Đhị lấh 1 c’moo bhrợ têng dự án “ Dáp lêy, chếêc lpa dưr lâng pa choom x’xrắ ty đanh âng ma nuýh Chăm” âng Quỹ zúp zooi zư lêy Nghệ thuật văn hoá lang a hay âng Trung tâm xăl bhrợ Giáo dục lâng Việt Nam (CEEVN) zooi zúp, tước nâu kêi vel t’taanh Chăm Mỹ Nghiệp, tỉnh Ninh Thuận nắc ơy chếêc lêy, zư đớc, pa dưr zập râu x’xrắ ty đanh âng Chăm lấh bil pất tợơ a hay. Đh’rứah nắc ơy pa dưr k’bhúh bhriêl choom dzợ p’niên đoọng pa tếêt râu bhriêl choom nắc đoo. Hân noo ha pruốt nâu, pr’hoọm âng x’xrắ Chăm nắc k’plíh ang đươi tợơ tr’pang têy g’lăng t’béch âng apêê bhriêl choom dzợ p’niên. Bha ar xrặ âng Thuý Linh- PV Cơ quan Đài TNVN đhị thành phố HCM xrắ:

            X’xrắ n’đóoh a doóh âng ma nuýh Chăm vêy nghệ thuật ty đanh chr’nắp liêm, âng đơơng bấc chr’nắp đáh pleng k’tiếc, đhr’năng ắt mamông, pa bhrợ ta têng, j’niêng cr’bưn lâng c’léh tốn giáo âng ma nuýh Chăm. Nắc xoọc đâu bấc ngai ta béch g’lăng lấh ta coóh đhưr lâng ting a bhô dang ma muúch, cắh vêy lang p’niên pa tếêt pa dưr. Đợ apêê dzợ choom bhrợ x’xrắ ty đanh cóh n’đoóh a doóh nắc pr’hắt pa bhlầng. Đhị vel Mỹ Nghiệp nắc vêy dâng 5 ch’nắc nắc dzợ choom bhrợ t’váih x’xrắ zập râu. Tợơ lấh a dích Phá Thị Mỡ lấh bil, apêê lơơng nắc xoọc ca ay jéh tu ta coóh đhưr, nâu kêi nắc vel dzợ 2 ch’nắc a năm choom t’váih x’xrắ ty đanh. Tu cơnh đếêc, đợ x’xrắ ty đanh laliêm, chr’nắp pr’hay nắc r’dợ bil pất. Dự án xay moon n’tếh nắc đoọng zư lêy lâng pa dưr zập râu x’xrắ ty đanh âng ma nuýh Chăm. XoỌc tợơp bhrợ têng dự án, apêê ơy k’rong dáp đớc nắc vêy 95 x’xrặ bơơn lêy nắc xoọc bil pất cóh apêê vel Chăm. Cóh đếêc, vêy 65 râu x’xrặ âng t’coóh Quảng Văn Đại, ắt đhị vel Chăm Chất Thường, chr’val Phước Hậu, chr’hoong Ninh Phước chếêc lêy, k’rong đớc. Cóh đếêc, vêy pazêng x’xrặ m’bứi ngai vêy năl tước. T’coóh Đại đoọng năl:

            Acu đoọng vel Mỹ Nghiệp vắ mẫu x’xrặ lang a hay, tu xoọc đâu nắc đhị Mỹ Nghiệp đhanuôr xoọc k’rong c’rơ pa dưr lâng crêê cơnh rơơm kiêng âng cu. Tu cơnh đếêc nắc a cu ơy đoọng ha pêê vắ lêy râu x’xrặ ty đanh a hay, a cu lêy ha dang đhanuôr mặ bhrợ pa dưr nắc râu đơ chr’nắp pa bhlầng.

            Đh’rứah lâng bhiệc k’rong đớc lâng pa dưr x’xrặ ty đanh đoọng taanh, íh, k’bhúh dự án dzợ bhrợ têng lớp pa choom cơnh t’váih x’xrặ ty đanh đoọng ha 12 ch’nắc. apêê học viên bơơn apêê t’béch g’lăng pa choom đoọng cơnh taanh íh. XoỌc đâu, apêê học viên ơy t’váih bấc x’xrắ ty đanh cóh pr’ắt tr’mông zập t’ngay ơy lấh bil pất cóh lalăm a hay. Ma nuýh t’béch g’lăng Vạn Thị Thảng- ma nuýh trực tiếp pa choom đoọng năl, a ngắh nắc pa zay pa choom lứch c’rơ đợ râu a đay ơy choom đoọng ha pêê lang p’niên, lâng rơơm kiêng nắc zư lêy lâng pa dưr bh’rợ ty đanh âng vel. A ngắh Thảng moon:

            Apêê bhriêl ta béch c’moo hay bhriêl pa bhlầng, nâu kêi,a  zi xoọc pa zay pa dưr cớ đợ x’xrặ ty đanh a hay, chếêc lêy bấc cơnh mẫu lalăm a hay, kỹ thuật chr’nắp liêm đoọng bhrợ têng, pa choom cớ apêê a chau t’tun nâu.

            XoỌc đâu, lấh mơ cơnh x’xrắ ty đanh xoọc bơơn đươi dua bấc đhị, apêê bhriêl choom cóh vel bh’rợ tr’nêng đh’rứah Hợp tác xã vel bh’rợ t’taanh n’đoóh a doóh Mỹ Nghiệp nắc ơy pa glúh 22 râu x’xrặ ty âng ma nuýh Chăm laliêm bơơn ta bhrợ pa dưr lâng bhrợ têng râu liêm t’mêê. Đh’rứah nắc pazêng pr’đươi t’mêê nâu ơy bơơn pa câl, pa cắh đhị zr’lụ đong pa cắh pr’đươi âng Hợp tác xã vel bh’rợ tr’nêng đoọng pa cắh ha t’mooi lêy đhị vel Văn hoá Mỹ Nghiệp. A noo Phú Tuệ Năng- Phó chủ nhiệm dự án “Dáp lêy, chếêc lpa dưr lâng pa choom x’xrắ ty đanh âng ma nuýh Chăm” đoọng năl:

            Cắh ơy dáp lêy lâng pa dưr lứch, đhơ cơnh đếêc lâng pazêng râu a hêê ơy bhrợ têng nắc cóh ha y choom zooi đoọng ha đhanuôr đhị zr’lụ apêê kiêng đươi dua, cắh cợ cắh choom bhrợ t’vaíh x’xrặ ty đanh nâu nắc choom tước pa choom. Râu bơr nắc lâng bhiệc t’váih c’lâng k’rong đớc nắc bhiệc chếêc lêy, pa dưr x’xrặ nâu nắc a zi ơy đươi dua đhị bêl taanh; ha dợ doó k’đươi cơnh taanh râu đơ k’đháp cơnh lalăm a hay. Râu pêê nắc a zi bhrợ t’cáih Website cắh cợ muy c’lâng pa choom đoọng đhanuôr cung cơnh t’mooi du lịch nắc năl hâu tu liêm cơnh đếêc, vêy x’xrặ cơnh đếêc lâng hâu tu chr’nắp nắc dal cơnh đếêc…

            Muy hân noo ha pruốt t’mêê nắc dzợ chô, vel t’taanh n’đoóh a doóh Chăm ty đanh Mỹ Nghiệp nắc r’rộ r’răm cớ cóh đhr’riêng taanh bhrợ; pazêng apêê pân đil c’mott Chăm íh taanh, pa cắh râu tr’béch g’lăng âng đay, t’váih pazêng n’tuốc a duông lâng bấc râu pr’hoọm laliêm, x’xrặ chr’nắp pr’hay, váih muy chr’nắp ha pruốt lalay ơy vêy âng vel t’taanh n’đoóh a doóh Mỹ Nghiệp.

SẮC XUÂN TRÊN THỔ CẨM NGƯỜI CHĂM

Sau gần 1 năm thực hiện dự án " Thống kê, sưu tầm, khôi phục và truyền dạy hoa văn cổ của người Chăm" do Quỹ Hỗ trợ Bảo tồn Nghệ thuật Văn hoá Dân gian của Trung tâm Trao đổi Giáo dục với Việt Nam (CEEVN) tài trợ, đến nay, làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp, tỉnh Ninh Thuận cơ bản đã sưu tầm, phục chế và phát triển được các loại hoa văn cổ Chăm  được coi là thất truyền từ lâu. Đồng thời, xây dựng được đội ngũ nghệ nhân trẻ kế thừa đầy tài năng. Mùa xuân này,  sắc màu của hoa văn Chăm lại toả sáng dưới bàn tay khéo léo của các nghệ nhân Chăm trẻ. Phóng sự của Thúy Linh – Phóng viên Cơ quan thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam thường trú tại Thành phố Hồ Chí Minh : 

           Hoa văn thổ cẩm của người Chăm có nghệ thuật dân gian độc đáo, chuyển tải nhiều hình ảnh về thiên nhiên, cảnh sinh hoạt trong cuộc sống lao động, phong tục tập quán, tín ngưỡng dân gian và dấu ấn tôn giáo của người Chăm.  Nhưng hiện nay  một số nghệ nhân đã già và lần lượt ra đi nhưng không có thế hệ trẻ tiếp nối. Số lượng nghệ nhân biết các kỹ thuật tạo hình hoa văn cổ còn rất ít. Ở làng Mỹ Nghiệp chỉ có khoảng 5 người là nghệ nhân biết nhiều loại hoa văn. Sau khi cụ Phú Thị Mỡ qua đời, số khác đang bị bệnh vì tuổi già sức yêu thì làng chỉ còn 2 nghệ nhân biết kỹ thuật tạo những hoa văn cổ. Vì vậy, một số lượng đáng kể hoa văn cổ đẹp mắt, tinh xảo đã dần thất truyền, mai một.  Dự án nói trên chính là để bảo tồn và phát triển các loại hoa văn cổ của người Chăm. Bước đầu thực hiện dự án, các thành viên trong nhóm đã thống kê, sưu tầm 95 hoa văn được coi là đang bị thất truyền trong các làng Chăm. Trong đó, có 65 mẫu hoa văn do ông Quảng Văn Đại, ở làng Chăm Chất Thường, xã Phước Hậu, huyện Ninh Phước tìm kiếm và sưu tầm. Trong đó, có những mẫu hoa văn ít người Chăm còn biết đến. Ông Đại cho biết : 

Tôi cho Mỹ Nghiệp mượn các mẫu hoa văn xưa là vì hiện nay ở Mỹ Nghiệp, bà con đang tập trung ra sức phục chế và đúng theo ý nguyện của tôi. Nên tôi đã cho bên ấy mượn một số mẫu hoa văn xưa, tôi thấy nếu bà con phục chế được thì rất quý.”

     Song song với việc sưu tầm và phục chế hoa văn cổ Chăm để đưa vào dệt, nhóm dự án còn tổ chức mở lớp truyền dạy cách tạo hình hoa văn cổ cho 12 học viên. Các học viên được các nghệ nhân dạy cho các kỹ thuật tạo hình hoa văn, ý nghĩa của từng loại hoa văn và kỹ thuật dệt. Hiện tại, các học viên đã tạo hình được những hoa văn cổ tiêu biểu trong đời sống hàng ngày đã bị thất truyền trước đây. Nghệ nhân Vạn Thị Thảng – người trực tiếp truyền dạy kỹ thuật tạo hình hoa văn thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp cho biết, bà sẽ cố gắng truyền đạt hết những gì mình biết cho các thế hệ trẻ, với mong muốn bảo tồn và phát triển nghề truyền thống của làng. Bà Thảng nói

      “ Các nghệ nhân năm xưa rất giỏi, bây giờ chúng tôi đang cố gắng khôi phục lại hoa văn xưa, tìm tòi nhiều mẫu xưa hơn, kỹ thuật sắc sảo để làm và truyền lại cho con cháu sau này”  

Hiện nay, ngoài những kiểu hoa văn truyền thống đang sử dụng phổ biến, nghệ nhân làng nghề cùng Hợp tác xã làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống Mỹ Nghiệp đã đưa thêm 22 loại hoa văn cổ Chăm đẹp và bắt mắt vừa khôi phục được thiết kế vào các sản phẩm mới . Đồng thời, những sản phẩm mới này đã được bán, trưng bày tại khu nhà trưng bày sản phẩm của Hợp tác xã làng nghề nhằm để giới thiệu đến du khách trong và nước khi đến tham quan du lịch tại làng Văn hóa Mỹ Nghiệp.  Anh Phú Tuệ Năng – Phó chủ nhiệm dự án “Thống kê, sưu tầm, khôi phục và truyền dạy hoa văn cổ của người Chăm “ cho biết : 

 “ Chưa thống kê và phục chế được hết, tuy nhiên với những gì mình đã làm được thì sau này có thể giúp cho bà con ở các nơi có nhu cầu, hay không làm được những hoa văn cổ này thì có thể đến để học hỏi. Cái thứ hai nữa, đối với việc tạo đường ra cho sản phẩm thì khi đã sưu tầm, phục chế được các hoa văn này chúng tôi đã cho ứng dụng vào dệt, nhưng không đòi hỏi kỹ thuật khó như xưa. Thứ ba , chúng tôi cũng sẽ làm một website hay tạo một kênh truyền dạy, hướng dẫn để đồng bào cũng như khách du lịch biết vì sao nó đẹp, nó có hoa văn như vậy và vì sao giá cả của nó cao..”

Một mùa xuân mới lại về, làng dệt thổ cẩm Chăm truyền thống Mỹ Nghiệp lại rộn ràng, sôi động hơn trong tiếng thoi đưa, khung cửi dệt vải; những cô gái trẻ Chăm trổ tài thêu dệt, thể hiện sự khéo léo của đôi bàn tay dệt nên những tấm thổ cẩm với sắc màu, hoa văn tinh tế, tạo nên nét xuân đặc trưng riêng vốn có của làng nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp.