Bêl dzợ ma mông Chủ tịch Hồ Chí Minh ta luôn pa too “ tu râu liêm choom 10 c’moo nắc lêy chóh n’loong. Tu râu liêm choom k’ha riêng c’moo pa dưr acoon ma nuýh” A va Hồ vặ boóp p’rá nắc đoo đoong xay pa cắh ghít râu chr’nắp âng bh’rợ pa too pa choom đăh đhr’năng ha dưr tr’mung tr’méh xã hội âng k’tiếc k’ruung. Xâng, pa hay râu boóp pr’too âng a va, đhanuôr Ca dong đhị chr’val Sơn Dung, chr’hoong Sơn Tây  ơy cher đoọng k’ra bhầu mét vuông k’tiếc đoọng bhrợ têng trường học, c’lâng p’rang lướt ra véch, liêm buôn đoọng ha acoon a đhi tước trường pa choom cr’liêng chữ.  

        Ting acoon c’lâng Đông Trường  Sơn tợơ trung tâmm chr’hoong Sơn Tây tước vel Đăk Trên, chr’val Sơn Dung a zi tước điểm trường tiểu học Hồ Cau Trên, âng zr’lụ đhanuôr ắt cóh Ngọc Lang Rôn. Nâu đoo nắc điểm trường laléh âng trường Tiểu học Sơn Dung âng t’coóh Đinh Văn Xúc đhanuôr cóh vel cher đoọng k’tiếc bhrợ têng. Xanay t’coóh Đinh Văn Xúc cher đoọng k’tiếc  bhrợ têng trường nắc đhanuôr cóh đâu cung cắh râu chấc k’juột. Tu đhanuôr cóh vel Đăk Trên tợơ đanh a hay lêy t’coóh Xúc cơnh a bhuy liêm âng vel, cóh vel ngai lưm k’đháp nắc t’coóh lứch loom zúp zooi. Đhăm k’tiếc toor c’lâng lâng pr’loọng đong t’coóh nắc đoo cr’van pậ chr’nắp bhlầng, đhơ cơnh đếêc nắc lâng t’coóh Đinh Văn Xúc nắc zên bạc ếêh râu chr’nắp bhlầng lâng ma nuýh Cadong:

        Acu nắc pa chắp tước ha y chroo acoon ch’châu âng cu. Cóh t’tun oó đoọng p’niên cắh năl cr’liêng chữ. Lalăm a hay cóh đâu p’niên k’tứi cắh mặt lướt c’lâng ch’ngai đoọng lướt học, học đăn nắc cắh vêy trường. Nắc a cu đoọng đhăm k’tiếc nâu đoọng chóh bhrợ trường vêy đhị đoọng ha pêê ch’châu học. bhrương tr’nu apêê pậ banh vêy bhiệc bhrợ liêm ta níh nắc chô zúp zooi cớ vel đong.

        Cung cơnh bấc chr’hoong da ding k’coong âng tỉnh Quảng Ngãi, chr’hoong Sơn Tây ta luôn zâng lâng đhr’năng học sinh lơi học tu c’lâng lướt zr’nắh k’đháp, trường học nắc ch’ngai, tucơnh đếêc kiêng tước trường nắc a pêê a đhi z’lấh crâng, chang k’ruung tước k’zệt cây số. Nắc đoo lâng học sinh trung học cơ cở cắh cợ THPT ha dợ lâng học sinh mầm non lâng Tiểu học nắc ca conh ca căn đhêy pa bhrợ đoọng đơơng apêê tước trường. Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Ngọc, giáo viên Trường Tiểu học Sơn Dung đoọng năl: lalăm a hay học sinh nắc lướt z’lấh 5 cây số đoong xiêr ooy trường Hố Cau Dưới, tu cơnh đếêc nắc đợ học sinh tước lớp cắh tước m’pâng. Tu cơnh đếêc, ngai cung vêy loom cơnh t’coóh Xúc nắc học sinh đhị da ding k’coong doó váih đhr’năng lơi học tu trường ch’ngai:

        Bêl cắh ơy vêy điểm trường nâu nắc học sinh lướt học ch’ngai, lấh mơ dzợ nắc apêê p’niên bele lướt bêl cắh, cắh vêy đoo bêl apêê tước lớp zập zêng. Vêy trường đhị đâu nắc học sinh lướt học đăn lâng lướt zập zêng, liêm buôn bhlầng đoọng ha pêê học sinh lấh.

        Cắh muy cher đoọng k’tiếc chóh bhrợ trường  học, bấc pr’loọng đong dzợ tự cher đoọng k’tiếc bhrợ c’lâng p’rang đoọng  apêê p’niên lướt vốch liêm buôn. C’lâng bhứah tợơ 22 r’bhầu mét k’tiếc âng 17 pr’loọng đong đong đhị vel Ka Xim cher đoọng. t’coóh Đinh Văn Đinh, đhanuôr đhị chr’val Sơn Dung, chr’hoong Sơn Tây xay moon:

        K’tiếc nắc cắh vêy chroót pa chô bêl bhrợ têng c’lâng, đoọng p’niên lứot học hành liêm buôn. Lalăm a hay nắc c’lâng k’tứi, nâu kêi nắc ơy vêy c’lâng pậ, apêê p’niên lướt vốch sướng lấh.

        N’đhơ tr’mung tr’méh dzợ lưm bấc râu k’đháp zr’nắh, râu cha, râu xập nắc lêy k’rang ting t’ngay, lâng k’ra bhầu mét vuông k’tiếc cóh toor c’lâng ha dang pa câl cung âng chô bấc zên đoọng ha pr’loọng đong, đhơ cơnh đếêc nắc đhanuôr acoon cóh Cading đhị chr’hoong da ding k’coong Sơn Tây lêy râu chr’nắp bhlầng nắc loom luộnh âng acoon  ma nuýh. Loom luônh âng đhanuôr acoon cóh Cadong đhị chr’val Sơn Dung, chr’hoong Sơn Tây nắc muy chu dzợ moon ghít loom luônh liêm ta níh âng đhanuor da ding k’coong nâu lâng đảng lâng a va Hồ. pa cắh c’rơ đoàn kết prang acoon ma nuýh cóh bh’rợ bhrợ pa dưr lâng zư lêy k’tiếc k’ruung./.

Đồng bào dân tộc Cadong “Vì lợi ích trăm năm trồng người”

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây. Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Bác Hồ mượn câu nói trên để chỉ rõ tầm qua trọng của sự nghiệp giáo dục trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Khắc ghi lời dạy của Người, đồng bào dân tộc Cadong ở xã Sơn Dung, huyện Sơn Tây đã hiến tặng hàng ngàn mét vuông đất mặt tiền để xây dựng trường học, đường giao thông tạo thuận lợi cho con em học cái chữ. Bởi lí do đơn giản để “giảm bớt cái dốt, cái đói. 

 Theo con đường Đông Trường Sơn từ trung tâm huyện Sơn Tây đến thôn Đắk Trên,  xã Sơn Dung chúng tôi tìm đến điểmtrường tiểu học Hố Cau Trên, thuộc Khu dân cư Ngọc Lang Rôn. Đây là điểm trường lẻ của Trường Tiểu học Sơn Dung do ông Đinh Văn Xúc người dân địa phương hiến đất xây dựng. Cái tin ông Đinh Văn Xúc hiến hàng trăm mét vuông đất sản xuất để địa phương xây dựng trường học không làm cho bà con trong thôn ngạc nhiên. Bởi, người dân thôn Đăk Trên  lâu nay coi ông Xúc như ông "Bụt" của làng, trong thôn ai khó khăn, hoạn nạn gì cũng được ông tận tình giúp đỡ. Đất nằm sát mặt đường nhựa đối với nhiều gia đình là một tài sản không nhỏ nhưng với ông Đinh Văn Xúc thì tiền bạc không phải là cái quý nhất của người Cadong:

Vì lí do là chú nghĩ về tương lai con cháu của mình. Sau này không lẻ là con cháu mình không biết chữ. Vì trước nay ở đây con nhỏ như này nè đi học xa không nổi, học gần thì không có trường. Thôi bây giờ mình bỏ cái đất này nè cho con cháu nó học. Sau này con cháu nó có công ăn việc làm cái thứ nhất, thứ hai cháu nào học giỏi học khá thì cũng làm việc, giúp lại chính quyền địa phương

Cũng như nhiều huyện vùng cao của tỉnh Quảng Ngãi, huyện Sơn Tây luôn đối mặt với tình trạng học sinh đi học giã gạo bởi địa hình hiểm trở, trường học cách xa khu dân cư nên để học cái chữ nhiều em phải băng rừng, lội suối cả chục cây số.  Đó là đối với học sinh trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông còn với những học sinh mầm non và tiểu học thì thường phụ huynh cho nghỉ ở nhà vì trường quá xa. Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Ngọc giáo viên, Trường Tiểu học Sơn Dung cho biết, trước đây học sinh phải đi 5 cây số xuống điểm trường Hố Cau Dưới, nên số lượng học sinh đi học chưa được nửa lớp. Do đó, ai cũng có tấm lòng như ông Xúc thì học sinh ở miền núi không còn bỏ học vì trường ở xa:

Nói chung khi chưa có điểm trường này thì học sinh đi học rất là xa hơn nữa là con em nó đi học giã gạo chứ không có đầy đủ lắm. Có điểm trường ở đây thì học sinh đi học gần và đi học đầy đủ hơn và thuận tiện cho học sinh hơn.

Không chỉ là hiến đất xây trường học, rất nhiều hộ dân còn tự nguyện hiến đất làm đường giao thông để con em đi học dễ dàng. Tuyến đường giao thông Đăk Lang – Kà Rá của xã Sơn Dung vừa được mở rộng từ 22 ngàn mét vuông đất do 17 hộ dân ở thôn Ka Xim tự nguyện hiến tặng. Ông Đinh Văn Đinh, người dân xã Sơn Dung, huyện Sơn Tây chia sẻ:

Đất là không có đền bù cho làm đường để con cháu đi học hành. Trước kia đường nhỏ, đường mòn thôi bây giờ đường lớn con cháu đi học sướng.

Dẫu cuộc sống còn nhiều khó khăn, cái ăn cái mặc phải chạy lo từng bữa, với hàng mét vuông đất sát mặt đường nếu bán đi cũng mang lại một khoảng thu nhập đáng kể cho gia đình nhưng đối với đồng bào Cadong ở huyện miền núi Sơn Tây cái quý nhất của con người là tấm lòng. Tấm lòng của đồng bào dân tộc Cadong ở xã Sơn Dung, huyện Sơn Tây lại một lần nữa khẳng định lòng sắt son của người dân vùng cao này đối với Đảng với Bác Hồ. Thể hiện sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.