Rối đác nắc râu chr’ớh nghệ thuật bh’lêê bh’la liêm chr’nắp ooy pr’ắt tr’mung văn hoá tinh thần âng đhanuôr zr’lụ đồng bằng Bắc Bộ. lâng phường rối đác Nguyên Xá, Đông Hưng, Thái Bình, râu p’têết pazưm liêm đh’rứah lâng đợ chèo ty chr’nắp đh’rứah lâng đợ chr’ớh liêm pr’hay nắc ơy bhrợ padưr liêm chr’nắp lalay âng vel bhươl rối đác

Tơợp glúh váih cr’chăl đâu mơ 700 c’moo, phường rối đác Nguyên Xá, dzợ ta moon nắc vel Nguyễn cóh Đông Hưng, Thái Bình nắc mưy ooy đợ đhị tơợp bhrợ padưr múa rối đác cóh VN. Lướt zi’lấh bấc c’moo c’xêê, múa chi’ớh rối đác Nguyên Xá nắc mưy ta bhrợ chi’ớh ooy vel bhươl âng đay lâng đợ râu chr’ớh pr’hay chr’nắp, bhrợ têng bhiệc bhan cơnh Bhiệc âng đơơng bhuốih ta’rí âng Đình Thượng, đình Đoài, bhiệc bhan zước nhăn đha’hư mát âng chùa Quỳnh, chùa Trại, bấc bêl nắc bhrợ chi’ớh bêl vêy bhiệc bhan hơnh déh tuổi, xay xơ, khánh thành xa’nay bh’rợ… tước đâu, múa rối đác Nguyên Xá dzợ ặt zư đợc lâng padưr pa’xớc, dưr váih nắc râu chr’ớh cắh choom cắh vêy ooy pr’ắt tr’mung tinh thần âng đhanuôr cóh đâu. zâp bêl tết tước ha’pruốt chô, đợ apêê zư lêy bh’rợ tr’nêng cóh phường Nguyên Xá nắc cung troọm cóh đác cha’cêết ra’ngoóh bêl hân noo ha’ọt đoọng âng đơơng ha ta’mooi lêy. A’đhi Nguyễn Bá Dũng, 14 c’moo, ting pấh chi’ớh cóh phường múa rối Nguyên Xá 2 c’moo đâu xay moon:

Máy móc cóh vel đông zi xoọc đâu hiện đại lấh mơ vel bhươl lơơng, lâng zâp vel bhươl cắh vêy liêm pr’hay cơnh azi, vel bhươl lơơng tr’cơnh chấc phun đác đắh a’cọ bhi’dưa, azi nắc phun đắh boọp. rơơm kiêng ha y chroo nắc vêy bơơn ting bhrợ pachoom cơnh aconh abhướp đợc pachoom, zư lêy truyền thống âng vel bhươl. Acu xơợng bhui har lâng tự hào ooy bhiệc múa rối đác nâu.

Xoọc đâu phường rối đác Nguyên Xá dzợ zư đợc 14 râu chr’ớh truyền thống, liêm chr’nắp lấh mơ nắc Sư chạy đàn, lấh mơ nắc chr’ớh Ngũ phương, cắh vêy phường rối đác n’đoo cung choom chi’ớh. xay moon ooy 2 râu chr’ớh pr’hay nâu, a’va Nguyễn Bá Thắng, phó đạo diễn phường múa rối Nguyên Xá, Thái Bình đoọng năl:

Xoọc đâu phường n’đoo cung dông cờ, múa tiên, pa’tang ta’rí plong a’luốt, lướt poọc bhrợ ruộng… hân đhơ cơnh đêếc, chr’ớh múa roói đác Nguyên Xá lalay lâng zâp phường n’lơơng cắh váih nắc cơnh Sư chạy đàn, nâu đoo nắc mưy chr’ớh chọ a’ngoọn ch’ngai tơợ sân khấu mơ 7-10m, tu ahêê p’đhiêr lâng a’ngoọn. râu chr’ớh nâu zâp vel bhươl lơơng cắh vêy, nắc râu chr’ớh ty chr’nắp âng apêê a’bhướp a’dích đợc đoọng. chr’ớh nâu lướt chi’ớh nắc apêê ban giám khảo hơnh déh bấc bhlâng, nắc đoo chr’ớh pr’hay chr’nắp bhlâng cóh phường Nguyên Xá.

Râu pr’hay chr’nắp âng múa rối đác Nguyên Xá nắc dzợ vêy tu đhị zr’lụ k’tiếc nâu nắc đhị tơợp dưr váih âng nghệ thuật chèo ty. Zâp râu pr’hát xẩm xoan, lưu thuỷ, sắp cổ phong cắh cậ zâp điệu vỉa nắc ơy bhrợ padưr đoọng zâp râu chr’ớh nâu bơơn bấc apêê kiêng lêy xơợng. tước đâu, rối đác vel Nguyễn cung dzợ zư đợc bhiệc bhrợ chi’ớh cơnh ahay. Nâu đoo nắc tự chi’ớh nhạc, cắh vêy chấc thu âm lâng băng, lâng nắc đươi dua3 râu tr’coọ xa’nưl acoon cóh pazêng za’gâr, thanh la, não bạt, mõ, chiing… bộ hơi nắc pazêng a’luốt, kèn lâng bộ a’ngoọn nắc hồ, líu, nhị, đàn tranh, đàn tam. Râu lalay âng phường rối đác Nguyên Xá lâng zâp vel bhươl rối đác n’lơơng nắc bêl tơợp bhrợ chi’ớh, mưy râu p’lêê p;háo tr’ang liêm lướt đhiêr đhị mặt thuỷ đình liêm pr’hay bhlâng. Rối Nguyên Xá liêm chr’nắp nắc tu vêy pazưm âng hát chèo ty đh’rứah lâng đợ chr’ớh liêm chr’nắp âng nghệ nhân bhrợ. T’coóh Nguyễn Thị Minh, manứih ắt zư bhrợ têng rối đác Nguyên Xá 45 c’moo đâu đoọng năl:

Manứih chi’ớh rối nắc lêy xơợng nhạc, đoọng bêl nhạc Bác Cầu nắc bêl c’bhúh Tễu glúh. Manứih glụ quân tễu nắc cung xơợng nhạc, vêy cơnh đêếc nắc vêy liêm crêê lâng nhạc, múa rối cung pr’hay. P’têết pazưm  đh’rứah lâng p’rá, pr’hát đoọng acoon Tễu, manứih bhrợ chi’ớh n’jứah chi’ớh, xơợng hát, p’têết pazưm liêm đh’rứah đoọng apêê lêy xơợng múa rối liêm pr’hay lấh.

Phường rối đác Nguyên Xá bơơn ta moon nắc đhị zư đợc bấc rối bhlâng lâng k’noọ 1.000 p’nong, acoon rối nâu pậ dal bhlâng nắc tước 1m, thuỷ đình pậ bhlâng cóh đác, choom moót ặt tớt tước 1500 cha’nặc. ooy zâp râu chr’ớh ty âng đông hát múa rối đác TW vêy tước 9 râu chr’ớh âng phường rối đác vel Nguyễn đợc pachoom đác. Tơợp tơợ g’lúh phường rối Nguyên Xá-Thái Bình âng đơơng lấh 10 râu chr’ớh đhị Pháp c’moo 1980, c’moo 1984, g’lúh tr’nơợp k’tiếc k’ruung hêê âng đơơng nghệ thuật rối đác lâng 6 nghệ nhân Nguyên Xá p’cắh mặt lướt chi’ớh ooy Pháp, Italia…

Xoọc đâu, phường rối Nguyên Xá vêy 20 nghệ nhân, manứih t’coóh t’ha bhlâng cung k’noọ 80 c’moo. Lâng loom luônh chắp kiêng bh’rợ tr’nêng, zâp apêê nghệ nhân cung dzợ toong t’ngay hi’dưm pachoom đoọng ha lang p’niên ooy nghệ thuật múa rối. ava Nguyễn Bá Thắng, phó đạo diễn phường múa rối Nguyên Xá, Thái Bình đoọng năl:

Azi bhrợ chi’ớh đoọng ha ta’mooi lướt lêy chi’ớh cóh đâu, cắh cậ zâp apêê bhr’cộ bha’lâng lướt ooy đâu. cr’chăl nâu, phường cung taluôn lướt chi’ớh, bấc chi’ớh ting hợp đồng lâng zâp chr’val, vel bhươl. Bhrợ đoọng ha bhiệc bhan bấc, lấh mơ nắc g’lúh ha’pruốt chô. Múa rối Nguyên Xá vêy bấc râu chr’ớh pr’hay, lâng lướt hội diễn nắc zâp bêl cung bơơn bấc huy chương vàng bạc. azi lêy zâp râu chr’ớh cung tr’cơnh, hân đhơ cơnh đêếc, vêy râu lalay nắc zâp râu chr’ớh nâu lêy bhrợ chi’ớh ha cơnh đoọng liêm choom.

Đh’rứah lâng chèo cóh vel Khuốc, chr’val Phong Châu, múa rối đác Nguyên Xá, Đông Hưng nắc đợ râu chr’nắp pr’hay đắh văn hoá âng đhanuôr cóh vel bhươl chóh ha’roo Thái Bình. Tước đâu, bấc apêê nắc dzợ lêy chô chấc ooy vel bhươl đác bấc lấh k’tiếc nâu đoọng bơơn lêy xơợng zâp râu chr’ớh nghệ thuật múa rối đác-râu chr’ớh bơơn ta moon nắc râu ma bhưi chr’nắp cóh clung ruộng VN lâng bơơn ra’pặ ooy t’nooi liêm chr’nắp bhlâng âng sân khấu rối./.