Băn a’xiu đác cha’ngaách cóh cr’loọng doọ vêy chrứih lạ lâng apêê a’duôn, hân đhơ cơnh đêếc, lâng đhanuôr acoon cóh nắc râu t’mêê. bh’rợ nâu nắc bhrợ padưr cr’noọ bh’rợ xăl pr’ắt tr’mung, padưr dal thu nhập đoọng ha bấc pr’loọng đông đhanuôr Ca Dong cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah ting tr’pác lâng bhiệc băn a’xiu đác cha’ngaách âng đhanuôr Ca Dong ooy bha ar xrặ cơnh đâu.

Pr’loọng đông a’moó Hồ Thị Bông-acoon cóh Ca Dong cóh vel 2, chr’val Trà Đốc, chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam bhui har bêl bơơn độp đợ m’ma a’xiu tr’nơợp đoọng băn cóh cr’loọng ra’cít ooy cr’loọng a’bóc thuỷ điện Sông Tranh 2. amoó Bông lâng manứih đông cắh năl cơnh bhrợ tu nâu đoo nắc g’lúh tr’nơợp apêê băn a’xiu k’rong bhrợ p bhứah. Amoó moon, bêl l’lăm ahay, pr’loọng đông nắc t’bhlâng chấc lêy c’lâng bh’rợ t’bơơn t’mung, hân đhơ cơnh đêếc pr’ắt tr’mung cung cắh têêm ngăn. Bơơn pấh bhrợ lớp pachoom bhiệc băn a’xiu ting cơnh cr’noọ bh’rợ Vietgap cóh cr’loọng a’bóc, pr’loọng đông nắc bhui har bhlâng. Amoó Bông moon, cắh mưy pr’loọng đông đay, đhanuôr Ca Dong ắt mamung cóh zr’lụ đăn a’bóc thuỷ điện Sông Tranh 2 moon zr’nưm nắc cắh vêy pr’ắt tr’mung têêm ngăn. Apêê rơơm kiêng bh’rợ nâu nắc âng đơơng bh’nơơn liêm choom.

Xay bhrợ bh’rợ băn a’xiu cóh a’bóc thuỷ điện Sông Tranh 2, pr’loọng đông amoó Bông bơơn nhà nước zooi zúp đoọng m’ma chr’nóh, za’nươu thú y lâng men vi sinh zúp đoọng ha xiu dưr váih k’rơ liêm. Pr’loọng đông amoó nắc ơy k’rong bhrợ lấh 100 ực đồng đoọng bhrợ têng liêm xang 1 ra’cít pazêng 6 cr’loọng băn. Đợ zên nâu bơơn k’rong pazưm tơợ bấc đắh, vặ zên doọ váih lãi suất âng chr’hoong Bắc Trà My, vặ đắh bhúh xoọng lâng k’rong đợc tơợ đenh. Zâp cr’loọng băn bhrợ vêy đớc đác 60m khối, pr’loọng đông amoó Bông băn a’xiu 100 p’nong đhị 1 mét khối. m’ma a’xiu câl tơợ trung tâm m’ma thuỷ sản Quảng Nam. Tơợ bêl băn p’lóh m’ma, pr’loọng đông amoó Bông cung ơy ra’văng ch’na liêm chr’nắp lâng zâp pr’đươi đoọng lêy cha’mêết môi trường đác cóh cr’loọng băn. Bấc râu dzợ zr’nắh k’đhạp, k’rong bhrợ cắh zâp nắc bhrợ bấc bh’rợ padưr kinh tế cóh zr’lụ k’coong ch’ngai, lấh mơ nắc nông nghiệp lưm bấc zr’nắh k’đhạp ooy cr’chăl hanua. Hadợ ooy đâu, đhanuôr Ca Dong cóh zr’lụ a’bóc thuỷ điện Sông Tranh 2 nắc vêy pr’ắt tr’mung cắh têêm ngăn. Bhiệc chóh n’loong hâu, băn n’hâu đoọng t’pấh t’bấc râu chr’nắp kinh tế đoọng ha đhanuôr acoon cóh nắc ơy moon pa’glúh pr’hân đhị chr’hoong k’coong ch’ngai Bắc Trà My. Băn a’xiu cóh cr’loọng a’bóc thuỷ điện Sông Tranh 2 nắc 1 c’lâng lướt bhrợ têng liêm choom.

P’căn Tạ Thị Én, chr’val Trà Sơn, chr’hoong k’coong ch’ngai Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam nắc mưy manứih cơnh đêếc. tơợ 5 r’bhâu p’nong a’xiu m’ma băn p’lóh 5 c’xêê cóh cr’loọng a’bóc, pr’loọng đông t’coóh Én nắc pachô lấh 10 tấn a’xiu, pachô lấh 60 ực đồng. zâp cr’loọng a’bóc nắc vêy đớc đác 60 mét khối đoọng băn p’lóh a’xiu đhị a’bóc thuỷ điện Sông Tranh 2 lâng pazêng 100 p’nong đhị 1 mét khối vêy pazêng zên k’dâng 60 ực đồng.

Xang 5 c’xêê băn p’lóh choom bơơn bhrợ lấh 2 tấn a’xiu, pa’câl k’dâng 80 ực đồng. 1 a’bóc băn a’xiu bơơn k’rong bhrợ choom pay đợc 10 cr’loọng a’bóc băn a’xiu. Xang 5 c’xêê băn p’lóh, choom pachô lấh 200 ực đồng. t’coóh Phan Thành Phương, Phó trưởng phòng Nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl chr’hoong Bắc Trà My đoọng năl, pachô k’ha riêng ực đồng xang 5 c’xêê băn p’lóh nắc đợ zên bấc bhlâng, lấh mơ cr’noọ âng đhanuôr acoon cóh moon zr’nưm, manứih Ca Dong moon lalay. Bhrợ têng hàng hoá nắc lêy k’rong bhrợ pậ bhlâng, k’đươi moon nắc manứih acoon cóh lêy xăl j’niêng cr’bưn bhrợ têng. Bhrợ têng cơnh thị trường kiêng, liêm chr’nắp.

Đoọng bh’rợ băn a’xiu cóh cr’loọng a’bóc thuỷ điện têêm ngăn lâng liêm nhâm, ngành chức năng lâng chính quyền vel đông nắc ơy bhrợ bhiệc lâng p’cắh mặt đông máy thuỷ điện Sông Tranh 2, bhrợ pr’đơợ liêm buôn đoọng ha zâp pr’loọng đông băn a’xiu cóh cr’loọng a’bóc. Lấh mơ, nhà nước dzợ bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr bơơn vặ zên k’rong bhrợ. Đợ zên vặ cắh vêy lãi suất hadợ zâp đhr’nông xay bhrợ bhiệc băn a’xiu cóh cr’loọng ra’cít bơơn chr’hoong Bắc Trà My zooi zúp vặ zên nắc 120 ực đồng. xang g’lúh băn liêm choom, đhanuôr nắc bhrợ têng pachô zên đoọng chr’hoong t’bhlâng zooi zuưs pr’loọng lơơng băn cớ.

C’nắt c’lâng lướt moót ooy cr’loọng a’bóc cung bơơn ngành nông nghiệp chr’hoong Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam pazưm lâng zâp pr’loọng đông băn padưr a’xiu. Chr’hoong Bắc Trà My zooi zúp 100% zên m’ma a’xiu, xăl bhrợ ting c’lâng VietGap đoọng ha zâp pr’loọng đông.

;

Đồng bào Ca Dong nuôi cá nước ngọt

Nuôi cá nước ngọt trong lồng bè không xa lạ với người Kinh nhưng lại mới mẻ đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Mô hình này mở ra triển vọng chuyển đổi sinh kế, nâng cao thu nhập cho nhiều hộ đồng bào Ca Dong ở huyện miền núi Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam. Mời bà con và các bạn cùng chia sẻ niềm vui từ việc nuôi cá nước ngọt của đồng bào Ca Dong qua bài viết sau:

 Gia đình chị Hồ Thị Bông - dân tộc Ca Dong ở thôn 2, xã Trà Đốc, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam vui mừng khi nhận được số cá giống điêu hồng đầu tiên để nuôi trong lồng bè trên lòng hồ thuỷ điện Sông Tranh 2. Chị Bông và người nhà rất bối rối bởi đây là lần đầu tiên họ nuôi cá mà lại đầu tư với quy mô lớn. Chị kể, trước đây gia đình đã cật lực tìm mọi kế sinh nhai nhưng kinh tế không ổn định. Bởi vậy khi được tham gia lớp tập huấn kỹ thuật nuôi cá điêu hồng theo tiêu chuẩn VietGAP trong lồng bè, gia đình rất phấn khởi. Chị Bông chia sẻ: “Không chỉ riêng gia đình chúng tôi, đồng bào Ca Dong sinh sống ở khu vực gần hồ thủy điện Sông Tranh 2 nói chung không có sinh kế ổn định. Chúng tôi hy vọng mô hình này sẽ cho hiệu quả kinh tế khả quan”.

Triển khai nuôi cá điêu hồng trong lồng bè trên hồ thủy điện Sông Tranh 2, gia đình chị Bông được Nhà nước hỗ trợ con giống, thuốc thú y và men vi sinh giúp cá sinh trưởng tốt. Gia đình chị đã đầu tư hơn 100 triệu đồng để hoàn thiện một bè cá gồm 6 lồng nuôi. Số tiền này được tập hợp từ nhiều nguồn, vay không lãi suất của huyện Bắc Trà My, mượn của người thân và tích lũy từ lâu. Mỗi lồng nuôi có thể tích nước 60m3, gia đình chị Bông thả nuôi cá giống điêu hồng với mật độ 100 con/m3. Nguồn giống cá được mua từ Trung tâm Giống thủy sản Quảng Nam. Ngay từ lúc thả nuôi cá giống, gia đình chị Bông cũng đã chuẩn bị sẵn thức ăn có chất lượng cùng các dụng cụ dùng để kiểm tra môi trường nước trong lồng nuôi. Cơ sở hạ tầng còn khó khăn, nguồn lực đầu tư thiếu đã khiến cho nhiều mô hình kinh tế ở khu vực miền núi, đặc biệt là nông nghiệp gặp nhiều trở ngại trong thời gian qua. Trong khi đó, đồng bào Ca Dong ở khu vực hồ thủy điện Sông Tranh 2 lại có cuộc sống rất bấp bênh. Bài toán trồng cây gì, nuôi con gì để thu được giá trị kinh tế khá cho đồng bào dân tộc đã được đặt ra cấp thiết tại huyện miền núi Bắc Trà My. Nuôi cá lồng bè tại hồ thủy điện Sông Tranh 2 là một hướng giải quyết vấn đề.

Bà Tạ Thị Én, xã Trà Sơn, huyện miền núi Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam là một ví dụ. Từ 5 nghìn con cá giống được thả nuôi 5 tháng trong lồng bè, gia đình bà Én đã thu được hơn 10 tấn cá, thu lãi hơn 60 triệu đồng. Một lồng cá có thể tích nước 60m3 để thả nuôi cá điêu hồng ở hồ thủy điện Sông Tranh 2 với mật độ 100 con/m3 có tổng chi phí khoảng 60 triệu đồng.

Sau 5 tháng thả nuôi có thể thu hoạch được hơn 2 tấn cá, bán được khoảng 80 triệu đồng. Một bè cá được đầu tư bài bản có thể bố trí đến 10 lồng nuôi cá. Sau 5 tháng thả nuôi, có thể thu lãi đến 200 triệu đồng.  Ông Phan Thành Phương, Phó Trưởng phòng NN&PTNT huyện Bắc Trà My  cho biết: Thu được hàng trăm triệu đồng sau 5 tháng thả nuôi là số tiền quá lớn so với kỳ vọng ban đầu của đồng bào thiểu số nói chung, người Ca Dong nói riêng. Dĩ nhiên, sản xuất hàng hóa phải đầu tư rất lớn, đòi hỏi người dân tộc thiểu số phải thay đổi tập quán sản xuất. Quy luật cung cầu của thị trường cũng hết sức khắt khe, đòi hỏi sản phẩm phải có chất lượng cao.

Để mô hình nuôi cá trong lồng bè trong lòng hồ thủy điện ổn định và bền vững, ngành chức năng và chính quyền địa phương đã làm việc với đại diện nhà máy thủy điện Sông Tranh 2, tạo điều kiện thuận lợi cho các nông hộ được nuôi cá trong lòng hồ. Ngoài ra, Nhà nước còn tạo điều kiện để người dân được vay vốn đầu tư. Số tiền vay không lãi suất mà mỗi nông hộ triển khai nuôi cá trong lồng bè được huyện Bắc Trà My hỗ trợ vay là 120 triệu đồng. Sau vụ nuôi thành công, nông dân hoàn trả lại vốn để huyện tiếp tục hỗ trợ cho các nông hộ khác đầu tư nuôi tiếp theo.

Tuyến đường dẫn vào lòng hồ cũng được ngành nông nghiệp huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam phối hợp với các hộ nuôi xây dựng, phục vụ nuôi cá. Huyện Bắc Trà My hỗ trợ 100% chi phí cá giống, chuyển giao kỹ thuật theo hướng VietGAP cho các hộ dân./.