Tước cr’chăl n’nâu, đhị tỉnh Bình Định vêy lấh 70 cóh pazêng 160 a bóc đác lứch xrêết. lâng đhr’năng n’nâu, k’zệt r’bhâu hecta ha roo lâng chr’nóh chr’bêết âng tỉnh n’nâu nắc cắh vêy đác tưới, lấh 10 r’bhâu pr’loọng đong đhanuôr cắh zập đác đươi. Đơớh loon pazao đoọng bh’rợ zâl xơớt goóh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp cóh toor biển Nam Trung bộ ơy bhrợ bh’rợ bhrợ têng lêy bh’rợ tưới đác k’miáh cóh t’nơơm tâm bhóc, điều, xoài cóh tr’nơớp chô đơơng rau liêm choom.
  Tước ooy hân noo pa bhrợ ch’noọng c’lọt, bêl bấc đhanuôr apêê chr’val xơớt goóh cóh chr’hoong Phù Cát, tỉnh Bình Định k’râng cắh dzợ ooy đhr’năng cắh zập đác đoọng pa bhrợ nắc pr’loọng đong t’coóh Trần Ngọc Hưng ắt cóh chr’val Cát Hiệp xoọc tr’vâng pay pa chô tâm bhóc. T’coóh Hưng xay moon, cóh hân noon n’nâu, ađoo nắc vêy ta đoọng chóh bhrợ lêy bh’rợ chóh a tuông ting cơnh bh’rợ k’miáh đác âng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp cóh toor biển Nam Trung bộ. Rau bơơn pay pa chô, cóh đhr’năng cắh zập đác tưới, t’nơơm tâm bhóc nắc dzợ dưr váih k’rơ lâng chô đơơng năng suất bấc lấh mơ lâng bh’rợ bhrợ têng cơnh ty:
Tưới đác lâng pr’đươi n’nâu dzợ g’lêếh g’leng. K’miáh công lâng acu choom lướt bhrợ bh’rợ rau lơơng, doọ dzợ ng’ắt cóh đong đương tưới đác, k’miáh đác bấc. Bêl ahay acu xăl bhrợ zr’nắh k’đháp bhlâng, đoọng đác dzếp bấc cóh k’tiếc nắc vêy ng’xăl, ha dzợ nâu cơy đác nắc hooi đhậu ooy k’tiếc nắc acu xăl.
Ting cơnh bh’rợ tưới k’miáh đác lâng Pép, pr’loọng đong t’coóh Hưng cóh tr’nơớp k’rong bhrợ mơ 25 ức đồng ra lắp pr’đươi phun đác k’miáh cóh bhươn. M’bứi bhlâng mơ 4 m2 nắc lắp 1 a cọ phun đác 360 độ. Pr’đươi ch’hooi đác nắc vêy ta ch’mêết lêy đọ đác tứơi crêê cơnh cóh cr’chăl dưr váih âng t’nơơm chr’nóh. Đươi dua cóh t’nơơm tâm bhóc, bh’rợ n’nâu k’miáh lấh 50% đác tưới lâng năng suất dzoóc k’dâng 20% t’piing lâng bh’rợ bhrợ têng cơnh ahay. Pr’đươi ch’hooi đác nắc vêy ta bhrợ têng lâng nhựa cắh lâng nam nhâm mâng lấh mơ, zên đoọng ra lắp công bấc lấh mơ, nắc đợ đác tưới đoọng ha t’nơơm chr’nóh mơ glặp đoọng bhrợ k’tiếc dzếp, doọ ta uáh đác. T’coóh Nguyễn Thanh Phương, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp cóh toOr biển Nam Trung bộ xay moon: bh’rợ n’nâu xoọc vêy ta đươi bấc cóh apêê tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, cắh muy cóh t’nơơm tâm bhóc ting n’nắc dzợ ta đươi cóh t’nơơm xoài, điều, cóh tr’nơớp ơy pa dưr rau liêm choom:
Đợ đác tưới đoọng ha t’nơơm tâm bhóc azi ơy bơơn k’miáh mơ 53,3% lâng pa dưr năng suất tơợ 20 tước 30%. ĐoỌng bhrợ têng 1 hecta ha roo đoọng bơơn năng suất tơợ 6 tước 8 tấn nắc bil tơợ 6 tước 8 r’bhâu m3 cóh muy hân noo bhrợ. Lâng t’nơơm chóh cóh k’tiếc goóh azi ơy đươi đác tơợ 1.500 tước 3.500 m3. Cơnh đêếc, ha dang ahêê pay đợ đác n’nắc tưới đoọng ha 1 hecta t’nơơm chr’nóh ha roo nắc cóh đhr’năng xơớt goóh nắc ahêê cha bêết bhrợ tơợ 4 tước 5 hecta muy bơr rau t’nơơm chr’nóh cóh k’tiếc goóh.
Xoọc đâu, lấh 70 cóh pazêng 160 a bóc đác cóh tỉnh Bình Định lứch xrêết đác. Tỉnh Bình Định đơớh loon pa xiêr k’r’bhâu hecta cóh hân noo ch’noọng c’lọt lâng xay moon đớc nắc xăl đhăm xơớt goóh tước ooy bh’rợ chóh chr’nóh cóh k’tiếc goóh. T’coóh Phan Trọng Hổ, Giám đốc Sở NN lâng PTNT tỉnh Bình Định xay moon: bh’rợ đươi liêm choom pazêng pr’đươi tưới đác k’miáh cóh t’nơơm tâm bhóc, điều lâng xoài cóh tỉnh Bình Định bhrợ t’váih rau liêm choom cóh bh’rợ zâl crêê cơnh lâng đhr’năng xơớt goóh:
Bh’rợ âng zi bhrợ têng công z’zăng liêm choom, hân đhơ cơnh đêếc bêl bhrợ têng t’bhứah azi lêy vêy muy bơr rau xa nay bh’rợ. Tr’nơớp, nắc bhrợ t’váih 1 zr’lụ bhrợ têng ting cơnh p’têết bhrợ đh’rứah. Rau bơr, pa dưr dal c’năl âng đhanuôr lâng xa nay g’lúh 3 nắc tu chr’nắp âng chr’nóh chr’bêêt cắh nhâm mâng, bêl rau liêm choom xiêr ếp nắc đhanuôr cắh dzợ bhrợ têng. nâu đoo nắc bh’rợ liêm choom bhlâng. Azi nắc t’bhlâng bhr’lậ rau cắh liêm crêê n’nắc đoọng bhrợ t’bhứah lâng công lêy pay cóh muy bơr t’nơơm chr’nóh liêm choom bấc, đoọng bhrợ têng ooy zr’lụ cắh zập đác.

                                                     Bình Định: Mô hình sản xuất ứng phó với hạn hán

        Đến thời điểm này, tại tỉnh Bình Định có hơn 70 trong tổng số 160  hồ chứa đã cạn nước. Với tình hình này, hàng chục ngàn héc ta lúa và hoa màu của tỉnh này sẽ không có nước tưới, hơn 10 ngàn hộ dân thiếu nước sinh hoạt. Chủ động chuyển giao giải pháp đối phó hạn hán, Viện Khoa khọc Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ đã triển khai thí điểm mô hình tưới tiết kiệm trên cây lạc, điều, xoài bước đầu mang lại hiệu quả.
          Bước vào vụ sản xuất Hè Thu, trong lúc người dân các xã vùng hạn ở huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định đứng ngồi không yên lo thiếu nước sản xuất thì gia đình ông Trần Ngọc Hưng ở xã Cát Hiệp đang bận rộn thu hoạch lạc. Ông Hưng cho biết, vụ này, ông được chọn thí điểm trồng lạc theo mô hình tưới tiệm kiệm của Viện Khoc học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ. Kết quả cho thấy, trong điều kiện thiếu nước tưới, cây lạc vẫn sinh trưởng, phát triển tốt và cho năng suất bằng hoặc cao hơn so với canh tác truyền thống:
       (Tưới thiết bị đây khỏe người nông dân hơn. Tiết kiệm công và mình đi làm công chuyện được, khỏi ở nhà mình trực 100% mình tưới, tiết kiệm được nước. Hồi trước mình chuyển rất khó, để cho ướt đất nhiều mình mới chuyển còn bữa nay nước vừa thấm đều vào đất là mình chuyển.
       Theo mô hình tưới tiết kiệm bằng Pep, gia đình ông Hưng được đầu tư 25 triệu đồng lắp đặt hệ thống phun nước tiết kiệm quanh ruộng. Trung bình cứ 4 mét vuông được lắp 1 đầu phun nước 360 độ. Hệ thống ống dẫn được kiểm soát lượng nước tưới phù hợp từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng. Áp dụng trên cây lạc, phương pháp này tiết kiệm hơn 50% nước tưới và năng suất tăng khoảng 20% so với canh tác thông thường. Hệ thống ống dẫn nước làm bằng nhựa hoặc bằng kim loại tuổi thọ cao hơn, chi phí đắt hơn, nhưng lượng nước tưới cho cây trồng vừa đủ làm ướt đất, không lãng phí nguồn nước. Ông Nguyễn Thanh Phương, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ cho biết: Mô hình này đang phổ biến ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận, không chỉ trên cây lạc mà còn áp dụng trên cây xoài, điều, bước đầu đã phát huy hiệu quả:
       (Lượng nước tưới cho cây lạc chúng tôi đã tiết kiệm được 53,3% và năng suất tăng hơn 20 đến 30%. Để sản xuất 1 ha lúa trong cho năng suất từ 6 đến 8 tấn chúng ta phải tiêu tốn từ 6 đến 8000 mét khối 1 vụ. Đối với cây trồng cạn chúng tôi đã làm tiêu tốn lượng nước từ 1.500 đến 3.500 mét khối. Như vậy nếu chúng ta lấy lượng nước tưới cho 1ha cây trồng lúa thì trong điều kiện hạn hán chúng ta sẽ gieo trồng được 4 đến 5ha một số loại cây trồng cạn.)
       Hiện, hơn 70 trong tổng số 160 hồ chứa nước ở tỉnh Bình Định đã cạn nước. Tỉnh Bình Định chủ động giảm hàng ngàn héc ta trong vụ Hè Thu và dự báo sẽ tiếp tục chuyển diện tích khô hạn qua sản xuất các cây trồng cạn. Ông Phan Trọng Hổ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bình Định cho biết: việc áp dụng thành công phương pháp tưới tiết kiệm trên cây lạc, điều và xoài ở tỉnh Bình Định mở ra triển vọng đối phó hữu hiệu với tình hình hạn hán:
       (Mô hình chúng tôi xây dựng khá thành công, tuy nhiên trong quá trình nhân rộng ra chúng tôi thấy có một số vấn đề. Thứ nhất, phải tổ chức hình thành 1 vùng sản xuất từ đó tạo chuỗi liên kết. Thứ 2, nâng cao ý thức của bà con nông dân và vấn đề thứ 3 nữa, do giá nông sản bấp bên nên khi hiệu quả xuống thấp thì bà con lại không làm. Đây là mô hình rất tốt. Chúng tôi sẽ cố gắng khắc phục những hạn chế đó để nhân rộng ra và cũng lựa chọn trên một số các đối tượng cây trồng có hiệu quả cao áp dụng cho những vùng thiếu nước.)/.