Ha’pruốt chô, ooy biển pa bhứah, bấc đhanuôr cung dzợ ặt p’zay bơơn bhrợ toong t’ngay hi’dưm tu avị cha, xa’nập xập. tơợ biển ch’ngai nắc xơợng râu pr’hơơm k’rơ, ặt k’rang âng apêê lướt biển. cóh zr’lụ truíh toor biển miền Trung nâu, lướt đenh nắc 1 c’xêê, đấh nắc 1 tuần, 2 tuần ting xơợng cậ xay moon râu cắh liêm crêê đắh zr’lụ biển Hoàng Sa-Trường Sa chô ooy k’tiếc. đh’riêng xa’nưl t’đang k’đươi tơợ c’moo nâu tước c’moo n’tốh, ting g’roóh lâng đác biển xang nặc cung ting ngoọp. PV Hà Minh ắt đhị miền Trung xay moon râu g’roóh moon đắh biển âng đhanuôr miền Trung, ahêê đương xơợng:

Chr’val biển Bình Châu, chr’hoong Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi bấc c’moo đăn đâu bil bal bấc râu. Đhanuôr cóh đâu cắh bhr’nêy nắc choom bil zêng tu boo đhí, đác tưn glươi k’rơ âng biển. xang nặc đợ g’lúh pruúh zêl âng bhuông đắh k’tiếc k’ruung lơơng bhrợ bấc đhanuôr ma chêết bil, bhuông a’xiu ma c’lâm clệch. Hân đhơ cơnh đêếc, râu cr’noọ chêết bil nâu bhrợ đhanuôr đha’rứt cóh đâu t’bhlâng ặt bơơn bhrợ, goon zư zr’lụ biển Hoàng Sa, Trường Sa lấh mơ.

T’coóh Trương Văn Đức, cắh ha mơ choom ha vil t’ngay bhuông Trung Quốc n’châm pa’clệch bhuông a’xiu âng đay đhị zr’lụ biển Hoàng Sa. T’coóh Đức hay k’noọ cớ bêl 11h hi’dưm, bhuông a’xiu âng đay crêê ta n’châm, đác lướt moót cóh cr’loọng, zâp ngai ặt k’rang k’pân. T’coóh Đức bơơn pay k’đhơợng Icom pr’hân moon zooi zúp xang nặc n’jâm lâng pr’zợc k’đhơợng ooy phao trông dấc, ặt loong cóh biển bêl hi’dưm. Đh’riêng xa’nưl t’đang k’đươi âng t’coóh Đức bơơn anoo Lê Văn An, ắt mr’đoo chr’val Bình Châu xơợng nắc đấh lướt zooi zúp. T’coóh Đức lâng zâp ngai đhanuôr chô ooy toor têêm ngăn, hân đhơ cơnh đêếc, bhuông chr’nắp k’noọ 4 tỷ nắc lấh clệch cóh cr’loọng biển đhộ. Hân noo ha’pruốt nâu t’coóh Đức lướt bơơn bhrợ lâng cr’noọ cr’niêng bơơn bhrợ bấc lấh mơ:

Bơơn bhrợ cóh biển zr’nắh k’đhạp bhlâng. Zâp râu k’rang k’pân cắh vêy mưy râu. Boo đhí, xang nặc trung Quốc, k’rang k’pân bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc nắc cung dzợ bhrợ. Bhrợ t’mung pr’loọng đông, têêm ngăn, zư lêy biển đảo.

Ắt ch’ngai đắh dading đhí k’rơ, vel bhươl taanh dzặc lái Gành Cả dưr n’léh đợ chr’tốp ngói bhrông t’mêê. tr’đấc k’tứi lướt vốch ooy vel nâu lướt tước đăn acoon tâm, đợ đhị bôl đhêl chăng nắc lêy n’léh đợc xọc pluục. đăn k’năm nắc lêy đợ apêê pân đil k’rong pazưm đhị toor chúah ặt đương lêy đợ acoon bhuông âng pr’loọng đông đay chô cung nặc bêl t’coóh Nguyễn Thanh Nam cóh vel Gành Cả, chr’val Bình Châu, chr’hoong Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi ta’lấh máy Icom prá xay lâng zâp đhanuôr bơơn bhrợ cóh biển Hoàng Sa-Trường Sa đoọng năl gít cr’liêng xa’nay. 19 c’moo đâu, t’coóh Nam nắc manứih k’đơơng c’lâng đoọng ha đhanuôr bơơn bhrợ cóh biển chấc lêy đhị ắt đhêy xang g’lúh boo đhí. T’coóh cung nặc manứih tr’nơợp đương xơợng râu xay moon bhui har âng đhanuôr bêl bhuông lưm bơơn bấc lâng đợ râu xay moon bêl apêê lưm bhrêy tắh, crêê bhuông đắh k’tiếc k’ruung lơơng n’châm, plăm cóh biển. bấc c’moo l’lăm ahay cóh biển têêm ngăn, tước cậ giờ t’coóh Nam ta’lấh máy Icom đoọng năl xơợng cr’liêng xa’nay. T’coóh Nam moon, cr’chăl đâu, ta’lấh máy Icom đấh lấh mơ, bấc lấh mơ đoọng xơợng râu xay moon đấh lấh:

2, 3 c’moo đâu trông dấc bhrêy tắh t’đang k’đươi ooy máy cộng đồng dưr bấc lấh mơ ahay. Tr’nơợp nắc boo đhí, râu 2 nắc Hoàng Sa lâng Trường Sa, đhr’năng biển đông dưr váih cắh liêm choom. Bơơn bhrợ âng đhanuôr cung zr’nắh lấh mơ. Xoọc đâu cha tết xang nặc lướt bơơn bhrợ ha cơnh đoọng liêm buôn ha bhiệc bơơn bhrợ, doọ chấc lưm cắh pr’đoọng, mốp lết.

Cắh năl tơợ ha bêl, bhiệc xay moon Pay k’diịc bhrợ têng bh’rợ cóh biển r’vai dông đợc cóh bhuông, nắc ơy lướt moót đhộ ooy cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr truíh toor biển miền Trung. Lâng cung nắc mưy đợ apêê k’điêl cóh đâu vêy choom năl gít cr’noọ cr’niêng, ặt đương lêy âng apêê pân’jứih âng apêê chắp kiêng bhlâng xoọc bơơn bhrợ cóh biển. đợ apêê pân’jứih nâu nắc zêng dưr chô lâng râu bhui har bơơn bấc a’chông a’xiu, hân đhơ cơnh đêếc, cung vêy đợ apêê cắh pr’đoọng nắc ắt cóh biển, đợc lơi apêê pân’đil ắt mưy ađay. Tết nâu, cóh bàn thờ a’dích a’bhướp, tô gộ, t’coóh Mai Thị Lan cóh vel An Hải, chr’val Bình Châu dzợ pay đợc a’pướih ch’na bhuốih k’diịc, nắc t’coóh Trương Đình Bảy. t’coóh Bảy bil xoọc bêl bơơn bhrợ a’xiu đhị zr’lụ biển Trường sa. Ooy chr’val Bình Châu nâu, t’coóh Lan nắc mưy ooy k’zệt pân’đil ắt mamung zr’nắh da’dô mưy a’đay tu k’diịc lấh bil.

Đông t’coóh Lan ắt cóh cr’loọng đăn crâng đha’hư đhí, đh’riêng xa’nưl âng đác biển k’rơ, xơợng apêê tụng kinh lâng xa’nưl chuông âng chùa nắc kiêng rêên lấh mơ. T’coóh Lan k’ay loom hay k’noọ râu gr’hoót moon âng t’coóh Bảy l’lăm tết nâu âng đơơng t’coóh lướt ooy Đà Nẵng khám padứah cr’ay nắc ting k’ay loom lấh mơ:

Ađoo moon tết nâu chô nắc âng đơơng acu lướt khám, cắh bhr’nêy lướt cóh biển nắc apêê penh c’chêết. k’ay loom bhlâng, cắh râu chấc kiêng, kiêng chêết a’năm. Xoọc đâu nắc hâu năl bhrợ. Ooy đâu lướt biển, cóh Trường Sa-Hoàng Sa nắc zr’nắh k’đhạp bhlâng, hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu cung lêy lướt t’bơơn t’mung cóh biển. cung tu vêy nhà nước k’rang lêy đoọng nắc đợ apêê lướt ooy biển doọ lấh k’rang.

T’ngay lướt ooy biển, zâp ngai đhanuôr bhui har lướt bơơn lâng cr’noọ cr’niêng bơơn bhrợ bấc a’chông a’xiu. Hân đhơ cơnh đêếc, cắh ngai bhr’nêy bấc râu cắh pr’đoọng, biển dưr váih nắc đhị k’rang k’pân bhlâng. Đác biển nắc k’rịa lấh mơ ting c’moo c’xêê, bêl vêy bấc apêê pân’jứih lướt ooy biển hadợ cắh ha mơ chô. Lâng nắc dzợ bấc apêê k’điêl, k’căn zâp hi’bu ặt đương lêy cha’mêết đhị râu hay chơợ. Đợ acoon bhuông k’tứi xoọc tơợp xăl lâng đợ bhuông pa’pậ, cr’liêng xa’nay liên lạc cung hiện đại lấh. zâp râu ặt k’rang tơợ biển cung doọ dzợ lấh. hân đhơ cơnh đêếc, cắh năl tước ha bêl, đợ đh’riêng xa’nưl t’đang k’đươi tơợ biển nắc vêy liêm choom, râu cr’noọ nâu ting ặt pazưm lanag đác biển, ooy râu k’rịa cơnh đác biển.

Tiếng vọng từ biển

Xuân về, giữa biển khơi mênh mông, nhiều ngư dân vẫn dập dềnh trên sóng, trần mình giữa đêm tối mịt mùng vì miếng cơm, manh áo. Từ biển xa, vang vọng tiếng thở dài, âu lo của người đi biển. Ở vùng Duyên hải miền Trung này, xa thì một tháng, gần thì một tuần, hai tuần lại nhận tin dữ từ vùng biển Hoàng Sa -Trường Sa dội về đất liền. Tiếng kêu vọng từ năm này qua năm khác, gào thét theo những đợt sóng biển rồi lặng dần, nhức nhối nỗi đau làng chài. 

 Xã biển Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi những năm gần đây dồn dập nỗi đau mất mát. Bà con nơi đây trong chốc lát có thể trắng tay từ bão giông, cuồng nộ của biển. Rồi những vụ truy đuổi, tấn công trên biển của tàu nước ngoài khiến nhiều ngư dân thương vong, tàu cá bị đâm chìm. Và có lẽ ký ức đau thương đã hun đúc cho ngư dân làng chài nghèo ý chí can trường bám giữ vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa...

Ngư dân Trương Văn Đức không sao quên cái ngày tàu Trung Quốc đâm chìm tàu cá của mình tại vùng biển Hoàng Sa. Ông Đức trầm ngâm nhớ lại lúc 23 giờ đêm, tàu cá bị đâm thủng mạn phải, nước tràn vào khoang chìm dần, mọi người hoảng loạn. Ông Đức vớ được Icom hoảng hốt kêu cứu rồi nhảy theo bạn tàu bám vào phao cứu sinh chới với, trôi dạt trên biển giữa đêm tối mịt mùng. Tiếng kêu thất thanh của ông Đức được ngư dân Lê Văn An, ở cùng xã Bình Châu nghe thấy liền tức tốc cho tàu chạy lại tiếp cứu. Ông Đức và các ngư dân về bờ an toàn nhưng chiếc tàu cá trị giá gần 4 tỷ đồng chìm nghỉm dưới lòng biển sâu. Mùa xuân này, ông Đức ra khơi mang theo hy vọng mới:  “Làm biển cực kỳ rủi do và nguy hiểm. Đủ cái nguy hiểm chứ không riêng một cái nguy hiểm. Sóng gió, bão tố rồi hai nữa là Trung Quốc, kia nọ đủ thứ nguy hiểm. Nhưng ngược lại người ta vẫn làm. Làm vừa sinh sống cho gia đình, vừa để bám đảo, bám biển giữ đảo”. Ông Đức nói.

Nằm khuất sau đồi dương vi vút gió, xóm chài Gành Cả hiện ra thanh bình dưới những mái ngói đỏ tươi. Con dốc nhỏ xuôi xuống đầu làng chạy thẳng ra mép nước, nơi những ghềnh đá đen chồm ra ngăn những đợt sóng bạc đầu. Chập tối, những người đàn bà tụ tập bên bãi cát chờ những chiếc thuyền thúng của người thân đi lặn đêm trở về cũng là lúc ông Nguyễn Thanh Nam thôn Gành Cả, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi mở máy Icom kết nối với các ngư dân đang đánh bắt ở vùng biển Hoàng Sa - Trường Sa để nắm bắt thông tin. 19 năm nay, ông Nam là người chỉ đường, dẫn lối cho ngư dân hành nghề trên biển tìm nơi trú ẩn mỗi khi trời nổi cơn giông bão. Ông cũng là người đầu tiên tiếp nhận những câu chuyện vui của ngư dân khi gặp luồng cá lớn và những tiếng kêu xé lòng từ các ngư dân mỗi khi gặp tai nạn, bị tàu nước ngoài rượt đuổi, đâm va trên biển. Những năm trước, biển cả yên bình, cứ đúng giờ ông Nam mới mở máy Icom để nắm bắt thông tin. Ông Nam bảo rằng, gần đây, ông mở máy Icom sớm hơn, nhiều hơn để nghe được nhiều tin báo hơn: “Hai đến ba năm gần đây cứu hộ, cứu nạn gọi về máy cộng đồng tăng hơn mấy năm trước. Thứ nhất là bão tố, thứ 2 là Hoàng Sa và Trường Sa, tình hình biển Đông phức tạp. Đánh bắt của ngư dân thấy rất khó khăn. Bây giờ ăn tết rồi ra đánh bắt làm cách sao đây để thuận lợi việc đánh bắt, giảm bớt rủi ro tàu nước ngoài tông đuổi.”

Không biết tự bao giờ, câu nói “Lấy chồng nghề biển hồn treo cột buồm” đã ăn sâu trong tâm thức của người dân ven biển miền Trung?. Và cũng chỉ có những người vợ làng chài mới thấu hiểu nỗi lòng mong ngóng, chờ đợi người đàn ông mà họ yêu thương nhất đang đánh bắt ngoài biển khơi. Những người đàn ông ấy hầu hết đều trở về cùng niềm vui tôm cá đầy khoang nhưng cũng có người xấu số nằm lại với biển cả để nhiều phụ nữ chịu cảnh góa bụa. Tết này, trên bàn thờ ông bà tổ tiên, bà Mai Thị Lan ở thôn An Hải, xã Bình Châu còn bày soạn mâm cúng chồng mình – ngư dân Trương Đình Bảy. Ông Bảy tử nạn khi đang đánh bắt cá trên vùng biển Trường Sa. Ở xã Bình Châu này, bà Lan chỉ là một trong hàng chục phụ nữ phải sống buồn tẻ, cơ cực vì mất chồng do đi biển...

Nhà bà Lan nằm khuất sâu giữa cánh rừng dương vi vu gió, tiếng sóng vỗ ầm ào vào những gành đá, tiếng tụng kinh trầm bổng theo tiếng chuông chùa lặng buồn. Bà Lan xót xa nhắc lại lời hứa của ông Bảy trước Tết này đưa bà ra thành phố Đà Nẵng khám bệnh nay đã chìm lắng dưới lòng biển sâu: “Ổng kêu tết ni về ổng dẫn đi khám bệnh chứ không nghĩ bị ra biển bị bắn chết. Chán lắm, không  muốn gì hết, muốn chết cho rồi. Bây giờ biết làm sao đây. Ở đây là đi biển. Ở ngoài Trường Sa-Hoàng Sa là khó khăn lắm nhưng mà bây giờ cũng phải đi biển mưu sinh. Cũng nhờ Nhà nước quan tâm những người đi biển bớt lo âu”

Ngày ra khơi, bao ngư dân vui sướng trên chuyến hải trình xa thẳm với mong ước tàu thuyền trở về đầy tôm cá. Nhưng mấy ai ngờ những rủi ro trước mặt, biển trở thành nỗi ám ảnh khôn cùng. Có lẽ nước biển sẽ còn mặn hơn theo năm tháng, khi có nhiều người đàn ông xứ biển ra khơi đi mãi không về. Và rồi, còn có biết bao thân phận là vợ, là mẹ cứ chiều chiều ra biển trông chờ trong niềm tiếc nuối vô vọng... Những tàu cá nhỏ đang dần chuyển đổi thành những tàu to máy lớn, thông tin liên lạc hiện đại hơn, mọi nỗi lo từ biển cũng dần vơi đi. Thế nhưng biết đến bao giờ, những tiếng kêu từ biển mới tìm được sự đồng vọng? Nỗi niềm này cứ lan tỏa, lẫn vào tiếng sóng, tan vào không gian, mặn đắng như nước biển.