Ha dang ngai vêy lưm lâng xợơng t’cooh Nguyễn Văn Sao, ma nuyh a đhuôc, Phó Bí thư Chi bộ vel vel Agrồng, chr’val A Tiêng, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam pa prá lâng đhanuôr Cơ Tu zêng k’noọ, t’cooh nắc ma nuyh Cơ Tu. T’cooh Sao căh muy prá p’rá Cơ Tu đui cơnh p’rá âng ma nuyh đay ha nắc dzợ năl ghit j’niêng cr’bưn âng đhanuôr. Tu cơnh đêêc, nắc đhanuôr Cơ Tu coh đâu ting chăp hơnh, đớc t’cooh nắc conh Chim.

Conh Chim truih, c’moo 2000, bêl dzợ đha đhâm, tơợp lướt tợơ Nam Định moọt ooy Quảng Nam bhrợ c’lâng HCM đhị chr’hoong Hiên (nâu kêi nắc chr’hoong Đông Giang lâng Tây Giang). Pazêng c’xêê, c’moo bhrợ têng ặt ch’ngai đong, bơơn đhanuôr k’rang lêy, zooi đoọng, t’cooh nắc ting chăp kiêng bhlầng đhăm k’tiếc nâu, lêy Quảng Nam nắc cơnh vel đong thứ 2 âng đay lâng lêy đhanuôr Cơ Tu nắc k’bhuh xoọng mặt. Lâng cung coh cr’chăl pa bhrợ coh đâu, t’cooh nắc ơy kiêng a moó A rất Cúc muy pân đil c’mor liêm cra lâng bơơn nhi tr’pay. Tu cơnh đêêc, bêl c’lâng HCM ơy ta  bhrợ têng xang, t’cooh nắc căh dzợ chô ooy xuôi cơnh apêê pr’zợc, đấc ooy Tây Giang ặt ma mông đh’rưah lâng đhanuôr Cơ Tu. Conh Chim xay moon, tơợ bh’rợ chăp lêy loom luônh âng đha nuôr, a đoo năc tơơp pa choom prá p’rá xang năc chơơc năl đhr’niêng bh’rợ âng đha nuôr. Conh Chim moon, a đoo lươt prang vel bhươl ch’ngai bha dăh âng apêê chr’hoong Nam Giang, Đông Giang, n’đhơ năc lươt tươc Lào đoọng chơơc năl p’rá lâng văn hóa ty đanh âng Cơ Tu: “Bêl tr’nơơp acu công lum bâc râu k’đhap. Pr’ăt tr’mông âng đha nuôr Cơ Tu bêl đêêc công dzợ bâc râu k’đhap, n’đhơ cơnh đêêc apêê đoo ta luôn zooi đoọng ha cu. Apêê đoo căh vêy râu cha, n’đhơ cơnh đêêc năc apêê đoo đoọng đợ ch’na yêm bhlâng ha t’mooi. Acu chăp kiêng đha nuôr, acu ăt ma mông lâng đha nuôr, lươt bhrợ ha rêê. Bh’nhăn ma mông bh’nhăn chăp lêy loom luônh đha nuôr coh đâu. Pa bhlâng năc apêê t’ha zooi đoọng ha cu bâc râu.”

Muy g'luh pa hop đha nuôr vel. Chanup:Conh Chim

Bâc c’moo ăt ma mông coh zr’lụ c’noong k’tiêc, bơơn lêy pr’ăt tr’mông âng đha nuôr dzợ bâc râu zr’năh k’đhap, ha ul đha rưt, Conh Chim chơơc bơơn năl pa choom pr’đhang bhrợ cha ch’choh b’băn.  Boop moon têy bhrợ, a đoo tal ha rêê choh prí, choh keo, choh apêê tơơm râu lơơng đoọng pa câl coh chợ, k’rong pay câl bh’nơơn âng đha nuôr lâng p’têêt pa zum lâng apêê c’câl coh xuôi,… Căh muy bhrợ cha ca van ha pr’loọng đong, Conh Chim dzợ pa choom đoọng ha đha nuôr ting bhrợ. Lâh zooi đoọng đha nuôr choh bêêt, băn rơơi, a đoo dzợ pa choom đoọng ha đha nuôr tr’câl tr’bhlêy, xăl tu bhrợ cơnh a hay mơ bhrợ mơ đêêc cha. Lêy Conh Chim choom moon, choom bhrợ, đha nuôr chăp lêy ting bhrợ têng. C’moo 2018 xang bêl bơơn moot Đảng, t’cooh bơơn đha nuôr k’đươi bhrợ Trưởng vel Agrồng, chr’val A Tiêng lâng bhrợ Phó Bí thư Chi bộ vel. Conh Chim xơợng bhui har bêl lêy da ding ca coong Tây Giang, đhị âng đoo ăt ma mông lâh 20 c’moo xooc tr’xăl ting t’ngay: “Nâu câi lêy vel đong Tây Giang bâc râu tr’xăl, đha nuôr âi ma năl bhrợ cha, tu cơnh đêêc doó lâh zr’năh k’đhap dzợ. N’đhang nâu câi bâc apêê p’niên Cơ Tu căh kiêng pa prá p’rá đay, căh kiêng chơơc bơơn nă; đhr’niêng bh’rợ acoon coh đay. Acu zâp t’ngay công p’zay chơơc bơơn năl, tr’bứi tơợ apêê t’ha, năc muy rơơm kiêng đợ râu liêm pr’hay âng Cơ Tu doó choom bil. A cu công kiêng apêê pr’zơc p’niên Cơ Tu oó k’chit moon a đay Cơ Tu, năc hâng hơnh dưm ađay ma nưih Cơ Tu.”

Năc Phó Bí thư Chi bộ vel, Conh Chim ta luôn pa dưr dal bh’rợ bhrợ l’lăm, bhrợ gương. A đoo căh muy bhrợ liêm choom coh pa bhrợ ta têng, pa dưr tr’mông tr’meh, năc dzợ t’bhlâng coh bh’rợ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê; zư đơc văn hóa  ty đanh, t’bil lơi đhr’niêng căh liêm crêê lâng ting pâh apêê bh’rợ vel đong. Đha nuôr coh vel ngai lum zr’năh k’đhap, a đoo zêng tươc đong chơơc t’mooh zooi đoọng lưch loom. Pa bhlâng, cơnh lâng apêê ngai tơợ xuôi t’mêê đâc ooy Tây Giang pa bhrợ, a đoo zêng tươc zooi đoọng tơợ p’rá, đhr’niêng bh’rợ âng đha nuôr vel đong. A moó Tô Hiền Thúy, muy cha năc pa bhrợ lâh 10 c’moo đhị chr’hoong da ding ca coong Tây Giang xay moon: “Acu ma mông coh da ding công pa bhlâng đanh ă, pa bhlâng kiêng prá p’rá Cơ Tu, n’đhang căh năl mă choom prá n’đhơ âi p’zay pa choom. Acu lêy vêy ngai cơnh a noo Sao pa bhlâng năl ghit ooy văn hóa, ooy p’rá đha nuôr, a cu pa bhlâng chăp lêy.”

T’cooh Bhriu Liêc, coh vel Agrồng, chr’val Atiêng, bêl a hay năc Bí thư Huyện ủy Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, xooc đâu, bâc pr’zơc Cơ Tu coh vel bhươl da ding ca coong âng tỉnh Quảng Nam căh lâh kiêng văn hóa âng acoon coh. Vêy ngai dzợ căh kiêng prá căh câ căh tộ prá p’rá acoon coh đay dzợ. N’đhơ cơnh đêêc, vêy ngai tơợ lơơng tươc ma mông, bhrợ bhiêc đhị apêê vel bhươl âng đha nuôr Cơ Tu ta luôn chăp kiêng văn hóa, chăp hơnh đợ chr’năp ty đanh coh đâu cơnh Conh Chim năc râu chăp pa bhlâng:“Conh Chim năc ma nưih tơợ Băc moot. Tơợ bh’rợ kiêng pa choom p’rá Cơ Tu, chơơc năl văn hóa Cơ Tu lâng nâu câi năc dưr vaih xa xao Cơ Tu, zâp ngai coh đâu công chăp hơnh a đoo. Năc muy xa xao chroi đoọng bâc ha bh’rợ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê coh vel đong, pa bhlâng năc coh nhiệm kỳ bhrợ Trưởng vel năc a hay, p’too moon đha nuôr zêl lâng cha groong pr’luh Covid-19, p’too moon đha nuôr bhrợ cha… Bh’rợ n’hâu k’đhap, đhị ooy k’đhap zêng vêy a đoo tươc bhrợ./.”

Conh Chim người thứ 6 ( từ phải sang) nhận Giấy khen của địa phương

Conh Chim - Phó Bí thư Chi bộ nặng lòng với bản làng Cơ Tu

     Alăng Lợi

Đồng bào Cơ Tu ở các huyện miền núi Nam Giang, Tây Giang, Đông Giang, tỉnh Quảng Nam xưa nay luôn hiếu khách. Lòng hiếu khách của bà con đã chạm đến trái tim nhiều người khi đặt chân đến với vùng đất này. Và thực tế không ít người đã ở lại gắn bó lâu dài với bà con vùng cao tỉnh Quảng Nam. Ông Nguyễn Văn Sao, Phó Bí thư Chi bộ thôn Agrồng, xã A Tiêng, huyện Tây Giang là một trong số đó.

Nếu ai có dịp gặp gỡ và nghe ông Nguyễn Văn Sao, dân tộc Kinh, Phó Bí thư Chi bộ thôn Agrồng, xã Atiêng, huyện miền núi Tây Giang, tỉnh Quảng Nam trò chuyện với bà con Cơ Tu đều nghĩ rằng, ông là người Cơ Tu. Ông Sao không chỉ nói thạo tiếng Cơ Tu như tiếng mẹ đẻ mà còn rất am hiểu phong tục tập quán của đồng bào. Chính vậy mà bà con Cơ Tu nơi đây ngày càng yêu mến, gọi ông với cái tên rất Cơ Tu - Conh Chim (Bố Chim).

Conh Chim kể, năm 2000, ở tuổi đôi mươi, ông rời quê hương Nam Định vào Quảng Nam thi công đường Hồ Chí Minh thuộc địa phận huyện Hiên (nay là thuộc huyện Đông Giang và Tây Giang).  Những năm tháng làm việc xa quê, được đồng bào che chở giúp đỡ, ông ngày càng cảm mến, gắn bó và xem vùng núi Quảng Nam như quê hương thứ hai của mình và bà con Cơ Tu chính là người thân ruột thịt. Và cũng trong thời gian làm việc tại đây, ông đã phải lòng và nên duyên chồng vợ với Arất Cúc, một thiếu nữ xinh đẹp nơi miền sơn cước.Vì thế, khi công trình đường Hồ Chí Minh hoàn thành, thay vì theo đồng nghiệp trở về xuôi, ông đã chọn ở lại Tây Giang, gắn bó với bản làng Cơ Tu. Conh Chim tâm sự, từ chỗ yêu quý cái tình của  bà con, ông bắt đầu học nói rồi tìm hiểu phong tục tập quán của đồng bào. Conh Chim chia sẻ, ông đi khắp các bản làng xa xôi của các huyện Nam Giang, Đông Giang, thậm chí sang bên Lào để tìm hiểu ngôn ngữ và văn hóa truyền thống Cơ Tu: “Mới đầu tiếp xúc tôi cũng gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ. Cuộc sống bà con Cơ Tu hồi đó khó khăn lắm, nhưng họ luôn sẵn sàng giúp đỡ những người từ nơi khác đến. Có thể họ không có gì ăn, nhưng họ sẵn sàng nhường những thức ăn ngon nhất cho mình. Tôi yêu quí bà con, tôi hòa mình sống cùng với bà con, cùng lên nương làm rẫy. Càng sống với bà con càng thấy trân quý tình cảm của bà con nơi đây. Đặc biệt các già làng hết lòng giúp đỡ tôi trong mọi điều kiện!”

Những năm sống ở vùng cao biên giới, nhận thấy cuộc sống của bà con còn lắm khó khăn, đói nghèo, Conh Chim đã tự mày mò, tìm hiểu mô hình trồng trọt, chăn nuôi. Miệng nói tay làm, ông phát rẫy trồng chuối, trồng keo, trồng các loại hoa màu để bán tại các chợ, thu mua nông sản của bà con và kết nối tiêu thụ với các thương lái dưới xuôi,... Không chỉ làm giàu cho gia đình, Conh Chim còn hướng dẫn để bà con làm theo. Ngoài hỗ trợ bà con trồng trọt, chăn nuôi, ông còn chỉ vẽ bà con cách mua bán, trao đổi hàng hóa, thay vì làm theo kiểu tự cung, tự cấp truyền thống. Thấy Conh Chim nói được, làm được, bà con tin tưởng, làm theo. Năm 2018, sau khi được kết nạp Đảng, ông được bà con tín nhiệm bầu làm Trưởng thôn Agrồng, xã Atiêng, rồi làm Phó Bí thư Chi bộ thôn. Conh Chim cảm thấy vui mừng khi thấy vùng cao Tây Giang, nơi ông gắn bó hơn 20 năm qua đang đổi thay từng ngày: “Giờ thấy quê hương Tây Giang thay màu áo mới, bà con đã biết cách làm kinh tế, có tư duy buôn bán rồi, nên cuộc sống đã có phần khấm khá hơn. Cuộc sống đi lên, nhưng nhiều giá trị văn hóa của dân tộc có xu hướng đi xuống. Đó là nhiều bạn trẻ Cơ Tu lại không thích nói tiếng dân tộc mình, không muốn tìm hiểu các phong tục tập quán của dân tộc mình. Tôi ngày nào cũng học hỏi, tìm hiểu chút ít từ các già, các ông, chỉ mong những gì tốt đẹp của Cơ Tu không bị mất đi. Tôi rất tha thiết mong muốn, các bạn trẻ Cơ Tu hãy biết và luôn tự hào mình là con Cơ Tu, con của bản làng”

Là Phó Bí thư Chi bộ thôn, Conh Chim luôn nêu cao vai trò tiên phong, gương mẫu. Ông không chỉ làm tấm gương sáng trong lao động, sản xuất, phát triển kinh tế, mà còn tích cực trong phong trào xây dựng nông thôn mới; bảo tồn văn hóa truyền thống, xóa bỏ hủ tục lạc hậu và tham gia các hoạt động xã hội. Bà con trong thôn ai gặp khó khăn, ông đều đến tận nhà tìm hiểu, giúp đỡ tận tình. Đặc biệt, với những người miền xuôi mới lên lập nghiệp tại huyện miền núi cao Tây Giang, ông đều đến giúp họ học tiếng, làm quen với phong tục, tập quán của người dân địa phương. Chị Tô Hiền Thúy, một người công tác hơn 10 năm tại huyện miền núi Tây Giang chia sẻ. “Mình sống ở miền núi cũng rất lâu rồi, rất thích học nói tiếng Cơ Tu, thích tìm hiểu các phong tục tập quán của đồng bào nhưng mà không hiểu vì sao cố gắng lắm vẫn không hiểu được và không nói được tiếng đồng bào. Mình thấy có vài người như anh Sao rất am hiểu về văn hóa, về ngôn ngữ đồng bào, mình thấy ngưỡng mộ thật!”

Ông Bhriu Liếc, ở thôn Agrồng, xã Atiêng, nguyên Bí thư Huyện ủy Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho hay, hiện nay, nhiều bạn trẻ Cơ Tu ở các thôn, bản vùng cao của tỉnh Quảng Nam không mấy mặn mà với văn hóa truyền thống dân tộc.Thậm chí, nhiều người không thích nói hoặc không biết nói tiếng của dân tộc mình nữa. Ấy vậy mà, có người từ nơi khác đến sinh sống, làm việc tại các thôn, bản của đồng bào Cơ Tu luôn mang lòng yêu quý văn hóa, trân trọng những giá trị truyền thống nơi đây, như Conh Chim là điều rất đáng quý: “Conh Chim là người từ ngoài Bắc vào. Từ việc mê học tiếng Cơ Tu, tìm hiểu văn hóa Cơ Tu và giờ trở thành con rể của Cơ Tu, mọi người ở đây ai cũng yêu thương quý mến. Không chỉ đơn thuần là con rể, Conh Chim còn đóng góp rất nhiều trong việc xây dựng thôn nông mới Agrồng này, đặc biệt trong nhiệm kỳ làm Trưởng thôn vừa rồi vận động bà con phòng chống dịch Covid-19, vận động bà con làm kinh tế…. Việc gì khó, chỗ nào khó khăn anh đều có mặt kịp thời./.”