Chè crâng bơơn đhanuôr Cơ Tu tỉnh Quảng
Chè crâng nắc râu t’nơơm a ngoọn, a xậ k’tứi vêy k’niêng, nga ngam, ta tăng, cha ngaach bơơn đhanuôr acoon cóh đhị da ding k’coong đươi dua cơnh muy râu za nươu đoọng pa dứah bấc râu cr’ay crêê tước p’luung, c’lâng luônh.. Lấh mơ, chè crâng dzợ choom tệêm ngăn a chắc a rang, bếch yêm lâng bhrợ liêm băng bhíh, k’chệêt khuẩn Helicobacter pylori dal bhlầng.
Đhị chr’val Tư âng chr’hoong Đông Giang, t’nơơm nâu nắc chắt váih cóh crâng. Tợơ lêy ch’mếêt, t’nơơm nâu dưr váih lâng ha dưr liêm bhlầng đhị k’tiếc âng chr’val Tư lâng bơr pêê vel âng apêê chr’val đăn đếêc, pa bhlầng nắc đhị bh’đưn, a ruốih. Chè crâng pay tợơ tợơp chắt tước 10-12 c’xêê. XoỌc đâu, chr’nắp za nươu nâu tợơ 100-120 r’bhầu đồng/kg goóh ( ma mơ lâng 170 ức đồng/ha/c’moo) bh’nơơn âng chô zăng liêm dal t’ping lâng t’nơơm chr’nóh râu lơơng.
T’coóh Nguyễn Văn Bình- Chủ tịch UBND chr’val Tư đoọng năl: “ Cóh pazêng c’moo đăn đâu, lâng pazêng pr’đươi liêm choom âng t’nơơm chè tu cơnh đếêc nắc thị trường cala zăng bấc lâng pậ bhứah. Đhơ cơnh đếêc, bhiệc quy hoạch, chóh, pa dưr t’nơơm chr’nóh nâu cóh vel đong nắc cắh ơy xay bhrợ, muy bơr pêê pr’loọng đong đhị vel Điềm, Láy, Nà Hoa âng chô tự chóh bhrợ, ha dợ cắh tệêm ngăn. Tu bơơn pay tợơ crâng lalấh bấc đoọng ha pêê câl đươi, tu cơnh đếêc nắc t’nơơm chè nâu ắt đhị đhr’năng lứch, bil. Apêê pa câl đoọng ha thị trường la léh cắh tệêm ngăn. Đh’rứah lâng đếêc, c’nắt bhrợ têng, zư lêy cơnh ty đanh a hay, bhrợ têng cơnh j’niêng bh’rợ âng ma nuýh Cơ Tu tu cơnh đếêc nắc bh’nơơn cắh lấh tệêm ngăn, buôn a úuh, hư lứch. Bh’rợ xay moon, p ắch pr’đươi đoọng ha thị trường cắh ơy bơơn bhrợ têng, apêê zr’lụ k’rong câl, âng đơơng tự phát, g’nưm đhị thị trường, chr’nắp cắh tệêm ngăn… lâng đhr’năng cơnh đếêc, chr’val ơy bhrợ têng đề án zư lêy, pa dưr t’bấc chè Ra Zéh cóh vel đong lâng UBND chr’hoong nắc ơy đoọng bhrợ têng. Đề án đấh bơơn xay bhrợ nắc âng chô bh’nơơn lalua ta níh đoọng ha đhanuôr, tợơ đếêc nắc chroi k’rong bhiệc ta bil ha ul pa xiêr đha rựt, đh’rứah t’váih pr’đợơ chr’nắp đoọng ha t’nơơm chè Ra Zéh đhị Quảng
Ting cơnh Dự án zư lêy lâng pa dưr chè Ra Zéh, cóh c’moo 2015 nắc bhrợ têng liêm xang bhiệc bhrợ têng dự án, quy hoạch zr’lụ zư lêy lâng pa dưr t’nơơm chè crâng. Bhrợ t’váih apêê tổ pa zưm bhrợ têng, k’rong câl, bhrợ têng. Tước c’moo 2020, pazêng đhăm chè Ra Zéh nắc 140ha, cóh đếêc chóh t’mêê nắc 40ha lâng k’rong chóh pa xoọng 100ha; bh’nơơn bơơn tợơ 1,5-2 tấn goóh/ha/cmoo. Pazêng sản lượng chè bơơn: 250 tấn goóh/c’moo…
Lêy pa chắp xợơng, Dự án zư lêy lâng pa dưr t’nơơm chè Ra Zéh liêm glặp lâng c’lâng tệêm ngăn đoọng pa dưr KT-XH cung cơnh liêm glặp lâng pr’đợơ lalua ta níh, bhiệc đươi dua âng đhanuôr cóh vel đong. Đh’rứah lâng đếêc, ha dang bhrợ pa dưr zr’lụ chóh bhrợ chè crâng Ra Zéh chóh bhrợ k’rong za zưm nắc t’váih pr’đươi hàng hoá, bhrợ têng liêm zập pr’đợơ liêm choom nắc zooi đoọng ha đhanuôr pa dưr kinh tế pr’loọng đong, pa dưr tr’mung tr’méh, bh’nơơn bh’rợ, pa xiêr đha rựt đanh mâng, chroi k’rong bhrợ pa dưr liêm choom cr’noọ bh’rợ vel bhươl t’mêê đhị vel đong âng chr’hoong Đông Giang./.
ĐÔNG GIANG:XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU CHÈ DÂY RAZÉH
Chè dây được đồng bào Cơ tu tỉnh Quảng
Chè dây là loại thân dây, lá thon nhỏ, chân chim có hình răng cưa, có vị ngọt, đắng, tính mát được đồng bào dân tộc miền núi sử dụng như một vị thuốc dân gian chữa các loại bệnh liên quan tới dạ dày, đường ruột… Ngoài ra chè dây còn có tác dụng an thần, chữa mất ngủ và làm lành các ổ loét, diệt trừ khuẩn Helicobacter pylori với tỷ lệ cao.
Ở xã Tư của huyện Đông Giang, loại cây này mọc phát tán tự nhiên dưới tán rừng. Qua khảo sát, loại cây này sinh trưởng, phát triển tốt, thích nghi với điều kiện tự nhiên và thổ nhưỡng các thôn trên địa bàn xã Tư và một số thôn của các xã vùng giáp ranh, đặc biệt là ở các vườn đồi, rừng tái sinh sau nương rẫy. Chè dây thu hoạch sau thời gian sinh trưởng 10-12 tháng, thu hoạch 3-4 lần trong năm, năng suất bình quân 6-8 tấn/ha/năm. Hiện nay, giá loại dược liệu này dao động từ 100.000 đến 120.000 đồng/kg khô (tương đương 170 triệu đồng/ha/năm) lợi nhuận cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác.
Ông Nguyễn Văn Bình- Chủ tịch UBND xã Tư cho biết: “Trong những năm gần đây, với những công dụng của cây chè dây nên thị trường tiêu thụ tương đối lớn. Tuy nhiên, công tác quy hoạch, trồng, phát triển cây chè dây trên địa bàn chưa được triển khai, chỉ có một vài hộ dân tại các thôn như: Điềm, Láy, Nà Hoa trồng mang tính tự phát, nhỏ lẽ. Do khai thác quá mức phục vụ nhu cầu thị trường, nên trữ lượng chè dây có nguy cơ cạn kiệt, lượng trao đổi, bán ra thị trường nhỏ lẽ, không ổn định. Bên cạnh đó, khâu chế biến, bảo quản mang tính truyền thống, thủ công của đồng bào Cơ Tu nên chất lượng sản phẩm không đảm bảo, dễ bị ẩm mốc, hư hỏng. Công tác quảng bá, giới thiệu sản phẩm thị trường chưa được thực hiện, các điểm thu mua, trao đổi mang tính tự phát, phụ thuộc vào thị trường, giá cả không ổn định... Trước thực tế đó, xã đã xây dựng đề án bảo tồn, phát triển chè dây Ra Zéh trên địa bàn và UBND huyện đã phê duyệt. Đề án sớm được triển khai sẽ mang lại hiệu quả thiết thực cho người dân, qua đó góp phần xóa đói giảm nghèo, đồng thời tạo thương hiệu cho loại chè dây Ra Zéh ở Quảng
Theo dự án bảo tồn và phát triển chè dây Ra Zéh, trong năm 2015 sẽ hoàn thành công tác lập dự án, quy hoạch vùng bảo tồn và phát triển cây chè dây. Thành lập các tổ hợp tác sản xuất, thu mua, chế biến sản phẩm chè dây. Đến năm 2020, tổng diện tích cây chè dây là 140ha, trong đó trồng mới 40ha và khoanh nuôi trổng bổ sung 100ha; năng suất đạt 1,5-2 tấn khô/ha/năm. Tổng sản lượng chè dây đạt: 250 tấn khô/năm…
Thiết nghĩ, Dự án Bảo tồn và phát triển cây chè dây Ra Zéh phù hợp với định hướng phát triển KT-XH cũng như phù hợp với điều kiện thực tiễn, tâm lý, nhu cầu sản xuất của người dân trên địa bàn. Bên cạnh đó, nếu xây dựng được vùng sản xuất chè dây Ra Zéh chuyên canh tập trung sẽ tạo sản phẩm hàng hóa, khai thác tốt các nguồn lực, tiềm năng đất đai, lao động, qua đó giúp người dân phát triển kinh tế hộ, cải thiện đời sống, thu nhập, giảm nghèo bền vững, góp phần xây dựng thành công NTM trên địa bàn huyện Đông Giang./.
Viết bình luận