Coh vêêl Sut M’đưng, chr’val Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk đợ c’moo đăn đâu, xa nưl chiing dưr chr’va xưl ta luôn đhị zâp g’luh sinh hoạt vêêl đông. P’loon bêl doọ râu trơ vâng, apêê pr’hat xa nưl bh’lêê bh’la coh vêêl lêy ăt pa choom, bêl nặc n’toong chiing, bêl nặc plong a’luôt, hát đui truih t’ruih bh’lêê bh’la. Căh mưy chi ơh đoọng ha đhanuôr coh vêêl đông, coh chr’val, apêê dzợ chi ơh p’căh đoọng ha ta mooi pâh lêy chi ơh, căh cậ chi ơy đhị sân khấu zâp g’luh thi. Ting cơnh pr’căn H Riết Êban, Trưởng vêêl Sut M’đưng, căh nặc mưy xa nưl âng bhiệc bhan, chiing goong nâu cơy vaih râu p’têêt pa zưm zâp lang coh vêêl đông:“Tinh thần âng zâp apêê a’va nghệ nhân lâng zâp apêê a’đhi ting t’ngay ting liêm choom lâh. Ban k’đhơợng zư vêêl cung cơnh apêê nghệ nhân cung t’bhlâng zooi đoọng đh’rưah đoọng zâp apêê p’niên bơơn lêy râu bhui har bêl lêy pa choom n’toong chiing, bhrợ bhui har, liêm choom đoọng zâp apêê a’đhi buôn năl ghit lâh mơ”.

Đh’rưah lâng vêêl Sut M’đưng, bâc vêêl đông coh Đắk Lắk xoọc ting bhr’dzang lêy bhrợ pa dưr đợ văn hoá ty ahay, tơợ chi ơh chiing goong, tr’coọ xa nưl acoon coh tươc bhrợ pa dưr bhiệc bhan lâng zâp j’niêng bh’rợ coh vêêl đông. Prang tỉnh zư lêy bâc bh’rợ chi ơh văn hoá bh’lêê bh’la coh vêêl đông, lâng k’ha riêng g’luh nghệ nhân, manưih năl ghit đăh văn hoá ty lêy ting pâh pa choom đoọng ha lang apêê p’niên.

Đhị chr’val Ea Súp (chr’hoong k’noong k’tiêc Ea Súp bêl ahay), câu lạc bộ chiing goong vêêl Ea Súp ơy bhrợ pa dưr lâh 10 c’moo. Tơợ bêl vêy k’noọ k’zệt cha nặc bêl tr’nơợp, tươc đâu câu lạc bộ ơy t’pâh bâc ơl đhanuôr ting pâh bhrợ, ooy đâu vêy bâc đha đhâm c’moọr. Nghệ nhân Niê Khăm Ta, Chủ nhiệm câu lạc bộ đoọng năl, đh’rưah lâng râu k’rang lêy âng zâp cấp, ngành, bh’rợ pa choom đoọng ting t’ngay vêy zư pa dưr liêm choom:“Tơợ c’moo 2024, bơơn Sở Văn hoá cung cơnh Phòng Văn hoá lâng chính quyền vêêl đông k’rang lêy bhrợ lớp pa choom đoọng ha zâp apêê p’niên k’tứi. Xọoc đâu, ooy câu lạc bộ ơy t’moot pa xoọng đợ apêê moot pa choom coh đâu. Đợ apêê nâu xoọc vêy pa zêng 46 cha nặc, ooy đâu manưih ga rựa t’ha bhlâng n’niên c’moo 1949 lâng manưih p’niên bhlâng năc c’moo 2015. Lâh mơ, năc ơy vêy mưy c’bhuh apêê chiing goong p’niên k’tứi lalay coh câu lạc bộ, ta luôn zư lêy bhrợ zâp bh’rợ chi ơh chiing goong, văn hoá”.

Ooy c’moo 2025, tỉnh Đắk Lắk ơy bhrợ liêm xang lâng lêy cha mêêt cher đoọng 46 bha ar pa tơ ch’ner Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, ooy đâu p’căh ghit bh’rợ âng apêê pa bhrợ bha lâng ooy đăh zư lêy văn hoá ty ahay. Tỉnh cung ơy bhrợ liêm choom bâc bhiệc bhan văn hoá ga măc cơnh: Liên hoan văn hoá chiing goong lâng tr’coọ xa nưl ty ahay zâp acoon coh; Apêê t’ngay “Đại đoàn kết zâp acoon coh - k’cir văn hoá Việt Nam”; T’ngay bhiệc bhan văn hoá acoon coh Mường g’luh tr’nơợp... Bhrợ pa dưr cớ zâp j’niêng bh’rợ ooy đăh j’niêng bh’rợ Cầu ngư, moot đông t’mêê âng manưih Ê Đê, hơnh deh c’moo ma mung âng manưih M’nông...

T’cooh Nguyễn Lê Vũ, Phó giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao lâng Du lịch tỉnh Đắk Lắk moon, bhiệc bhrợ nâu zooi đoọng văn hoá bơơn zư lêy ooy pr’ăt tr’mung zâp t’ngay âng đhanuôr. Lâng bhrợ c’lâng lươt t’mêê đoọng văn hoá vaih pr’đơợ pa dưr pa xơc:“Cung zư lêy bh’rợ nâu cơnh mưy bh’rợ ta luôn zâp c’moo đoọng zâp apêê nghệ nhân, zâp lang apêê t’tưn vêy choom giao lưu, ăt prá xay đh’rưah, cung cơnh pa choom đoọng đợ k’cir âng lang apêê a’conh a’bhướp lăm ahay đoọng ha pêê p’niên t’tưn. Bhrợ p’căh cớ đhị bhrợ pa dưr văn hoá chiing goong đoọng zâp apêê lêy bhrợ, chi ơh liêm choom zâp j’niêng bh’rợ cung cơnh zâp xa nay bh’rợ chi ơh chiing goong coh vêêl đông âng zâp apêê nghệ nhân ăt ma mung”.

Tơợ đợ bh’rợ coh vêêl đông, văn hoá vêy zư đợc lâng pa choom đoọng liêm crêê ha lang apêê p’niên. Lâng râu k’đhơợng zư tơợ vêêl bhươl, lang p’niên bơơn lêy râu hâng hơnh ooy đăh pr’đươi cr’van ty chr’năp lâng t’bhlâng bhrợ clan bhưah liêm đợ râu chr’năp văn hoá. Nâu đoo năc pr’đơợ đoọng văn hoá zâp acoon coh ooy Đắk Lắk bơơn zư pa dưr nhâm mâng./.

GIỮ LỬA VĂN HÓA - ĐIỂM SÁNG TRONG BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA Ở ĐẮK LẮK

Bằng những cách làm phù hợp với thực tiễn, với sự giữ lửa và truyền lửa của chính các cộng đồng, câu chuyện giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống ở các buôn làng tại Đắk Lắk đang được tiếp nối, tạo nên những điểm sáng cho bức tranh bảo tồn và phát triển văn hóa tại địa phương.

Ở buôn Sut M’đưng, xã Quảng Phú, tỉnh Đắk Lắk những năm gần đây, tiếng chiêng lại vang lên đều đặn trong các buổi sinh hoạt cộng đồng. Tranh thủ lúc nông nhàn, đội văn nghệ dân gian của buôn duy trì tập luyện, khi thì đánh chiêng, khi thì thổi sáo, hát kể sử thi. Không chỉ biểu diễn cho bà con trong buôn, trong xã, những tiết mục này còn được trình diễn cho khách du lịch, hay biểu diễn trên sân khấu các cuộc thi. Theo bà H Riết Êban, Trưởng buôn Sut M’đưng, không chỉ là âm thanh của lễ hội, cồng chiêng giờ đây trở thành sợi dây gắn kết các thế hệ trong buôn.“Tinh thần của các bác nghệ nhân và các em thì càng ngày càng tích cực hơn. Ban tự quản buôn cũng như là đội nghệ nhân thì cũng cố gắng hỗ trợ lẫn nhau để cho các em thấy được niềm vui khi thực hành tập đánh chiêng, tạo ra không khí vui tươi, lành mạnh để cho các em dễ tiếp thu hơn”.

Cùng với buôn Sut M’đưng, nhiều buôn làng ở Đắk Lắk đang từng bước khôi phục không gian văn hóa truyền thống, từ diễn tấu cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc, đến phục hồi lễ hội và các hoạt động cộng đồng. Toàn tỉnh duy trì nhiều mô hình sinh hoạt văn hóa dân gian ở cơ sở, với hàng trăm lượt nghệ nhân, người am hiểu văn hóa truyền thống trực tiếp tham gia truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Tại xã Ea Súp (thuộc huyện biên giới Ea Sup trước đây), câu lạc bộ cồng chiêng buôn Ea Súp được thành lập đã hơn 10 năm. Từ chỗ chỉ có gần chục thành viên ban đầu, đến nay câu lạc bộ đã thu hút đông đảo người dân tham gia, trong đó có nhiều thanh thiếu niên. Nghệ nhân Niê Khăm Ta, Chủ nhiệm câu lạc bộ cho biết, cùng với sự quan tâm của các cấp, ngành, hoạt động truyền dạy ngày càng được duy trì nền nếp.“Từ năm 2024, được Sở Văn hóa cũng như Phòng Văn hóa và chính quyền địa phương quan tâm mở lớp truyền dạy cho các em nhỏ. Hiện nay, trong câu lạc bộ đã kết nạp thêm những thành viên đó. Số lượng thành viên đã phát triển lên 46, trong đó, người lớn tuổi nhất sinh năm 1949 và người nhỏ tuổi nhất sinh năm 2015. Đặc biệt là đã có một đội chiêng nhí riêng cho câu lạc bộ, luôn duy trì tổ chức các hoạt động cổng chiêng, văn hóa”.

Trong năm 2025, tỉnh Đắk Lắk đã hoàn thiện và trình xét tặng 46 hồ sơ danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, qua đó khẳng định vai trò của lực lượng nòng cốt trong gìn giữ văn hóa truyền thống. Tỉnh cũng đã tổ chức thành công nhiều sự kiện văn hóa lớn như: Liên hoan văn hóa cồng chiêng và nhạc cụ truyền thống các dân tộc; Tuần “Đại đoàn kết các dân tộc - di sản văn hóa Việt Nam”; Ngày hội văn hóa dân tộc Mường lần thứ I,…Tổ chức phục dựng và tái hiện các nghi lễ trong lễ hội Cầu ngư, lễ lên nhà mới của người Ê Đê, lễ mừng thọ của người M’nông,…

Ông Nguyễn Lê Vũ, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho rằng, cách làm này giúp văn hóa được bảo tồn ngay trong không gian sống, trong sinh hoạt thường nhật của người dân. Đồng thời mở ra hướng đi mới để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển.“Cũng duy trì hoạt động này như một sinh hoạt định kỳ hàng năm để các nghệ nhân, các thế hệ kế cận có thể giao lưu, trao đổi, cũng như truyền dạy những di sản của thế hệ cha ông trước, truyền lại cho thế hệ sau này. Tái hiện lại cả không gian văn hóa cồng chiêng để cho các đội thực hành, trình diễn được các nghi thức, tập tục cũng như các hoạt động sinh hoạt cồng chiêng trong chính cộng đồng mà các nghệ nhân sinh sống”.

Từ những hoạt động ở buôn làng, văn hóa được gìn giữ và trao truyền một cách tự nhiên cho thế hệ trẻ. Với sự níu giữ từ cộng đồng, lớp trẻ tìm thấy niềm tự hào trong di sản truyền thống và tiếp tục lan tỏa những giá trị văn hóa hóa. Đây chính là nền tảng để văn hóa các dân tộc ở Đắk Lắk được bảo tồn và phát triển bền vững./.