bến nước, lễ cúng sức khỏe, lễ cưới và các lễ hội truyền thống của buôn làng. Không gian múa là nhà dài ấm cúng, sân lễ rộn ràng hay bên những ché rượu cần, nơi kết nối con người với cộng đồng và cội nguồn văn hóa Êđê. Già làng Y Kŭt Niê (Aê Nang), buôn Prao, xã Mdrak, tỉnh Đắk Lắk cho biết:“Theo phong tục của người Êđê, múa mời rươụ là múa trong dịp buôn làng có niềm vui, khi có ché rươụ cần, không được múa khi gia đình có tang. Người xưa nói rằng là nơi hội tụ những chàng trai cô gái cùng tụ họp, khắp buôn làng về chung vui.”

Điệu múa mời rượu của người Êđê được thể hiện bằng những động tác nhẹ nhàng, với bước chân đều đặn xoay vòng quanh ché rượu cần. Đôi tay mềm mại, uyển chuyển trong từng cử chỉ mời gọi, chào đón đầy trân trọng. Tuy không cầu kỳ về hình thức, điệu múa lại mang đậm tính nghi lễ và ý nghĩa biểu trưng, thể hiện sự tôn kính đối với thần linh và các vị khách quý. Hòa cùng điệu múa là âm thanh rộn ràng của chiêng Êđê, với nhịp chiêng chậm rãi, đều đặn, tạo nên không gian linh thiêng mà ấm áp, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

Nghệ nhân Y Klôt Buôn Yă (Aê Thảo), buôn Hra Ea Ning, xã Dray Bhăng, tỉnh Đắk Lắk cho biết, múa mời rượu của người Êđê là biểu hiện sinh động của lòng hiếu khách, là sợi dây kết nối các thành viên trong buôn làng, đồng thời phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cộng đồng. Qua điệu múa, người Êđê bày tỏ niềm tin, sự tri ân và ước vọng về cuộc sống yên vui, ấm no. “Sau khi hoàn tất các nghi lễ cúng bến nước, cúng sức khỏe sẽ có phần múa mời rươụ với mong muốn bà con buôn làng đong đầy niềm vui và ấm no. Đó chính là lời mời gọi các vị thần núi, thần nước, ông bà tổ tiên nghe tiếng chiêng, thấy điệu múa sẽ về chung vui với bà con buôn làng mình.”

Nghệ nhân Y Klôt Buôn Yă cho biết thêm, người múa thường mặc trang phục truyền thống của người Êđê (váy áo thổ cẩm). Theo tập quán xưa, trước khi uống rượu cần, nước đổ vào ché phải được múc từ bến nước của buôn bằng quả bầu khô, không lấy từ nguồn khác, vì đó là nguồn nước thiêng.“Nếu cúng với 3 ché rượu cần thì có 3 người múa, 7 ché rượu cần thì có 7 người múa. Thông thường số người múa từ 5 người trở lên và luôn theo số lẻ, không múa theo số chẵn. Ngày xưa, trước khi uống rượu cần, nước đổ vào ché rượu phải được múc từ bến nước bằng quả bầu khô, tuyệt đối không lấy từ nguồn nước khác.”

Múa mời rượu không chỉ là nghi lễ, mà còn là một nghệ thuật sống động, nơi âm nhạc, chuyển động và tâm linh hòa làm một. Từng bước chân, từng động tác tay đều được thực hiện với sự tôn kính, thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên, thần linh và cộng đồng. Giữa nhịp chiêng ngân vang và tiếng cười thân thiện của buôn làng, du khách sẽ cảm nhận được sự ấm áp, hồn hậu và linh thiêng trong từng khoảnh khắc văn hóa của Tây Nguyên./.