Chô ooy đhanuôr acoon cóh Khmer ắt mamung cóh zr’lụ ĐBSCL, lêy liêm chr’nắp lấh mơ nắc đợ đhr’nông chùa văng liêm đợ đhị t’nơơm dừa da’dal. Prang zr’lụ ắt mamung âng manứih Khmer cóh Nam bộ vêy k’dâng 600 đhr’nông chùa pậ tứi lalay cơnh. Zâp chùa zêng vêy râu liêm chr’nắp zr’nưm âng đhanuôr acoon cóh lâng zâp chùa Khmer chrooi pa’xoọng bhrợ padưr không gian ma bhưi chr’nắp đắh văn hoá nam bộ VN…

Lâng manứih Khmer, chùa cắh vêy nắc đợ đhị bhrợ p’cắh râu liêm chr’nắp đắh c’năl bh’rợ, chr’nắp nghệ thuật nắc dzợ đhị băn zư, ặt bhrợ văn hoá, bhiệc bhan, tôn giáo. Xay moon ooy đắh kiến trúc zr’nưm âng chùa Khmer, t’coóh Lý Lết, hội viên Hội mỹ thuật VN đoọng năl, đhr’nông chánh điện buôn pa’chăm bhrợ liêm zâp, lướt dzoọc ooy zâp bha’nơợc 3 cấp. lấh mơ cóh cr’loọng đông liêm bấc zâp râu nắc dzợ vêy tượng, lấh mơ nắc tượng k’xanh 3 a’cọ, 5 acọ lâng 7 a’cọ. lấh mơ lướt dzoọc ooy cầu thang nắc dzợ vêy t’nool pậ nhâm. Xang nặc nắc chr’tốp 3 cấp, zâp đhị chr’tốp zêng vêy a’cọ bhi’dưa. Vêy chùa apêê nắc cha’tốp bhrợ hình bhi’dưa. Bêl moót cóh cr’loọng nắc vêy tượng phật pậ, tu chánh điện nâu nắc mưy bhuốih Đức phật thích ca a’năm.

Xoọc đâu zr’lụ ĐBSCL vêy k’dâng 600 đhr’nông chùa Khmer. Ooy đâu nắc vêy chùa ty 2, 3 ha’riêng c’moo bơơn ta moon nắc c’cir lịch sử văn hoá cấp k’tiếc k’ruung lâng dưr váih nắc đhị liêm pr’hay lâng bấc ta’mooi lướt lêy chi’ớh cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung lâng cóh k’tiếc k’ruung lơơng.

Sóc Trăng nắc tỉnh vêy bấc đhanuôr acoon cóh Khmer ắt mamung bhlâng cóh zr’lụ ĐBSCL. Tu cơnh đâu, nâu đoo cung nặc vel đông pazưm bấc chùa Khmer bhlâng, ooy đâu cắh choom cắh xay moon tước Chùa Dơi, dzợ ta moon nắc chùa Mahatup, chùa Ma Tộc, mưy ooy đợ c’cir liêm chr’nắp âng chùa Dơi nắc lấh mơ bhiệc lêy cha’mêết c’lâng bh’rợ chùa ty lâng kr’bhâu p’nong a’đhôr, chi’goo ắt mamung zâp t’ngay, ta’mooi nắc dzợ bơơn xợơng đợ pr’hát xa’nưl truyền thống âng đhanuôr acoon cóh Khmer, âng c’bhúh apêê tr’coọ xa’nưl âng chùa bhrợ chi’ớh, xang Sóc Trăng nắc Trà Vinh cung nặc vel đông vêy bấc chùa Khmer, tước 140 đhr’nông chùa. Ooy đâu nắc choom xay moon tước zâp chùa cơnh chùa Vàm Ray, chùa Nodol, chùa Hang lâng chùa Âng. Liêm chr’nắp lấh mơ ooy đâu nắc chùa Nodol âng đhanuôr lâng ta’mooi buôn moon nắc chùa Cò. Lấh 100 c’moo đâu, zr’lụ chùa nâu, tơợ chánh điện tước zâp đhị zr’lụ ắt tớt, âm cha âng zâp apêê sư nắc đhị ắt âng k’ha riêng râu k’lang bhoọc, k’lang bọ rơợc, k’lang bọ tăm… chùa cung nặc đhị ắt tu học. tước đâu, chùa nắc ơy pachoom liêm choom kr’bhâu apêê tăng sinh lâng học sinh. Chùa cắh mưy nặc đhị tu học, pachoom pr’ắt tr’nớt liêm choom đoọng ha tăng sinh, nắc dzợ bhrợ pachoom zâp lớp học bổ túc văn hoá cấp THCS lâng THPT. Lâng bấc manứih Khmer, sư k’đhơợng bhrợ chùa n’jứah nặc manứih Thầy n’jứah nặc k’conh ặt zư pachoom, zooi zúp apêê dưr pậ liêm. Bác sĩ Lâm Kươi, bệnh viện đa khoa tỉnh Sóc Trăng moon, acu năl ơn chùa, zâp sư sãi ơy bhrợ pr’đơợ đoọng ha cu học hành liêm ta’níh. Cắh mưy c’la cu, zâp apêê ađhi amoó cu cung tu vêy râu bhrợ pr’đơợ zooi zúp học hành liêm choom nắc đợ t’tưn chô pabhrợ cóh vel bhươl.

Ting cơnh xay moon, xoọc đâu tỉnh Trà Vinh vêy 136/142 chùa Khmer vêy bhrợ têng pachoom bổ túc chữ Khmer tơợ lớp 1-5 moót g’lúh ch’noọng, t’pấh k’noọ 11 r’bhâu manứih pấh bhrợ. Đại đức Giang Thanh, k’đhơợng bhrợ chùa Chrôi Tôn Sa, tỉnh Trà Vinh, đhr’nông chùa bơơn ta lêy nắc đhị liêm tr’ang đắh bhiệc pachoom lang p’niên đoọng năl, lấh mơ pachoom chữ, zâp thầy dzợ pachoom zâp apêê ađhi đắh pr’ắt tr’mung, đắh bhiệc prá xay, lưm ta’moóh da’dích bha’bhướp, thầy cô, apêê t’coóh t’ha ting j’niêng cr’bưn acoon cóh. Lâng cung pachoom c’năl bh’rợ đoọng ha zâp apêê ađhi đắh văn hoá pr’hát xa’nưl, nghệ thuật cơnh zâp pr’múa, pr’hát acoon cóh, xa’nập xập… đoọng zâp apêê ađhi năl lâng zư lêy văn hoá âng đay.

Buôn lêy zâp vel bhươl âng manứih Khmer zêng vêy 1 đhr’nông chùa. Zâp đhr’nông chùa nắc vêy tơợ 15-30 apêê sư sãi, vêy đhị chùa nắc tước 100 sư sãi. Đh’rứah lanag bhiệc k’rang lêy pr’ắt tr’mung, chính quyền zâp vel bhươl nắc dzợ p’gít lêy tước pr’ắt tr’mung tinh thần âng đhanuôr acoon cóh Khmer, ooy đâu k’rang lêy lấh mơ nắc tước zâp đhr’nông chùa cóh vel đông. T’coóh Lý Xinh, Phó trưởng ban acoon cóh tp.Cần Thơ đoọng năl, tp.Cần Thơ vêy 12 chùa Khmer ting phật giáo Nam tông, lấh mơ nắc vêy chùa Pothisomron cóh Ô Môn bơơn ta moon nắc c’cir lịch sử văn hoá âng thành phố. Thành phố cung pabhlâng k’rang lêy tước bhiệc zooi zúp đoọng zâp chùa padưr pa’xớc truyền thống, j’niêng cr’bưn, tôn giáo, lấh mơ nắc padưr p’rá, chữ xrặ. Bấc c’moo đăn đâu zâp chùa zêng bơơn padưr, bhr’lậ bhứah liêm.

Đhr’nông chùa, sư sãi, phật pháp nắc mưy hun ooy pr’ắt tr’mung âng zâp đhuôr Khmer. Chùa Khmer nắc bhrợ p’cắh đoọng ha bhiệc tr’lục pazưm văn hoá âng zâp acoon cóh. Nâu đoo nắc pr’đươi cr’van cắh mư lâng manứih Khmer nắc dzợ chrooi pa’xoọng bhrợ padưr pr’hoọm văn hoá âng acoon cóh VN./.