Muy acoon c’lâng bê tông xi măng nhâm mâng nâu câi công dzợ nắc cr’noọ cr’niêng âng bấc ngai đha nuôr cóh apêê vel đong zr’lụ da ding ca coong ch’ngai bha dắh âng tỉnh Yên Bái. Đhị bêl đương kía vêy đợ apêê c’lâng ta bhrợ lâng bê tông crêê cơnh cr’noọ xa nay, đoọng bhrợ ha c’lâng doó lấh c’tiêr, bốh chônh đhị apêê c’lâng k’tiếc, đha nuôr vel 3, chr’val Hưng Khánh, chr’hoong Trấn Yên âi vêy muy bh’rợ t’mêê pr’hay, nắc đoo đươi p’nong cram, cr’đêê đoọng pa griing mặt c’lâng, bhrợ t’váih acoon c’lâng nắc đha nuôr vel đong moon pr’hay “ acoon c’lâng bê tô cram”.
Vel 3, chr’val Hưng Khánh, chr’hoong Trấn Yên, tỉnh Yên Bái nắc đhị ặt ma mông âng 106 pr’loọng đong ma nứih tày, cơnh lâng lấh 400 cha nắc. K’đơơng moọt ooy vel nắc đợ c’nặt c’lâng k’tứi trúih ting apêê đha nân ruộng cơnh lâng n’juối ch’ngai dâng muy cây số m’pâng. Zấp đoo zêng nắc c’lâng k’tiếc, t’ngay boo nắc lụ c’tiêr, nha nhự nha nhiệt, lướt ra vạch zr’nắh k’đháp. Muy c’moo vêy tước 3 c’xêê đha nuôr nắc pa gơi xe máy cóh c’lâng ga mắc đoọng lướt bộ chô tước đong, học sinh tước trường nắc li bur li biêr boọ lụ k’tiếc bing ch’luung… Bêl l’lăm pa chắp tước bh’rợ “ acoon c’lâng bê tông cram”, cr’chăl lướt tơợ vel 3 tước trung tam chr’val la lua nắc muy râu t’ơớh t’al záp bêl moọt hân noo boo. A moó Phạm Thị Tuyết Mai, đha nuôr cóh vel trúih:
Bêl ahay nắc zr’nắh k’đháp bhlâng. Bơr pêê c’moo ahay ca coon dzợ tứi, hoọng bhặ ca coon, têy ta dzíc xô đác đơơng âng ca coon tước trường, xang nắc rao dzung têy ha ca coon. Vêy bêl tâm-prắh c’lâm cắh choom ta tơ dưr. Cóh đâu zấp ngai công zêng bhặ tiết cac oon, 5 c’moo âi công bhặ tu k’pân a đoo cắh vêy choom lướt đhị c’lâng n’nâu, lụ c’tiêr c’lâm tâm prắh zêng boọ lụ k’tiếc, a dô! Moon pa zum nắc pa bhlâng zr’nắh, xe cộ nắc cắh ha mơ choom chô đơơng tước đong, đớc lơi cóh tốh ooy c’lâng ga mắc.
Đoọng bhrợ bhr’lậ đhr’năng lụ c’tiêr, bơr pêê c’moo ahay, vel 3 p’too moon đha nuôr chroi đoọng zên đoọng câl đhêl chooi đớc ooy c’lâng. N’đhơ cơnh đêếc, tu zên chroi đoọng cắh ha mơ vêy, tu cơnh đêếc đợ c’nặt c’lâng bơơn chooi đớc đhêl, apêê c’nặt n’lơơng, c’lâng công dzợ nha nhự. Cắh yêm ặt tợt, xay moon bấc chu, đha nuôr cóh vel nắc ha dợ pa chắp tước bh’rợ pay p’nong cram cr’đêê prang ooy c’lâng. Bêl ahay, đha nuôr cóh chr’val công buôn taanh pr’naach đoọng prang ooy p’lêếh đong đay. Nâu câi đoọng prang cóh c’lâng ga mắc nắc apêê pr’naach cram vêy ta taanh bhứah lấh, ga mắc lấh, n’jéh cram nắc u cơơng lấh…
Xang bêl mr’cơnh xay moon, k’zệt pr’loọng đha nuôr nắc tơợp moọt bhrợ. K’ha riêng p’nong cram bơơn tếch, bhlắh, chíah ting n’jéh xang n’nắc taanh bhrợ pr’naach ga mắc bhứah 1 mét m’pâng, dal 3 mét. Xang bêl ra li pa liêm k’tiếc, apêê pr’naach bơơn prang bha lếp cóh piing pa liêm ta níh, xang n’nắc pa zum tr’khít ma mơ. Cơnh đêếc nắc c’nặt c’lâng k’ha riêng mét bơơn pa xấp ha đay muy bêệ a doóh t’mêê. Xe máy lướt chô doó dzợ ch’đéh lụ, c’tiêr; apêê a chau học sinh lướt học n’đhơ đha nuôr lướt lum lêy đhăm ruộng công doọ dzợ boọ lụ k’tiếc ooy zxa nập. tơợ t’ngay vêy acoon c’lâng bê tông cram, bh’rợ ặt ma mông âng đha nuôr cóh vel pa bhlâng liêm buôn, doó dzợ pa gơi đớc xe cóh c’lâng ga mắc, bh’rợ lướt ra vạch liêm buôn… t’coóh Trần Đức Hưởng, Trưởng vel 3, chr’val Hưng Khánh đoọng năl:
Cóh đâu vêy a noo Dũng k’đươi moon bhrợ, xang n’nắc xay moon ng’cơnh bhrợ. Xang bêl xay moon nắc a zi p’too moon đha nuôr chroi đoọng cram đoọng bhrợ c’lâng đoọng lướt ra vạch u buôn bặ, doó moon nâu ga mắc ga mai râu rí. Lướt bêl boo a năm, bêl prang nắc ha dưr n’đhâng đớc cậ, bhrợ bhr’lậ cớ pa liêm, công bơơn vêy bơơn muy cr’chăl đanh.
Bấc acoon c’lâng bê tông cram, ha dnag pa chắp dáp lêy lâng đươi dua liêm glặp vêy u mâng 6 c’xêê tước 1 c’moo cr’đơơng ting plêêng k’tiếc p’rang boo. Ha dang cram bơơn ta chong lâng bhrợ têng cha groong ca moọt cha l’lăm bêl đươi dua nắc vêy choom mâng đanh tước bơr pêê c’moo. Đoọng bhrợ acoon c’lâng 100 mét, nắc kiêng 10 cha nắc bhrợ cóh 10 t’ngay. Lấh mơ bh’rợ loi t’ngay pa bhrợ nắc doó bil muy xu zên đoọng bhrợ têng, cram nắc âi u vêy cóh đong cóh ha rêê. A moó Hà Thị Hạnh, muy cha nắc đha nuoro chr’val Tân Thịnh, chr’hoong Văn Chấn, xang bêl ting pấh lướt la lêy acoon c’lâng bê tông cram, bhui har đoọng năl:
Lêy đha nuôr cóh đâu bhrợ c’lâng bê tông cram nắc azi tước lêy ng’cơnh. Lêy nắc pa bhlâng liêm pr’hay. Vel cu công đăn đâu, cram công vêy bấc, c’lâng nắc bấc đhị dzợ nha nhự. Vêy chô xay moon đhi noo ma tước lêy lâng ma ting bhrợ têng.
Bơơn năl, brương tr’nu vel 3 vêy bơơn k’rong bhrợ c’lâng bê tông, n’đhơ cơnh đêếc nắc c’nặt bha lâng, apêê c’nặt c’lâng n’lơơng công dzợ nắc c’lâng k’tiếc. bh’rợ đươi dua cram đoọng prang bhrợ c’lâng nắc vêy bơơn đha nuôr pa chắp tước. bh’rợ t’mêê n’nâu công choom đoọng apêê vel đong zr’lụ ch’ngai bha dắh ma ting lêy pa choom bhrợ đhị pr’đơợ c’lâng c’tốch lướt ra vạch dzợ zr’nắh k’đháp cơnh xoọc đâu./.
CHỜ BÊ TÔNG HÓA, DÂN LÀM “ĐƯỜNG BÊ TÔNG TRE”
Một con đường bê tông xi măng kiên cố hiện vẫn là ước mơ của rất nhiều người dân các địa phương vùng cao, vùng sâu, vùng xa của tỉnh Yên Bái. Trong khi chờ đợi những con đường bê tông đúng quy chuẩn, để chống lại sự lầy lội, gập ghềnh của những con đường đất, người dân thôn 3, xã Hưng Khánh, huyện Trấn Yên đã có một sáng kiến hay, đó là dùng thân cây tre để cứng hóa mặt đường, hình thành nên con đường mà người dân địa phương gọi vui là “con đường bê tông tre”.
Thôn 3, xã Hưng Khánh, huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái là nơi quần cư của 106 hộ gia đình người Tày, với trên 400 nhân khẩu. Dẫn vào thôn là những đoạn đường nhỏ men theo các thửa ruộng với chiều dài khoảng một cây số rưỡi. Tất cả đều là đường đất, ngày mưa cực kỳ lầy lội, bẩn thỉu, qua lại rất khó khăn. Một năm có đến ba tháng người dân phải gửi xe máy ở ngoài đường lớn để lội bộ về nhà, học sinh đến trường thì lấm lem vì bùn đất đặc quánh mỗi bước chân… Trước khi nghĩ ra cách làm “con đường bê tông tre”, hành trình từ thôn 3 ra trung tâm xã thực sự là một nỗi hãi hùng vào mỗi ngày mưa. Chị Phạm Thị Tuyết Mai, người dân trong thôn kể:
( Trước đây thì khổ lắm, năm ngoái năm kia con còn bé, lưng cõng con, tay xách xô nước đưa con đến trường rồi rửa chân tay cho con. Có lúc ngã không dậy được ý. Ở đây ai cũng phải cõng con ý, 5 tuổi rồi cũng phải cõng vì sợ nó đi không được, bị trơn ngã rồi lấm bẩn hết. Nói chung là rất khổ, xe cộ thì không bao giờ mang về được đến nhà, cứ vứt ở ngoài đường kia kìa)
Để khắc phục tình trạng lầy lội, vài năm trước, thôn 3 vận động nhân dân đóng góp tiền để mua đá dăm trải đường. Tuy nhiên, do nguồn đóng góp hạn hẹp nên chỉ có một phần đường được trải đá, các đoạn đường khác vẫn rất bẩn. Trăn trở, bàn bạc nhiều lần, người dân trong thôn mới nghĩ ra cách dùng thân cây tre làm phản trải đường. Trước đây, người dân trong xã vẫn thường đan các phên tre để trải trên ngõ nhà mình. Nay để trải trên đường lớn thì các phên tre sẽ phải đan rộng hơn, bản to hơn, thanh tre phải dày dặn hơn…
Sau khi thống nhất ý kiến, cả chục hộ dân bắt tay vào việc. Hàng trăm cây che đã được chặt hạ, bổ dọc, vót thành thanh dài rồi đan lại thành từng phên khổ 1,5x3 mét. Sau khi san gạt mặt đường cho phẳng phiu hơn, các tấm phên được trải lên trên thật ngay ngắn rồi khớp nối lại. Vậy là tuyến đường hàng trăm mét được khoác lên mình tấm áo mới. Xe máy đi không bị bắn bẩn, trơn trượt; các cháu học sinh đi học về hay người dân ra thăm đồng cũng không bị bùn bẩn dính vào quần áo. Từ ngày có con đường bê tông tre, sinh hoạt của người dân trong thôn rất thuận tiện, không còn phải gửi xe ngoài đường, việc đi lại thông suốt... Ông Trần Đức Hưởng, Trưởng thôn 3, xã Hưng Khánh cho biết:
(Ở đây có anh Dũng phát minh ra, rồi hiến kế, sau khi bàn bạc thì chúng tôi vận động người dân đóng góp tre để làm đường đi lại cho thuận tiện chứ cũng không có gì to lớn cả. Đi trời mưa thôi, trời nắng thì lại gỡ ra, sửa chữa lại, cũng được một thời gian)
Những con đường bê tông tre, nếu tính toán và sử dụng hợp lí sẽ có độ bền 6 tháng đến 1 năm tùy thời tiết. Nếu tre được ngâm và xử lý mối mọt trước khi sử dụng thì có thể bền đến vài năm. Để làm con đường 100 mét, chỉ cần 10 nhân lực làm trong 3 ngày. Ngoài việc bỏ ngày công thì không tốn thêm bất cứ chi phí gì vì vật dụng chỉ là cây tre, vốn có sẵn trong vườn nhà hay nương đồi. Chị Hà Thị Hạnh, một người dân xã Tân Thịnh, huyện Văn Chấn, sau khi tham quan “con đường bê tông tre” phấn khởi cho biết:
(Thấy người dân bên này làm đường bê tông tre thì chúng tôi sang xem thế nào. Xem thì thấy rất thích. Làng tôi cũng gần đây, tre cũng có rất nhiều, đường thì còn nhiều chỗ bẩn. Về thì sẽ bảo anh em sang xem xem có học hỏi làm được không thì làm).
Được biết, sắp tới thôn 3 sẽ được đầu tư làm đường bê tông, nhưng chỉ là tuyến chính, các tuyến đường phụ vẫn là sẽ đường đất. Việc sử dụng cây tre để cứng hóa các tuyến đường chắc chắn vẫn sẽ được bà con tính đến. Sáng kiến này cũng đáng để các địa phương vùng sâu, vùng xa tham khảo trong điều kiện đường sá đi lại còn hết sức khó khăn như hiện nay./
Viết bình luận