C’moo 1997, thành phố Đà Nẵng bơơn pác lalay tơợ tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng dưr váih đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương. Tơợ đâu, Đà Nẵng pa dưr k’rơ pa liêm đô thị. Lâng c’lâng bh’rợ “Xăl k’tiếc pay cơ sở hạ tầng”, lâng đợ bhiệc bhrợ liêm choom ơy bhrợ nắc “Hiện tượng Đà Nẵng” ooy đắh pa liêm đô thị. Tơợ mưy đô thị cấp chr’hoong k’tứi, xoọc đâu k’tiếc zr’lụ đô thị dưr bhứah liêm lấh 4 chu, dưr váih đô thị hiện đại bhlâng cóh miền Trung pazưm lâng thương hiệu “thành phố ắt ma mung chr’nắp liêm”.

  Zr’lụ chung cư vel a’xiu Đại Địa Bảo, phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà nắc đhị lêy đoọng đhị ặt t’mêê đoọng ha pr’loọng đhanuôr “làng nhà chồ” đhị toor đắh Đông k’ruung Hàn. Pa tơơi đhanuôr ắt ma mung đhị toor k’ruung Hàn, đoọng dzoọc ặt cóh k’tiếc toor k’ruung bơơn ta lêy nắc đhị lêy tơợp bhrợ liêm choom bh’rợ ooy g’lúh cách mạng đắh bhr’lậ pa liêm đô thị âng thành phố Đà Nẵng ooy g’lúh cách mạng đắh pa liêm đô thị âng thành phố Đà Nẵng ooy đợ c’moo tơợp pác lalay. Nắc 20 c’moo glúh ắt đhị zr’lụ đông xang hư zớch, dzoọc cóh k’tiếc ắt ma mung, đợ đhanuôr cóh vel đông nâu nắc xoọc đâu ơy vêy mưy pr’ắt tr’mung tr’xăl liêm lấh.

  Ooy đhr’nông đông bhứah liêm, p’căn Nguyễn Thị Thân hay k’noọ ooy đợ t’ngay dzợ ắt cóh vel đông ty cắh ma c’lâng, cắh ma trường học, cắh váih điện, đông pr’noong... Zâp ngai đông cung bấc k’coon k’tứi, đợ apêê k’coon lấh 10 c’moo nắc ting k’conh k’căn lướt đắc lái cóh k’ruung cắh ma bơơn học hành. XoỌc đâu, đhị vel đông ty nắc dzợ ặt váih ooy cr’noọ hơơn. P’căn Nguyễn Thị Thân đoọng năl, pr’ắt tr’mung xoọc đâu tr’xăl lấh mơ cr’noọ: Bêl l’lăm ahay zr’nắh zr’dô a’bhlâng. Nhà nước k’rang lêy đoọng, apêê bhrợ đoọng ặt đhị đâu, cung têêm ngăn, k’coon lướt học cung têêm, doọ dzợ cơnh bêl ahay lướt cắh liêm nhâm. Xoọc đâu doọ dzợ k’pân boo đhí, yêm loom bhlâng.

  Xang 25 c’moo dưr váih thành phố trực thuộc Trung ương, Đà Nẵng nắc ơy tr’xăl k’rơ liêm, dưr váih đô thị văn minh, hiện đại bhlâng miền Trung. Lâng c’lâng bh’rợ xăl k’tiếc pay hạ tầng, pa liêm pa dưr đô thị, tơợ đhị cắh lêy cóh biển, Đà Nẵng nắc t’mứah chô ooy biển. Lấh 120 r’bhâu pr’loọng đhanuôr lêy tơơi ặt đhị lơơng, đoọng k’tiếc bhrợ t’bhứah đô thị dzoọc lấh 4 chu. Bơơn ta moon nắc thành phố âng đợ xa nay bh’rợ, tơợ mưy bêệ poong Nguyễn Văn Trỗi ơy váih tơợ ahay, tước đâu thành phố Đà Nẵng vêy 9 bêệ poong đhị k’ruung Hàn. Zâp poong nắc mưy cơnh lalay, bhrợ pa dưr chr’nắp liêm âng Đà Nẵng, ooy đâu poong Sông Hàn, poong Rồng vêy pa glúh đh’rôông óih dưr váih c’léh chr’nắp lalay âng Đà Nẵng. ToOr đắh tốh k’ruung Hàn nắc zr’lụ k’tiếc quận 3 bêl ahay zr’nắh đha rứt, bấc râu ta bhứch, nắc xoọc đâu quận Sơn Trà lâng đợ đhr’nông đông dal tầng, zâp zr’lụ du lịch, đhêy ặt bơơn 5 sao truíh toor biển Đà Nẵng, mưy ooy 6 đhị toor biển liêm bhlâng cóh bha lang k’tiếc.

  Lêy cớ bh’nơơn bh’rợ ooy 25 c’moo xang t’ngay pác tỉnh, Đà Nẵng bơơn đợ râu chr’nắp: GRDP dưr dzoọc 8 chu, chrooi đoọng ngân sách dzoọc 23 chu, ta mooi lướt lêy chi ớh dưr dzoọc k’noọ 55 chu... 25 c’moo hanua, lâng pr’ắt bh’rợ độc lập âng thành phố trực thuộc Trung ương lâng bh’rợ trung tâm pa dưr pa xớc zr’lụ, thành phố Đà Nẵng dưr zi lấh k’rơ lấh, bhrợ mưy g’lúh tr’xăl liêm crêê. Phó Giáo sư-Tiến sĩ Trần Đình Thiên, bêl ahay nắc Viện trưởng Viện Kinh tế Trung ương, mưy manứih cóh Tổ Tư vấn kinh tế âng Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021 moon ghít, bh’nơơn bh’rợ chr’nắp nâu cắh vêy bấc vel đông vêy bơơn, nâu đoo nắc tu Đà Nẵng ơy lêy cha mêết liêm crêê c’lâng pr’lướt cơnh xoọc đâu, thị trường-ta lấh p’loọng-lướt moót bha lang k’tiếc lâng râu ơy váih bhrợ pa dưr c’rơ bh’rợ t’mêê: “Râu chr’nắp bha lâng pa dưr pa xớc âng Đà Nẵng nắc c’lâng hiện đại hoá lâng tr’xăl liêm choom pa dưr pa xớc. Zâp g’lúh họp xay moon đắh pa dưr pa xớc âng Đà Nẵng zâp bêl cung moon ghít 2 râu, lalay lâng chr’nắp. Tước đâu, Đà Nẵng dzợ zư đợc pr’hoọm chr’nắp nâu. Bh’nơơn 25 c’moo pa dưr pa xớc âng Đà Nẵng nắc bhrợ pa dưr chr’nắp lalay đắh c’rơ bh’rợ, bhrợ p’cắh ooy đợ cr’noọ bh’rợ lâng râu t’bhlâng lêy bhrợ liêm choom. Pr’học nâu chr’nắp bhlâng, Đà Nẵng nắc lêy zư nhâm mâng tinh thần dưr zi lấh liêm choom.”

  Lêy cớ truíh c’lâng pa dưr pa xớc 25 c’moo hanua, râu pa dưr pa xớc âng Đà Nẵng nắc chr’nắp bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc, cr’chăl đô thị hoá đấh lâng cắh liêm ma mơ đhị 2, 3 zr’lụ bhrợ đô thị cắh liêm ma mơ. C’lâng bh’rợ lêy bhrợ pác zr’lụ k’tiếc nắc bhrợ đợ đhị ma tr’cơnh, cắh vêy cơnh lalay. Bhrợ pa dưr cớ đô thị ting c’lâng hiện đại đhị pr’đơợ đợ bh’rợ pa dưr pa xớc đô thị tiên tiến liêm glặp. Bhrợ đô thị pazưm pa dưr âng zâp râu ơy váih lâng âng manứih bhrợ, âng đợ kiến trức lâng đhị zr’lụ t’viêng, đhị lịch sử lâng râu xoọc đâu...

  T’coóh Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Thành uỷ Đà Nẵng moon, đợ râu cắh liêm choom, zâp râu bhiệc moon pa glúh ooy bh’rợ lêy bhrợ pa dưr đô thị âng Đà Nẵng ơy lâng xoọc bơơn bhrợ pa liêm ting lêy ooy bh’rợ lêy bhrợ zr’nưm âng thành phố tước c’moo 2030, lêy chô tước c’moo 2045: “Thành phố t’bhlâng bhrợ liêm xang zâp bh’rợ, đoọng bhrợ liêm choom cr’noọ bh’rợ pa dưr pa xớc, đơơng thành phố lêy chô đô thị bhriêl ta bách, liêm choom cóh zr’lụ lâng bha lang k’tiếc. Bhrợ pa dưr thành phố váih đô thị ga mắc lâng thành phố biển chr’nắp liêm, bơơn mơ zr’lụ châu Á, cơnh râu k’đươi moon âng Bộ Chính trị khoá 12 moon pa glúh./.”

Đà Nẵng hướng đến là đô thị đặc biệt của Việt Nam

                                                                Đình Thiệu

        Năm 1997, thành phố Đà Nẵng được tách từ tỉnh Quảng Nam- Đà Nẵng trở thành đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương. Từ đây, Đà Nẵng đẩy mạnh chỉnh trang đô thị. Với chủ trương “đổi đất lấy cơ sở hạ tầng”, bằng những cách làm sáng tạo, linh hoạt đã làm nên“hiện tượng Đà Nẵng” trong chỉnh trang đô thị. Từ một đô thị cấp huyện nhỏ bé, bây giờ diện tích không gian đô thị tăng gấp 4 lần, trở thành đô thị hiện đại bậc nhất miền Trung gắn với thương hiệu “thành phố đáng sống”. Nhân dịp thành phố Đà Nẵng tròn 25 năm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương (1/1/1997- 1/1/2022), PV Đình Thiệu tại miền Trung có bài viết nhìn lại thành tựu ấn tượng của thành phố trẻ này:

        Khu chung cư làng cá Đại Địa Bảo, phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà là nơi chủ yếu bố trí tái định cư cho hộ dân “làng nhà chồ” bên bờ Đông sông Hàn. Giải tỏa nhà chồ ven sông Hàn, đưa dân lên bờ được xem là bước khởi đầu thành công trong cuộc cách mạng về chỉnh trang đô thị của thành phố Đà Nẵng vào những năm đầu chia tách. Đã 20 năm rời khỏi khu nhà chồ nhếch nhác, lên bờ tái định cư, những cư dân làng nhà chồ ngày đó giờ đã có một cuộc sống đổi đời.

        Trong căn hộ khang trang, bà Nguyễn Thị Thân hồi tưởng về những ngày khi còn ở xóm nhà chồ không đường, không trường học, không điện, không nhà vệ sinh… Nhà nào cũng một bầy con nheo nhóc, con cái trên mười tuổi phải theo cha mẹ chài lưới trên sông không được học hành. Giờ đây, nhà chồ chỉ còn trong ký ức. Bà Nguyễn Thị Thân cho rằng, cuộc sống hôm nay là sự đổi thay hơn cả trong mơ:“Hồi trước khổ cực lắm. Nhà nước quan tâm, họ xây rồi cho vô ở luôn, cũng ổn định, con cái đi học cũng an toàn, chứ không phải như hồi trước đi trên bãi đá, sập lên, sập xuống. Giờ không lo sợ bão gió nữa, rất sướng!”

        Sau 25 năm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Đà Nẵng đã chuyển mình mạnh mẽ, trở thành đô thị văn minh, hiện đại bậc nhất miền Trung. Với chủ trương đổi đất lấy hạ tầng, chỉnh trang đô thị, từ chỗ “quay lưng” với biển, Đà Nẵng đã hướng ra biển. Hơn 120 nghìn hộ dân giải tỏa nhường đất để mở rộng diện tích đô thị đã tăng lên gấp 4 lần. Được ví là thành phố của những công trình, từ chỗ chỉ mỗi cây cầu Nguyễn Văn Trỗi có từ trước, đến nay thành phố Đà Nẵng có 9 cây cầu bắc qua sông Hàn. Mỗi cây cầu là một kiểu dáng khác nhau, tạo nên nét khác biệt của Đà Nẵng, trong đó cây cầu quay Sông Hàn, cầu Rồng phun lửa trở thành biểu tượng của Đà Nẵng. Chỉ cách nhau con sông Hàn, vùng đất quận 3 ngày nào vốn nghèo khó, lạc hậu, hoang sơ và cách trở, nay là quận Sơn Trà với những tòa nhà cao tầng, các khu du lịch, nghĩ dưỡng đẳng cấp 5 sao dọc biển Đà Nẵng, một trong 6 bãi biển đẹp nhất hành tinh.

        Nhìn lại thành tựu 25 năm sau ngày tách tỉnh, Đà Nẵng đạt được những con số ấn tượng: GRDP tăng 8 lần, đóng góp thu ngân sách tăng 23 lần, khách du lịch đến tăng gần 55 lần... 25 năm qua, với vị thế độc lập của thành phố trực thuộc Trung ương và vai trò trung tâm phát triển vùng, thành phố Đà Nẵng vươn mình mạnh mẽ, làm một cuộc “đổi đời” đúng nghĩa. Phó Giáo sư- Tiến sĩ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Trung ương, thành viên Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021 khẳng định, thành tích ấn tượng này không nhiều địa phương đạt được; kết quả này là nhờ Đà Nẵng đã nhận diện đúng xu hướng thời đại (thị trường- mở cửa- hội nhập quốc tế) và lợi thế tự nhiên tạo thành sức mạnh cộng hưởng mới:“Điểm cốt lõi của quá trình phát triển của Đà Nẵng là xu thế hiện đại hóa và thay đổi đẳng cấp phát triển. Các cuộc họp bàn về phát triển của Đà Nẵng bao giờ cũng chỉ nhấn mạnh có 2 từ, khác biệt và đẳng cấp. Cho đến bây giờ, Đà Nẵng vẫn giữ được bản sắc ấy. Thành tích 25 năm phát triển của Đà Nẵng là tạo ra sự khác biệt về tầm và thế, tức là tiến vượt về đẳng cấp; thể hiện qua những mục tiêu và nỗ lực làm bằng được. Bài học này cực kỳ lớn, Đà Nẵng phải luôn luôn giữ vững tinh thần tiến vượt về đẳng cấp.”

        Nhìn lại chặng đường phát triển 25 năm qua, sự phát triển của Đà Nẵng là ấn tượng. Tuy nhiên, quá trình đô thị hoá nhanh chóng và không đồng bộ tại một số khu vực đã dẫn đến cấu trúc đô thị bị biến dạng, mất cân đối. Phương pháp quy hoạch “chia lô”, đã dẫn đến những không gian giống nhau ở khắp mọi nơi, không tạo được dấu ấn riêng. Tái cầu trúc đô thị theo hướng hiện đại trên cơ sở những mô hình phát triển đô thị tiên tiến phù hợp. Tổ chức đô thị tạo sự hòa nhập, tăng cường tính kết nối giữa các nhân tố tự nhiên và nhân tạo, giữa không gian kiến trúc và không gian xanh, giữa yếu tố lịch sử với yếu tố đương đại...

        Ông Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng cho rằng, những bất cập, tồn tại, các vấn đề đặt ra trong công tác qui hoạch và phát triển đô thị của Đà Nẵng đã và đang được giải quyết thông qua Đồ án qui hoạch chung thành phố đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045:“Thành phố tiếp tục hoàn thiện các nhiệm vụ, giải pháp, nhằm hiện thực hóa khát vọng phát triển, đưa thành phố hướng tới là đô thị thông minh, năng đông, sáng tạo, đẳng cấp khu vực và quốc tế. Xây dựng thành phố trở thành đô thị lớn và thành phố biển đáng sống, đạt đẳng cấp khu vực Châu Á, như yêu cầu của Bộ Chính trị Khóa XII đã đề ra./.”