Đha nuôr Cơtu ặt ma mông trúih da ding ca coong Trường Sơn, n’đắh Tây tỉnh Quảng Nam, zr’lụ Nam Đông- A lưới tỉnh TTH lâng trúih c’noong k’tiếc Việt – Lào, vêy muy c’bhúh đhr’niêng cr’bưn bhiệc bhan pa bhlâng bấc. đhr’niêng đoọng óih nắc muy cóh bấc râu đhr’niêng liêm pr’hay vêy tơợ đanh âng ma nứih Cơtu bơơn k’đhơợng zư đớc tước nâu câi. Đhr’niêng n’nâu pa cắh bh’rợ liêm pr’hay, râu tr’zooi đoọng bhlưa đong chúih da lâng xa xao. C’nặt t’rúih “ Văn hoá đhi noo ahêê acoon cóh” bêl dâu, đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah chơớc năl p’ghít đhr’niêng đoọng óih âng đha nuôr Cơtu hêê cóh zr’lụ da ding ca coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ớ!

Ha dang hân noo chnoọng, ma nứih Cơtu vêy bhiệc bhan pa ngoách, hân noo ha pruốt vêy đhr’niêng lướt R’dáo, nức cóh hân noo ha ọt, đha nuôr Cơtu cóh zr’lụ Tây Giang dzợ vêy đhr’niêng giáo đoọng óih.

Đoọng năl p’ghít ooy bh’rợ liêm pr’hay n’nâu, a hêê đh’rứah ting dzung apêê a đhi a moó cóh chr’val A nông tước tếch óih đhị muy zr’lụ crâng a rúih. A đhi a moó đoọng năl, bêl ahay bêl n’loong cóh crâng dzợ bấc, nắc mơ kiêng tếch nắc tếch pay. Nâu dâi Nhà nước hêê lấh cắh đoọng col pa hư crâng, tu cơnh đêếc bh’rợ tếch pay bhrợ óih nắc  dzơơ dzợ. Đợ t’nơơm n’đoo văng, griing, cắh cậ c’lâm ha đúuh nắc vêy choom tếch pay óih, cắh choom tếch pay tơơm ga mắc liêm. Bấc bêl cắh nắc tếch pay keo âng đay chóh đoọng bhrợ óih.

A va Y Đêl Thị A Nhớ ặt cóh vel A rớt, chr’val A Nông, chr’hoong Tây Giang đoọng năl:

Pr’đươi đoọng tếch óih nắc chuung, a chị.  Apêê a đhi a moó công chơớih pay ghít tơơm n’đoo choom col pay đoọng buôn ta đắh bhlâng. Tơơm n’loong vêy bơơn trăl ting c’nặt ma mơ dal  dâng muy x’loóc đoọng buôn đhị bh’rợ guy bọ ooy đong. Ta đắh óih cóh đâu công vêy  cơnh la lay. Óih cắh ta đắh bhrợ tr’đắh nắc ta đắh bhrợ pr’ô. Bêl pay câm nắc vêy ha dợ pay clắh ting t’clắh tr’đắh. bh’rợ t’moọt óih ooy zong nắc công z’zăng k’đháp, zong óih ngai lêy liêm t’moọt nắc  choom t’moọt bấc óih, liêm ma mơ. T’moọt óih ooy zong cắh cậ bọ óih ooy bh’nọ nắc công pa cắh râu z’hai âng apêê ma nứih Cơtu. Ng’cơnh choom lêy liêm ha mắt, ch’lang lêy cơnh pô xoọc chớh j’jộ.

Xang bêl chô đơơng óih ooy đong, bấc ma nứih pân đil t’ha ga rứa nắc k’đơơng a cọ lướt l’lăm tước đong xa xao. Pa zêng óih bơơn dáo đoọng zêng bơơn bọ muy đhị la lay. Đợ óih bơơn n’đắh đong chúih da đoọng nắc c’la đong bơơn chiêm pác đoọng ha ma moóh xa xao n’đắh đay nêếh âh tang cơnh nắc bh’nơơn âng chúih da đơơng đoọng. Bêl đong chúih da guy đơơng óih, đong n’đắh xa xao đương hơnh déh pa bhlâng liêm ta níh. Ra văng đớc a vị pr’dzăm, pr’ộm. Cóh bêl cha cha, a ộm, mị n’đắh t’trúih xa nay âng mị n’đắh đong, bh’rợ ặt bhrợ ma mông ma mêếh bơơn liêm mâng lấh, lâng công nắc tơợ apêê c’nặt óih d’dáo n’nâu nắc díc điêl p’niên bh’nhăn ma mông đh’rứah liêm crêê lấh. zong óih nắc dzợ pa cắh râu ca er a dô âng ma nứih ca căn lâng ca coon n’đil bêl lướt pay k’díc, pa bhlâng nắc bh’rợ pay óih ga lêếh ga lêêng, cắh cậ bấc bêl ca coon n’đil jéh ca ay. T’coóh A lăng Đàn ặt cóh vel A rớt, chr’val A Nông, chr’hoong Tây Giang đoọng năl:

Tơợ t’ngay ma nứih Cơtu dưr váih tước nâu câi nắc âi u váih đhr’niêng dáo óih âi. Nâu đoo nắc bh’rợ đoọng tr’pác tr’đoọng, tr’zooi tr’zúp ca coon ma moóh bêl lướt pay k’díc, tr’vâng, ca ay jéh cắh vêy mặ pa bhrợ ta têng. Đợ ọi n’nâu vêy bơơn k’rong c’bơớch đớc đoọng ha pêê t’ngay hân noo ha ót cha kêệt za nghít. Lấh n’nắc, bêl pr’loọng đong  xa xao cút c’roóc t’rí cắh cậ bêl đha nuôr vel vêy bơơn a đhắh dzăm nắc apêê đoo buôn đươi dua đợ óih n’nâu đoọng câm.

Ting apêê t’ha ga rứa, bh’rợ dáo óih ma nứih Cơtu cắh năl tơợ bêl u váih, n’đhơ cơnh đêếc âi váih cóh pr’ặt tr’mông âng đha nuôr, liêm chr’nắp. nắc muy hun pr’ặt tr’mông ty đanh âng a conh a bhướp đớc đoọng.

Nâu câi, xăl tu moọt ooy crâng tếch óih, đha nuôr âi xăl ooy bh’rợ col bhrợ n’loong ta chóh, tơơm n’loong ha đuúh c’lâm đoọng xăl ha bh’rợ moọt crâng col n’loong bhrợ óih. Bhrợ cơnh đâu nắc công dzợ choom zư đớc chr’nắp văn hoá, tr’zooi tr’đoọng đh’rứah âng ma nứih Cơtu. T’coóh A lăng Bưng, Phó Phòng Văn hoá- Thông tin chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

Đhr’niêng bh’rợ ty đanh âng ma nứih Cơtu vêy bấc râu liêm pr’hay. Đhr’niêng bh’rợ dáo óih zấp c’moo âng đha nuôr, cắh cậ đhr’niêng lướt r’dáo zêng vêy đơơng âng xa nay chr’nắp liêm. Pa bhlâng nắc hân noo ha ọt, loom luônh âng ca conh ca căn cơnh lâng ca coon n’đil lướt pay k’díc nắc bấc bhlâng, bơơn zư đớc bấc cóh apêê vel đong. Záp bêl tước lum tr’đoọng tr’zooi, đong chúih da buôn ra văng bấc óih, vêy bêl nắc k’zệt zong. Nâu đoo nắc đợ bh’rợ liêm chr’nắp vêy tơợ lang ahay a hươn, tu cơnh đêếc công dzợ bơơn zư đớc tước nâu câi.

N’đhơ lướt z’lấh cắh năl đợ zr’nắh k’đháp âng c’xêê c’moo, bh’rợ dáo óih công dzợ bơơn đha nuôr Cơtu zư đớc  tơợ lang n’nâu tước lang n’tốh. đh’rứah lâng bh’rợ tếch óih, đha nuôr dzợ ma năl chóh crâng đoọng zư đớc bh’rợ liêm chr’nắp n’nâu nắc doó bhrợ pa hư crâng, liêm glặp lâng chủ trương âng Đảng, âng Nhà nước. Bhrợ cơnh đâu, đha nuôr Cơtu công vêy oíh đoọng tr’dáo cóh hân noo ha ót, nắc công dzợ bơơn zư đớc crâng, zư đớc râu liêm pr’hay ty đanh acoon cóh./.