Cóh pazêng c’moo đăn đâu, đhr’năng pa hư crâng dưr váih k’rơ cóh vel đông cóh k’tiếc k’ruung hêê. Crâng crêê ta pa hư tước bil bal lứch, bấc râu n’loong chr’nắp nắc lứch bil. Hân đhơ cơnh đêếc, đhị chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, đhanuôr Cơ Tu ta luôn zư lêy crâng, nắc cơnh đhr’nong đông âng đay. Lâng manuýh Cơ Tu, crâng nắc đông, nắc râu tr’mông lâng công nắc zr’lụ chr’nắp ma bhuy âng pazêng đhanuôr. 

Ch’ngai n’đắh zr’lụ chr’hoong Tây Giang lấh 50 km chô n’đắh mặt t’ngay lơớp, chr’val k’noong k’tiếc A Xan nắc vêy ta zư lêy lâng pazêng râu crâng g’mrâng t’viêng liêm. Cóh da ding Zi’liêng âng manuýh Cơ Tu nắc đợ crâng Pơmu chắt váih k’r’bhâu c’moo. Zr’lụ n’nâu, lấh 1.300 t’nơơm pơmu chr’nắp nắc lứch vêy ta xrặ số đh’rứah lâng pazêng râu xa nay ooy u dal, u pậ lâng đhr’năng đợ bấc ng’bhrợ n’loong. T’mêê đâu, 725 t’nơơm Pơ mu cóh pazêng t’nơơm n’nâu vêy ta xay moon nắc c’cir VN. Đoọng zư lêy crâng Pơ Mu chr’nắp lâng pazêng bha lắh crâng g’mrâng, chr’val A Xan ơy bhrợ t’váih c’bhúh zư lêy crâng lâng lấh 70 cha nắc ting bhrợ têng. C’bhúh n’nâu ta luôn lướt ch’mêết lêy, zư lêy crâng lâng ting zâl đhr’năng ra roóh crâng. T’coóh Pơ Loong Đinh, Bí thư lâng bhrợ Chủ tịch UBND chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang xay moon: Đảng uỷ, chính quyền lâng đhanuôr chr’val A Xan pa bhlâng lêy chắp bh’rợ zư lêy crâng. Lâng crâng Pơ Mu vêy ta xay moon c’cir nắc đhanuôr dzợ tước bhrợ đong zơng đương zư lêy toong t’ngay ha dum:

A Xan nắc muy chr’val zr’lụ chr’ngai bha dắh pa bhlâng zr’nắh k’đháp, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr dzợ đharứt. hân đhơ cơnh đêếc, cóh pazêng t’ngay c’xêê ahay, azi ơy t’bhlâng xay moon p’too pa choom, bhrợ têng bh’rợ zư lêy crâng nắc bh’rợ bha lâng. Đợ đhăm crâng âng zi tước nâu cơy nắc lấh 5 r’bhâu hecta. Azi t’bhlâng zư lêy crâng ting cơnh Nghị định 99 lâng bh’rợ ta đang moon đhanuôr zư lêy crâng. Xoọc đâu, azi công vêy 450 hecta crâng Pơ mu. Azi công ơy clặ cr’lặ t’nil ha 1.300 t’nơơm lâng ta đang moon đhanuôr t’bhlâng zư lêy, đoọng bhrợ cơnh ooy crâng Pơ mu nắc dưr váih zr’lụ bhrợ têng du lịch, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng, pa dưr pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr.

Đhị chr’val k’noong k’tiếc Ch’ơm, zr’lụ vêy lấh 5 r’bhâu crâng g’mrâng, chính quyền chr’val ơy bhrợ t’váih c’bhúh zư lêy crâng cóh pazêng bhươl cr’noon. C’bhúh zư lêy crâng cóh zập bhươl cr’noon vêy 5 cha nắc, ta luôn pazum đh’rứah lâng kiểm lâm lướt ch’mêết lêy, zư lêy crâng lâng zâl đhr’năng roóh crâng. Đươi vêy cơnh đêếc, cóh bấc c’moo h’nua, đhị zr’lụ chr’val doọ dưr váih bh’rợ pa hư crâng hân đoo. Chính quyền chr’val công đươi ooy apêê t’coóh bhươl, lêy apêê n’nâu nắc manuýh bha lâng cóh bh’rợ zư lêy crâng. Ting cơnh t’coóh bhươl Bhling Bríu, ắt cóh cr’noon Z’rượt, chr’val Ch’ơm nắc bh’rợ zư lêy crâng manuýh Cơ Tu ơy xay truíh ooy lang bh’lêê. Ting n’nắc lâng bh’rợ xay truíh pazêng t’ruíh n’nâu tơợ lang n’nâu tước ooy lang n’tốh. Pazêng bha lắh crâng nắc dưr váih râu ma bhuy chr’nắp cắh ngai pân tước pa hư.

Acu nắc muy manuýh t’coóh bhươl cóh chr’val nắc ta luôn lướt p’too pa choom xơợng bhrợ cơnh xa nay bh’rợ pa dưr pr’ắt tr’mông liêm pr’hay, pr’loọng đông văn hoá. Ta đang moon bhúh xoọng cóh pr’loọng đông lâng đhanuôr cóh bhươl cr’noon, cóh chr’val cắh choom tal pa hư crâng g’mrâng lâng crâng cóh tu k’ruung. Ha dang pr’loọng đông hân đoo tal pa hư crâng lâng cóh tu k’ruung nắc ta toom. Tu bêl pa hư crâng nắc đác xrêết, đhanuôr nắc ha ul cha.

Chr’hoong da ding k’coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vêy lấh 90 r’bhâu hecta crâng, cóh đêếc vêy k’nặ 300 hecta crâng pơ mu ga mắc lâng mơ 1.300 t’nơơm. Cóh pazêng c’moo ahay, chính quyền, mặt trận lâng pazêng Hội, đoàn thể cóh chr’hoong da ding k’coong Tây Giang ơy bhrợ têng bấc bh’rợ zư lêy crâng liêm choom. Hội nông dân, pân đil, ta đhâm c’mor nắc lứch xay moon cr’noọ bh’rợ zư lêy crâng nắc xa nay thi đua, lêy nâu đoo nắc bh’rợ bhrợ têng bha lâng cóh c’moo. Hạt kiểm lâm chr’hoong Tây Giang ta luôn đoọng apêê kiểm lâm cóh vel đông lướt ch’mêết, cắh choom đớc váih đhr’năng roóh crâng. Hạt công pazum đh’rứah lâng pazêng Hội, đoàn thể xay moon, p’too pa choom, pa dưr dal c’năl đoọng ha đhanuôr cóh bh’rợ zư lêy crâng. Lâng crâng pơ mu c’cir nắc vey ta zư lêy gít liêm lấh mơ. T’coóh Ríah Trao, Phó trưởng Hạt kiểm lâm chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam prá:

Thường vụ Huyện uỷ lâng UBND chr’hoong ơy pazao đoọng ha Hạt kiểm lâm nắc bha lâng cóh bh’rợ zư lêy crâng pơ mu. Azi pazum đh’rứah lâng vel đông, vêy c’bhúh đhanuôr zư lêy crâng lâng Ban k’đhơợng lêy crâng phòng hộ n’đắh Bắc k’ruung Bung đoọng zư lêy crâng Pơ mu n’nâu. Azi bhrợ têng bh’rợ dáp lêy, đăng lêy, xay moon đợ bấc n’loong lâng ra văng pazêng râu pr’đươi đoọng clặ cr’lặ xay moon zư lêy crâng. Ting n’nắc p’too moon pazêng kiểm lâm cóh vel đông t’bhlâng ch’mêết lêy đoọng g’đéch đhr’năng pa hư crâng lất xa nay cóh zr’lụ crâng pơ mu ơy vêy xa nay xay moon zư lêy.

Đhanuôr Cơ Tu xay moon crâng nắc đhr’nong đông thứ 2 âng đay. Tu cơnh đêếc, hân ắt mamông đăn tom đác, cắh cóh aral da ding nắc pazêng đhanuôr Cơ Tu ta luôn pazum têy zư lêy crâng. Lâng apêê đoo, crâng nắc pr’ắt tr’mông cóh bêl đâu lâng ha tơợt lang t’tun./.