Vel Pác Ngòi, chr’val Nam Mẫu ắt ooy zr’lụ ch’ngai âng bhươn quốc gia Ba Bể, vêy pr’đơợ crâng dading liêm chr’nắp lâng bhiệc padưr pa’xớc du lịch, nắc vel đông zư đợc bấc râu văn hoá liêm chr’nắp âng manứih Tày Bắc Kạn. tơợ đợ râu liêm buôn nâu, c’moo 2007 sở văn hoá thông tin nắc ơy pazưm lâng phòng văn hoá thông tin chr’hoong Ba Bể xay bhrợ dự án zư lêy padưr pa’xớc vel văn hoá truyền thống acoon cóh Tày cóh vel Pác Ngòi. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah tước lưm vel văn hoá Pác Ngòi ooy t’ruíh Lướt l’lêy cóh sóng phát thanh bêl đâu.

Lấh 70 đhr’nông đông bhrợ têng cơnh đông đh’rơơng acoon cóh Tày ắt za’nươr đăn đhị dzung dading, n’léh dzool ooy cr’loọng a’bóc Ba Bể bhrợ váih 1 cơnh ta’la tranh liêm pr’hay. Nâu đoo nắc pazêng đhị vel văn hoá Pác Ngòi chr’val Nam Mẫu, chr’hoong Ba Bể, Bắc Kạn.

ắt ooy cr’loọng bhươn quốc gia Ba Bể, vel Pác Ngòi, chr’val Nam Mẫu vêy 78 pr’loọng đông lâng 377 manứih, lấh mơ nắc acoon cóh Tày ắt mamung. Pác Ngòi nắc 1 ooy đợ vel bhươl dzợ zư đợc đợ j’niêng cr’bưn liêm chr’nắp văn hoá acoon cóh Tày.

Tước lâng vel Pác Ngòi, lấh mơ lêy cha’mêết râu liêm chr’nắp âng crâng dading, cruung đác cóh bhươn quốc gia Ba Bể, ta’mooi nắc vêy bơơn lêy cha’mêết đợ đhr’nông đông đh’rơơng ty, bơơn xâng đợ pr’hát then, shi, lượn dzợ cơnh ahay liêm pr’hay. Xoọc đâu cóh vel nắc ơy bhrợ padưr 1 c’bhúh pr’hát xa’nưl âng nghệ nhân Triệu Văn Thư-nắc manứih bhriêl choom đắh hát then, chi’ớh zâp râu tr’coọ xa’nưl cơnh a’luốt, khèn bhrợ tổ trưởng, zâp bêl vêy bhiệc vel bhươl, c’bhúh pr’hát xa’nưl nâu nắc chi’ớh đoọng zâp ngai lêy.

Hadang ta’mooi dzợ ặt đenh nắc đh’rứah ắt mamung lâng đhanuôr, vêy bơơn xâng lêy râu đha’hư pr’hay liêm plêệng k’tiếc cóh đâu, lêy xâng cơnh ngoọ bơơn ặt ngăn têệm bhlang. Cr’chăl nâu, ta’mooi nắc dzợ bơơn chấc lêy năl liêm gít ooy đắh j’niêng cr’bưn âng manứih Tày, bơơn ặt xâng đợ bhr’ươl pr’hát then, shi, lượn, bơơn ắt mamung đh’rứah lâng bhiệc bhan zước nhăn hân noo, zước váih boo, bhiệc bhan hơnh déh c’xêê ha k’coon, bhiệc bhan hơnh déh c’moo mamung ha pêê t’coóh… bơơn lêy đhanuôr cóh vel đông taanh dzặ n’đoóh a’doóh, zêệ búah a’bhoo, lướt bhuông, âm cha đợ ch’na pr’âm a’yêm âng đhuôr zêệ bhrợ.

Đhanuôr cóh vel Pác Ngòi chắp hơnh bhlâng ta’mooi, ting cơnh cr’noọ âng ta’mooi bêl tước ooy bhươn quốc gia Ba Bể xoọc đâu nắc ting bấc lấh mơ, apêê kiêng ắt bếch cóh vel bhươl têêm ngăn đoọng chấc lêy năl ooy j’niêng cr’bưn âng zâp acoon cóh. Bấc c’moo đăn đâu, đhanuôr cóh vel Pác Ngòi nắc ơy choom bhrợ du lịch. Bấc pr’loọng đông nắc ơy bhr’lậ paliêm cớ đhr’nông đông đh’rơơng âng đay đoọng đương hơnh déh ta’mooi tước ặt.

Ooy cr’chăl ta’mooi lướt tước ooy đông, c’la đông nắc đương hơnh déh liêm ta’níh, prá k’chăng. Zâp ta’mooi tước đhêy ặt nắc đoọng mơ 40-50 r’bhâu đồng a’năm. Ta’mooi lướt moót lêy, bơơn c’la đông xay moon đoọng ooy zâp j’niêng cr’bưn âng vel bhươl. C’bhúh pr’hát xa’nưl âng vel lâng đợ nghệ nhân bhriêl choom ta’luôn bhrợ chi’ớh đoongj ta’mooi lêy xâng hân đhơ t’ngay lâng hi’dưm nắc chroót zên mơ 200 r’bhâu đồng 1 chu lêy chi’ớh.

T’coóh Mạch Văn Dũng, trưởng vel Pác Ngòi đoọng năl, pác Ngòi nắc 1 ooy đợ vel bhươl cóh tỉnh vêy dự án bhrợ padưr váih vel văn hoá zư đợc đh’rứah lâng 1 vel văn hoá lalay cóh Tây Nguyên.

Lấh mơ zư đợc pr’hoọm văn hoá âng vel cơnh Hát shi, lượn, zư đợc cớ đợ j’niêng cr’bưn cơnh zước nhăn hân noo, bhiệc bhan lồng tồng… vel văn hoá Pác Ngòi dzợ bơơn k’rong bhrợ padưr zâp vel bhươl bh’rợ tr’nêng truyền thống cơnh taanh n’đoóh a’doóh, bhrợ bhuông, zêệ búah, taanh dzặc zươl lái… cung tơợ dự án bhrợ padưr vel văn hoá, vel Pác Ngòi xoọc bơơn k’rong bhrợ pậ bhứah, liêm sạch lấh mơ. Đông văn hoá vel xoọc bơơn bhrợ padưr, nhà nước cung ơy zooi zúp đhanuôr bhrợ đông pr’noong, quy chuẩn têêm ngăn vệ sinh môi trường.

Xoọc đâu, zâp pr’loọng đông cóh vel nắc zêng vêy bh’rợ tr’nêệng phụ, prang vel doọ dzợ vêy pr’loọng ha ul đha’rứt, doọ dzợ vêy apêê nghiện âm, t’tông p’pay dưr váih, zâp pr’loọng đông cóh vel nắc taluôn ắt tớt liêm ta’níh, zooi zúp đh’rứah bêl lưm zr’nắh k’đhạp, tr’pác bhiệc bhrợ bêl vêy râu bhui har pr’đoọng, nâu đoo nắc râu chr’nắp liêm bhlâng cóh vel văn hoá Pác Ngòi./.