Cr’ăy bhrợ đêệng c’lâng aham nắc râu tu bhrợ đhr’năng chêết pâm bhrọt, bhrợ k’ăy da dul, tai biến… tu đhr’năng dưr griing âng pazêng chất l’mặ cóh c’lâng aham, bhrợ đêệng c’lâng hooi aham tước ooy pazêng cơ quan cóh a chắc a zân. Pr’lúh cr’ăy bhrợ đêệng c’lâng aham vêy đhr’năng u váih vr’vai lâng dưr váih cóh muy cr’chăl, xang n’nắc n’léh váih gít lấh mơ. Nâu đoo nắc pr’lúh cr’ăy pa bhlâng ngân, ha dang cắh đơớh ng’bơơn lêy lâng pa dứah loon đơớh. t’ruíh: Manuýh pa dứah đh’réh cr’ăy cóh bhươl cr’noon bêl đâu nắc bhrợ đoọng ha đhanuôr lâng pr’zớc n’năl đhr’năng dưr váih lâng bh’rợ zâl g’đéch công cơnh đợ râu tu bhrợ t’váih cr’ăy bhrợ đêệng c’lâng aham.

# Cr’ăy đêệng c’lâng aham nắc công bhrợ c’lâng aham dưr griing, cóh m’pâng c’lâng aham nắc dưr hêệp, bhrợ aham hooi ooy pazêng cơ quan cóh a chắc a zân m’bứi, pa bhlâng nắc bh’rợ bhrợ đêệng cóh c’lâng aham bhrợ t’váih đhr’năng cắh zập aham cóh muy bơr zr’lụ, cắh zập aham cóh da dul, bhrợ k’ăy ta đhưa lâng vêy cơnh cậ bhrợ cr’ăy da dul pr’hơợc lâng chêết pr’hơợc. Ha dang c’lâng aham cóh a bục crêê dưr griing nắc bhrợ hêệp cóh m’pâng c’lâng aham cóh a bục, bhrợ t’váih đhr’năng hooi aham cóh a bục cắh mr’cơnh lâng ngân bhlâng váih đhr’năng a bục dưr chêết tu đêệng c’lâng aham cắh cậ a bục dưr ra bụ. pr’lúh cr’ăy n’nâu u váih cóh pazêng c’lâng aham cóh a chắc a zân, ha dang dưr váih cóh c’lâng aham đhị dzung nắc dưr váih cr’ăy x’xêê, ngoọ cơnh t’cêệt x’xêê.

# Cr’ăy đêệng c’lâng aham đhr’năng n’léh váih cơnh đâu:

Cóh cr’chăl tơớp váih nắc cắh vêy buôn n’léh váih gít. Cóh t’tun, pazêng đhr’năng n’nâu dưr váih gít lấh mơ, tu aham đoọng ooy pazêng zr’lụ âng a chắc a zân xiêr bấc, tu c’lâng aham crêê u hêệp, bhrợ đêệng c’lâng aham:

-        K’ăy ta đhưa tu crêê đêệng c’lâng aham bha lâng.

-        Pr’hân dưr váih cr’ăy da dul, bhrợ t’váih đhr’năng

chêết bil.

- Bấc bh’rợ k’ăy a bục cóh manuýh ta ha nắc tu c’lâng aham đoọng aham ooy a bục crêê dưr griing lâng u hêệp.

- T’cêệt r’rặ nắc tu aham cắh u hooi zập ooy dzung, tu c’lâng aham cóh dzung crêê u griing.

- Ha dang cr’ăy đêệng c’lâng aham dưr váih đh’rứah lâng cr’ăy chất n’xiêng cắh liêm nắc chất mơ choom dưr ga bọ váih bấc cóh r’rặ, bhrợ t’váih râu râu êếh cóh n’căr n’lêy gít pa bhlâng.

Muy cóh pazêng đhr’năng griing c’lâng aham dưr váih cóh x’rịa c’moo p’niên k’tứi, buôn váih bấc bhlâng nắc cóh c’lâng aham bha lâng, nắc doọ n’léh váih gít lâng pazêng bh’rợ ch’mêết lêy nắc cắh buôn ng’bơơn lêy.

Dưr váih n’léh gít bêl ch’mêết lêy gít ooy c’lâng aham bha lâng, đoọng aham ooy da dul, lâng ooy c’lâng aham cóh a bục, đoọng aham tước ooy a búc.

Cr’ăy griing, đêệng c’lâng aham nắc râu tu bha lang âng đhr’năng k’ăy da dul, dưr chêết pr’hơợc, pazêng râu cr’ăy ooy da dul n’lơơng, coọc aham. Đợ râu dưr griing cóh c’lâng aham đhị têy, đhị dzung nắc buôn bhrợ t’váih đêệng c’lâng aham t’tứi.

# Đợ râu tu bhrợ t’váih cr’ăy dưr griing, đêệng c’lâng aham.

- cr’ăy a bục dưr váih cr’ăy griing, đêệng c’lâng aham đhị râu ch’mêết lêy nắc crêê tước ooy đợ cholesterol cóh aham cóh a chắc a zân, ha dợ chất n’nâu đươi dua bấc ooy bh’rợ chế độ cha cha đa đắh lâng muy bơr râu ooy gen.

- Tu đợ chất cholesterol crêê tước ooy chế độ ộm cha nắc cr’ăy griing, đêệng c’lâng aham buôn váih cóh đhanuôr apêê k’tiếc k’ruung Tây Âu, tu apêê cóh đâu vêy chế độ cha đắh chất l’mặ bấc pa bhlâng. Muy bơr râu pr’lúh cr’ăy n’lơơng cơnh: đương cóh đác đhóh công crêê tước bấc ooy chất cholesterol  cóh chế độ ộm cha. Muy bơr râu pr’lúh cr’ăy nắc tỵ váih trơơi boọ tơợ lang k’conh pa bhướp công vêy chất n’xiêng bấc cóh aham ( cr’ăy chất n’xiêng bấc tu trơơi boọ tơợ lang k’conh pa bhướp).

- Lấh ooy tu chất cholesterol cóh aham nắc dzợ tu muy bơr râu n’lơơng bhrợ t’váih pr’lúh cr’ăy cơnh: ộm hót, cắh tập thể dục crêê cơnh, dal huyết áp lâng đhr’năng pa bhlâng l’mặ.

- pazêng chất n’xiêng  cóh aham dưr ga bọ cóh m’pâng âng c’lâng aham lâng tu chất n’xiêng bhrợ ha c’lâng aham dưr cơợng, cóh t’tun nắc pazêng c’lâng aham n’nâu dưr hêệp lâng đhr’năng hooi aham cắh dzợ liêm.

- Đợ manuýh t’coóh ta ha ( pân juýh lấh 45 c’moo, pân đil t’coóh đhưr, manuýh buôn ộm buáh a lắc bấc công vêy đhr’năng dưr váih cr’ăy griing, đêệng c’lâng aham. Crêê strees bhrợ ha dadul đh’âr k’rơ, đơớh lâng dal huyết áp.

# Pazêng bh’rợ zâl cha groong pr’lúh cr’ăy:

Đhanuôr lâng pr’zớc nắc đắh m’bứi n’xiêng, cắh choom ộm hót, ta luôn tập thể dục đoọng pa dưr c’rơ, cắh choom đớc a chắc a zân pa bhlâng l’mặ.

Lấh n’nắc, pr’zớc choom zâl cha groong pr’lúh cr’ăy lâng bh’rợ đươi z’nươu lâng pazêng râu z’nươu tơợ crâng k’coong cơnh: hoàng ký, đào nhân, hồng hoa, sâm, xuyên khung, đương quy, xích thược, bạch thươc…