Zâp tỉnh Đông Nam bộ xoọc ặt zâng lâng râu dưr váih k’rơ âng pr’lúh cr’ay k’hir. Hân đhơ cơnh đêếc, dzợ 2, 3 c’xêê nắc vêy lứch hân noo boo, xay moon đợc pr’lúh k’hir nắc dzợ dưr váih k’rơ lấh mơ ooy cr’chăl nâu a’tốh, hân đhơ cơnh đêếc, tước đâu nắc ơy vêy k’zệt cha’nặc chêết tu pr’lúh cr’ay nâu… Hiếu Hiền, PV ắt đhị tp.HCM vêy bha ar x’rặ Đông Nam bộ-hâu tu pr’lúh cr’ay k’hir cắh choom xiêr. Đhanuôr lâng pr’zợc đương xâng:

Ooy đợ t’ngay đăn lứch c’xêê 9, pr’lúh k’hir cóh prang k’tiếc k’ruung moon zr’nưm lâng cóh zr’lụ Đông Nam bộ pứih lấh mơ bêl đợ apêê crêê cr’ay ting t’ngay ting bấc. tp.HCM k’đơơng a’cọ đắh miền Nam ooy đợ apêê k’ay k’hir lâng lấh 9.300 cha’nặc, Đồng Nai dzoọng thứ 2 lâng 5.000 cha’nặc, thứ 3 nắc Bình Dương lâng 3.000 cha’nặc. hân đhơ cơnh đêếc, hadang lêy cha’mêết đợ mơ apêê k’ay lấh 100 r’bhâu đhanuôr nắc Đồng Nai nắc 1 ooy đợ vel bhươl k’đơơng a’cọ prang k’tiếc k’ruung. Ooy đâu, đhị zr’lụ bấc k’rơ bhlâng âng tỉnh đắh cr’ay k’hir nắc trung tâm hành chính âng tỉnh-thành phố Biên Hoà. Dáp lêy tước c’xêê 9 c’moo đâu, Biên Hoà vêy k’dâng 2.000 cha’nặc k’ay k’hir, dưr dzoọc bấc lấh 3 chu lâng g’lúh nâu c’moo l’lăm ahay. Đợ apêê ắt cóh 1 pr’loọng đông bêy bấc apêê k’ay k’hir cung bấc. anoo Trần Văn Sinh, 1 đhanuôr cóh zr’lụ phố 4, phường Trảng Dài, tp.Biên Hoà đoọng năl:

T’ngay cung doọ bấc k’gơu, hân đhơ cơnh đêếc, hi’dưm k’gơu váih bấc. k’gơu cắp apêê p’niên lêy a’dô bhlâng. Cóh đông xịt zanươu taluôn nắc doọ vêy bấc, hân đhơ cơnh đêếc, cóh ngoai, cơnh đhị zr’lụ k’tiếc ta’lơi, bhơi k’tang ặt váih bấc bhlâng.

Đhị zâp tỉnh Đông Nam bộ, đợ pr’lúh cr’ay k’hir zêng dưr váih k’rơ bấc, lấh mơ c’moo l’lăm ahay. Ting lêy zâp tuần, cóh tp.HCM cắh cậ Đồng Nai vêy lấh 500 cha’nặc moót viện. hân đhơ cơnh đêếc, râu k’rang moon nắc đợ apêê chêết tu cr’ay k’hir nắc dưr váih đấh ooy hân noo đâu. gít lấh mơ, dáp lêy tước ra’diu t’ngay 25/9, Đồng Nai vêy 4 cha’nặc chêết, vêy 2 cha’nặc chêết ooy c’xêê 8 lâng 9, hadợ tỉnh Bình Dương vêy 7 cha’nặc chêết tu pr’lúh k’hir, zêng ặt ooy c’xêê 8 lâng 9 nâu. Cơnh đêếc, Bình Dương nắc vel bhươl vêy đợ apêê chêết tu cr’ay k’hir bấc bhlâng cóh prang miền Nam. Bác sĩ Từ Tấn Thứ, , trưởng phòng nghiệp vụ, sở y tế tỉnh Bình Dương đoọng năl:

Kr’ay k’hir vêy chu kỳ 3-5 c’moo. C’moo n’nắc ahay ơy xiêr bil, nắc c’moo đâu dưr váih cớ. lâng chu kỳ nâu bơơn váih tu pr’ắt tr’mung âng đợ đhanuôr cóh zr’lụ vel bhươl lướt ooy đâu. bấc bêl t’ngay lướt pabhrợ, hi’dưm chô bếch, doọ râu k’rang tước môi trường.

Xoọc bê; pr’lúh cr’ay dưr váih k’rơ pậ bhứah lâng dưr bấc ting cr’chăl t’ngay nắc bh’rợ zêl cha’groong pr’lúh cr’ay hân đhơ bơơn padưr k’rơ nắc cắh ơy liêm choom. Xang zâp g’lúh glúh lướt k’đươi moon kr’bhâu đhanuôr tơợ học sinh, sinh viên tước quân đội, công an moót lêy chấc lêệng c’chêết k’gơu, phun hoá chất nắc dzợ mơ 5-7 tuần t’tưn, k’gơu dưr váih bấc cớ. cắh ơy xay moon tước bhiệc hadang phun hoá chất lưm boo nắc lêy cung cắh râu rị. tu cơnh đâu, nâu đoo nắc cung bhrợ t’bil m’bứi a’năm. Bhiệc bhrợ bha’lâng nắc cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr đắh bhiệc zêl c’chêết k’gơu cắh lấh liêm choom. Bác sĩ Cao Trọng Ngưỡng, GĐ trung tâm y tế dự phòng tỉnh Đồng Nai đoọng năl:

Bhiệc zêl lêệng k’gơu ooy zâp pr’loọng đông cắh cậ zâp đhị zr’lụ k’tiếc k’goóh dzợ bấc zr’nắh k’đhạp. bêl azi bhrợ têng phun hoá chất nắc 10% pr’loọng đông cắh vêy cóh đông, 15% cóh đông, hân đhơ cơnh đêếc cắh ta’lấh p’loọng đoọng azi moót. Tu cơnh đâu, bhiệc phun hoá chất cung cắh bơơn liêm choom.

Đhị tỉnh Đồng Nai, zâp apêê cóh đội đặc nhiệm zêl cha’groong pr’lúh cr’ay lâng cộng tác viên bhrợ têng tơợ lấh c’xêê nâu, hân đhơ cơnh đêếc zêng t’ngâr moon, t’bhlâng zêl cha’groong ha mơ nắc pr’lúh dưr váih bấc lấh. bhiệc chấc lêy đoọng xay moon tước zâp đông lưm bấc zr’nắh k’đhạp tu bấc công nhân nắc lướt bhrợ đấh lâng chô ooy đông zi’lưa… tu lướt bhrợ taluôn nắc apêê cung cắh vêy cr’chăl t’ngay đoọng príh doóh paliêm đông xang, vệ sinh zr’lụ đông ắt đoọng zêl cha’groong k’gơu. Đợ apêê đhanuôr lướt moót ắt cóh đâu ting bấc a’năm, bhrợ bấc c’bhúh zêl cha’groong cắh choom lướt cha’mêết bhrợ lứch. Lâng bêl lướt tước, bêl xang xay moon nắc đợ t’tưn lêy cung dzợ dưr váih bấc k’gơu, đhị ắt tớt dzợ bấc nha’nhự, bhrợ k’gơu dưr váih k’rơ bấc. a’moó Vũ Thị Thanh, y tế cóh vel Ấp, zr’lụ phố 4, tp.Biên Hoà moon:

Acu lướt tước ooy nắc moon pachoom apêê príh doóh tước đêếc. hân đhơ cơnh đêếc, đợ t’tưn nắc lêy dzợ nha’nhự, đợ pr’đươi váih đác hadợ cắh đươi nắc váih bấc k’gơu. Bhiệc xay moon tước ooy nắc cr’noọ bh’rợ âng đhanuôr cung cắh năl liêm. Lêy trực tiếp príh doóh lâng apêê taluôn bhrợ, cắh vêy đợ ahêê lướt xay moon nắc vêy bhrợ.

Lấh mơ, ooy 2, 3 đhị cóh tp.HCM, đhanuôr cắh pazưm bhrợ lâng ngành chức năng cơnh cắh ta’lấh p’loọng đoọng phun hoá chất c’chêết k’gơu. Bấc râu moon pa’glúh cơnh k’pân hoá chất bhrợ cắh liêm crêê tước c’rơ tr’mung, cóh đông vêy p’niên k’tứi, đông doọ váih k’gơu nắc hâu tu xịt đươi. Đợ bhiệc nâu nắc ơy chrooi pa’xoọng bhrợ bhiệc zêl cha’groong cr’ay k’hir dưr váih zr’nắh k’đhạp lấh. bác sĩ Nguyễn Trí Dũng, GĐ trung tâm y tế dự phòng tp.HCM đoỌng năl, lêy bhrợ k’rơ bhiệc toom coọp lâng đợ apêê cắh ting por bhrợ têng, zêl cha’groong pr’lúh cr’ay:

Lâng đợ tổ cfhức vêy tư cách pháp nhân nắc ahêê lêy toom bhrợ ting luật. ooy đâu vêy bha ar pa’tơ xay moon p’too lâng cơ quan cấp oing k’đhơợng zư âng apêê. Hadợ lâng pr’loọng đông nắc 1 chu xay moon, g’lúh 2 nắc phê bình cóh tổ dân phố, g’lúh 3 nắc toom ting luật.

Ting cơnh zâp chuyên gia dịch tể học, pr’lúh cr’ay k’hir nắc dưr váih k’rơ tơợ zr’lụ Tây Nam bộ moót đông nam bộ. tơợ xang c’moo 2007 nắc đợ mơ pr’lúh cr’ay k’hir đhị zr’lụ Đông Nam bộ dưr váih k’rơ, bơơn tơợ 40-66% đợ apêê k’ay âng prang miền Nam. Lâng đợ râu xay moon tơợ zâp chuyên gia dịch tễ học, zâp tỉnh Đông nam bộ nắc dzợ ặt zâng lâng pr’lúh cr’ay k’hir, cắh mưy ooy đợ c’xêê boo prứah nắc dzợ váih ooy bấc c’moo nâu a’tốh. lâng bhiệc zêl cha’groong pr’lúh, nắc lêy bhrợ têng liêm choom lấh. l’lăm, nắc lêy vêy râu moót bhrợ k’rơ âng chính quyền đoọng zúp đhanuôr năl gít lấh mơ đắh c’rơ bh’rợ âng c’la đay lâng đhanuôr./.

ĐÔNG NAM BỘ:

VÌ SAO DỊCH SỐT XUẤT HUYẾT KHÔNG GIẢM? 

Các tỉnh Đông Nam bộ đang phải đối mặt với sự bùng phát mạnh của dịch sốt xuất huyết. Tuy còn vài tháng nữa mới kết thúc mùa mưa, dự báo dịch sốt xuất huyết sẽ còn gia tăng mạnh hơn nữa trong thời gian tới, nhưng đến nay đã có hàng chục người tử vong vì căn bệnh này... Hiếu Hiền, phóng viên thường trú tại Thành phố Hồ Chí Minh có bài viết: “Đông Nam bộ: Vì sao dịch sốt xuất huyết không giảm?”. Mời bà con và các bạn cùng theo dõi:

Những ngày cuối tháng 9, dịch sốt xuất huyết trên cả nước nói chung và ở vùng Đông Nam bộ nóng hơn bao giờ hết khi số ca mắc bệnh ngày càng tăng. Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu miền Nam về số ca mắc sốt xuất huyết với hơn 9.300 ca, Đồng Nai xếp thứ 2 với 5.000 ca, thứ 3 là Bình Dương với 3.000 ca. Nhưng nếu tính tỷ lệ mắc trên 100 ngàn dân thì Đồng Nai là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước. Trong đó, vùng nóng nhất của tỉnh về sốt xuất huyết lại chính là trung tâm hành chính của tỉnh – thành phố Biên Hòa. Tính đến tháng 9 năm nay, Biên Hòa có khoảng 2.000 trường hợp sốt xuất huyết, tăng gấp 3,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Những trường hợp một nhà có nhiều người cùng bị sốt xuất huyết không phải là hiếm. Anh Trần Văn Sinh, một người dân ở khu phố 4, phường Trảng Dài, thành phố Biên Hòa cho biết: 

        ( “Ban ngày cũng ít có muỗi nhưng tầm chiều chiều muỗi ra nhiều. Muỗi cắn thằng nhỏ thấy thương. Ở trong nhà xịt thuốc hoài nên không có nhưng từ bên ngoài như những khu đất trống, bãi cỏ, suối bay vào rất nhiều.”) 

Tại hầu hết các tỉnh Đông Nam bộ, số ca sốt xuất huyết đều tăng cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái. Trung bình mỗi tuần, ở Thành phố Hồ Chí Minh hay Đồng Nai có trên 500 trường hợp phải nhập viện. Tuy nhiên, điều đáng lo lắng là số ca tử vong do mắc sốt xuất huyết đã tăng lên khá nhanh trong mùa dịch năm nay. Cụ thể, tính đến sáng ngày 25/9, Đồng Nai có 4 ca tử vong thì 2 ca trong tháng 8 và 9; riêng tỉnh Bình Dương có 7 trường hợp tử vong do sốt xuất huyết, tất cả đều nằm trong tháng 8 và tháng 9 này. Như vậy, Bình Dương là địa phương có số ca tử vong do sốt xuất huyết cao nhất toàn miền Nam. Bác sĩ Từ Tấn Thứ, Trưởng phòng Nghiệp vụ Y, Sở Y tế tỉnh Bình Dương cho biết:

      ( “Sốt xuất huyết có chu kỳ 3 đến 5 năm. Năm ngoái, đã xuống tận mức đáy, năm nay lại bùng lên. Và chu kỳ này được tác động bởi lối sống của những người dân ở vùng thôn quê đến đây. Nhiều khi ban ngày đi làm, ban đêm về ngủ, không có quan tâm đến môi trường.”) 

Trong khi dịch đang bùng phát mạnh mẽ trên diện rộng và tăng theo thời gian thì công tác chống dịch dù được thúc đẩy mạnh mẽ nhưng chưa phát huy hiệu quả. Sau mỗi lần ra quân huy động hàng ngàn người dân từ học sinh, sinh viên cho đến quân đội, công an vào cuộc tìm diệt lăng quăng hay phun xịt hóa chất thì chỉ cần 5 đến 7 tuần sau, mật độ muỗi sẽ sinh sôi như cũ. Chưa kể nếu việc phun xịt hóa chất gặp mưa thì coi như không có tác dụng. Vì thế, đây cũng chỉ như xử lý được phần ngọn của dập dịch. Vấn đề cốt lõi là ý thức người dân trong chủ động diệt lăng quăng và phòng tránh muỗi đốt vẫn được xem là bức tường quá khó cho công tác phòng chống dịch. Bác sĩ Cao Trọng Ngưỡng, Giám đốc Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh Đồng Nai cho biết: 

        ( “Vấn đề diệt lăng quăng trong từng hộ gia đình hoặc ở các khu đất trống còn gặp nhiều khó khăn. Khi chúng tôi tổ chức phun hóa chất diện rộng thì 10% hộ gia đình đi vắng, 15% ở nhà nhưng không mở cửa cho chúng tôi vào... Vì thế nên vấn đề phun hóa chất cũng không được triệt để.”) 

Tại tỉnh Đồng Nai, các thành viên trong đội đặc nhiệm phòng chống dịch và cộng tác viên hoạt động tất bật từ hơn tháng nay nhưng đều lắc đầu ngán ngẩm vì càng chống, dịch càng tăng. Việc tìm gặp để tuyên truyền đến từng nhà gặp vô số khó khăn vì đa số là công nhân nên đi làm từ rất sớm và về nhà rất muộn. Do phải đi làm thường xuyên nên họ cũng không có thời gian để dọn dẹp nhà ở, vệ sinh xung quanh nhà để diệt lăng quăng. Số lượng người dân nhập cư ở nơi đây càng ngày càng tăng cao khiến cho lực lượng chống dịch không thể tiếp cận hết. Và ngay cả khi tiếp cận rồi, tuyên truyền rồi thì sau đó lăng quăng vẫn phát triển, môi trường vẫn tồn tại những vật chứa giúp lăng quăng phát triển. Chị Vũ Thị Thanh, y tế thôn ấp, khu phố 4, thành phố Biên Hòa cho biết: 

        ( “Mình đi đến đâu là hướng dẫn người ta dọn dẹp đến đấy. Nhưng lần sau đến thì vẫn thấy bừa bãi, vẫn thấy những vật dụng chứa nước không sử dụng đến, có lăng quăng. Tức là khâu tuyên truyền đã đến cùng rồi nhưng ý thức người dân vẫn không cao nên người ta không dọn dẹp. Phải trực tiếp dọn dẹp với người ta luôn chứ không bao giờ có chuyện mình về rồi người ta mới làm.”) 

Thậm chí, ở một số nơi tại Thành phố Hồ Chí Minh, người dân còn không chịu hợp tác với ngành chức năng như không chịu mở cửa để được phun hóa chất diệt muỗi. Nhiều lí do được đưa ra như sợ hóa chất ảnh hưởng đến sức khỏe, nhà có em bé, nhà không có muỗi thì sao phải xịt… Những điều này đã góp phần khiến cho việc dập dịch sốt xuất huyết năm trở nên khó khăn hơn. Bác sĩ Nguyễn Trí Dũng, Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng nên cương quyết xử phạt đối với những cá nhân, tập thể không tham gia phòng chống dịch: 

        ( “Đối với những tổ chức có tư cách pháp nhân thì chúng ta phải phạt theo luật. Kèm theo đó là có văn bản nhắc nhở đối với cơ quan cấp trên quản lý của họ. Còn đối với hộ gia đình thì lần 1 có thể nhắc nhở, lần 2 phê bình trong tổ dân phố, lần 3 là phải phạt theo luật.”)

Theo các chuyên gia dịch tễ học, dịch sốt xuất huyết đã có xu hướng chuyển dịch từ vùng Tây Nam bộ sang Đông Nam bộ. Kể từ sau 2007 thì tỷ lệ bệnh sốt xuất huyết tại vùng Đông Nam bộ tăng mạnh, chiếm từ 40% đến 66% số ca mắc của toàn miền Nam. Với những cảnh báo từ các chuyên gia dịch tễ học, các tỉnh Đông Nam bộ chắc chắn sẽ còn phải đối mặt với dịch sốt xuất huyết tiếp tục lan rộng không chỉ trong những tháng mùa mưa tiếp theo mà còn trong cả nhiều năm tới. Và việc phòng chống dịch, phải được thực hiện hiệu quả hơn. Trước mắt, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ của chính quyền để giúp người dân ý thức tốt hơn việc bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng./.