Nắc tợơp moọt hân noo ch’noọng đhơ cơnh đếêc đhr’năng pleng k’tiếc nắc ơy dưr váih bấc cơnh. Nâu đoo nắc râu tu bhrợ váih apêê cr’ay buôn lưm, cơnh cr’ay a bục, c’lâng pr’hơơm, têy dzung boóp, pa’zruốh, k’hir xuất huyết…, pa bhlầng nắc cr’ay a bục dưr bấc, pa bhlầng nắc đhị p’niên k’tứi. Tu cơnh đếêc nắc lêy bhrợ n’hâu đoọng đương zêl cha groong cr’ay a bục đoọng ha pêê p’niên? Đhanuôr lâng pr’zợc nắc đh’rứah đương xợơng c’nặt t’ruíh “ ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay cóh bhươl cr’noon” t’ngay đâu.

             Ting cơnh apêê bác sĩ, pleng p’răng pứih cơnh xoọc đâu nắc râu buôn pa bhlầng đoọng ha vi rút bhrợ váih cr’ay a bục. Vi rút bhrơ cr’ay a bục vêy bấc râu lalay cơnh, tu cơnh đếêc, lấh mư bhiệc tiêm chủng zập zêng, ca conh ca căn p’niên nắc lêy pa xoọng chr’na đh’nắh, dinh dưỡng đoọng zập ha p’niên, zư lêy vệ sinh môi trường, pa ghít lệêng k’chệêt móih ga gơu, cr’vóc cr’véc…

 Hâu tu bhrợ t’váih cr’ay a bục?

Nắc tu vi khuẩn t’váih p’nung, cắh cợ nắc siêu vi khuẩn cắh cợ nắc tu vi khuẩn lao. Cr’ay a bục buôn lưm ngân bhlầng. cr’ay a bục lao buôn dưr váih k’zíh lấh, đhơ cơnh đếêc đớc bấc râu cắh liêm. Ha dợ cr’ay a bục siêu vi nắc doó lấh ngân, doó lấh cr’pân tước a chắc a rang.

 Lâng cr’ay a bục nâu nắc pazêng n’léh cơnh ooy zooi đoọng ha ca conh ca căn bơơn năl nắc a coon đhi đay crêê cr’ay cơnh râu đếêc?

Pazêng cơnh n’léh âng cr’ay nâu nắc ting rúh c’moo lâng apêê pác ting 3 rúh c’moo nắc: rúh c’moo dzợ tợơ pr’ang, rúh p’niên dzợ măm ca căn lâng rúh p’niên ơy zăng t’ha.

            Đhị p’niên tợơp pr’ang nắc lêy n’léh nhiễm trùng, n’căr u rớơc, k’hir ngân, đha bhương cr’plốp, p’niên k’tặ k’bung lâng p’niên buôn jứch dzung têy cắh cợ nắc bếch hớơ. Lâng pazêng râu n’léh cơnh đếêc nắc lêy pa ghít nắc đoo cr’ay a bục đhị p’niên tợơp pr’ang.

            Đhị rúh p’niên dzợ măm ca căn nắc lalay cơnh. Cung váih nhiễm trùng, k’hir ngân, ha dợ apêê nâu dzợ đh’rứah lâng k’tặ, đha bhương cr’plốp. Ha dang khám lêy tuôr âng p’niên nắc lêy griing cắh cợ nhuum bhlầng, jứch a chắc a zân. Ha dang lêy cơnh đếêc nắc ca conh ca căn năl nắc ca coon đay crêê cr’ay a bục.

            Đhị rúh p’niên zăng t’ha nắc buôn lêy lấh. P’niên choom moon nắc a đay ca ay a cọ, pa bhlầng ca ay a cọ đhị bêl crêê râu đh’riêng, za al p’răng. P’niên cung k’tặ k’bung. Vêy bêl p’niên cắh choom lướt pr’noong. Tuôr cung griing lấh. P’niên doó jứch a chắc a zân, ha dợ nắc buôn pa prá lalay cơnh. Lâng pazêng râu n’léh cơnh đếêc nắc ca conh ca căn lêy pa ghit nắc ca coon đay crêê cr’ay a bục. đhơ cơnh đếêc, đhị 3 rúh c’moo nâu nắc pazêng apêê đhr’năng n’léh cr’ay cung muy bhrợ đoọng ha choom pa ca năl a năm, kiêng năl ghít lấh mơ nắc lêy tước n’guung vêy bơơn năl ghít.

            Cr’ay dưr váih pâm bhroot lâng râu n’léh cơnh: k’hir ngân, ca cay a cọ bhlầng, k’tặ, tuôr griing, g’lếêh g’lệêng, k’bao a chắc  a zân, ca’ay mr’loọng, căh cợ k’hir xuất huyết, ban xuất huyết…

             Pazêng đắh buôn trơơi cr’ay a bục nâu:

            Cr’ay nâu buôn trơơi đắh c’lâng pr’hơơm, tu crêê hơơm dịch vêy váih cr’ay. Pa đăn đanh cơnh, chum, chếêh cắh cợ k’oóh crêê ooy ngai đếêc, cắh cợ nắc ma mông lâng ma nuýh cr’ay, đươi dua za zưm chr’na pr’ộm, cắh cợ râu pr’đươi buôn đươi dua đhị zập t’ngay lâng ma nuýh cr’ay nắc buôn trơơi ca’ay. Zập ngai cung mặ trơơi boọ ca’ay nâu, pa bhlầng nắc đhị rúh p’niên k’tứi lâng đhị rúh nâu nắc vêy đợ ma nuýh âng vi khuẩn nâu bấc bhlầng. vi khuẩn  a bục mô cầu cóh tự nhiên nắc ắt cóh a chắc coon ma nuýh, tu cơnh đếêc nắc đắh trơơi cr’ay pa bhlầng nắc ma nuýh cr’ay lâng ma nuýh doó cr’ay âng vi khuẩn.

             5-10% apêê cr’ay lấh chệêt bil

            Zêng lâng ngai crêê cr’ay bơơn lêy đấh lâng pa dứah crêê cơnh cung vêy tước 5-10% ma nuýh lấh chệêt bil, buôn dưr váih đhị 24-28h tợơ lấh bêl bơơn lêy cr’ay. Cr’ay nâu nắc tu vi khuẩn pa hư a bục, pa xiêr c’rơ x’xợơng cắh cợ nắc bhrợ khuyết tật học tập đhị 10%-20% pazêng ngai dzợ mamông.

            Cr’ay a bục mô cầu bhrợ ma nuýh buôn chệêt bil, tu cơnh đếêc nắc r’pặ ooy đhr’năng cấp cứu, lêy moọt viện ting đấh ting liêm choom lấh mơ. Tu cơnh đếêc, bele lêy pazêng n’léh crêê cr’ay nâu, nắc lêy đơơng pa dứah pr’hân tước bệnh viện. apêê cơ quan chức năng cung lêy pa zưm lêy pa dứah, zêl đhị zr’lụ pr’lúh oó đoọng trơơi boọ ooy lơơng.

             Tu cơnh đếêc, Cục Y tế dự phòng moon pa rớơt bơr pêê cơnh đoọng đương zêl cha groong cr’ay nâu:

            Zư liêm vệ sinh a chắc a zân; ta luôn hoọm, rao têy lâng xà phòng, gr’lóc boóp, mr’loọng lâng đác lệêng c’chệêt vi khuẩn cóh boóp.

            Pa liêm đhị ắt ma mông, đhị pa bhrợ liêm sạch, oó đớc nha nhự.

            Pa ghít tiêm vắc xin đương zêl cha groong cr’ay đoọng ha p’niên, vắc xin tiêm đhị apêê zr’lụ tiêm chủng dịch vụ.

            Bêl lêy n’léh k’hir, ca ay a cọ, kiêng k’tặ, tuôr griing, nắc lêy pr’hân tước zr’lụ y tế đoọng bơơn khám lâng pa dứah đấh loon./.

Phòng chống bệnh viêm màng não mùa nắng nóng

Mới bắt đầu bước vào mùa hè nhưng thời tiết đã có diễn biến thất thường. Đây là nguyên nhân gây ra một số bệnh thường gặp, như viêm đường hô hấp, tay chân miệng, tiêu chảy, sốt xuất huyết, … đặc biệt là viêm màng não tăng cao, tập trung nhiều ở trẻ em. Vậy cần làm gì để phòng chống bệnh viêm não cho trẻ?  Mời bà con và các bạn cùng theo dõi tiết mục “ Thầy thuốc của buôn làng” hôm nay.

 Theo các bác sĩ, thời tiết nắng nóng bất thường hiện nay là điều kiện rất thuận lợi cho virus gây bệnh viêm não, viêm màng não. Virus gây bệnh viêm màng não có nhiều chủng khác nhau, do đó, ngoài việc tiêm phòng đầy đủ, phụ huynh cần bổ sung dinh dưỡng cần thiết cho trẻ nhỏ, giữ gìn vệ sinh môi trường; chủ động diệt muỗi, bọ gậy...

 Tác nhân gây bệnh viêm màng não là gì?

Tác nhân gây bệnh như là vi khuẩn sinh mủ, hoặc là siêu vi khuẩn hoặc là do vi khuẩn lao. Viêm màng não mũ thì thường rất là nặng và tương đối nó xảy ra cấp tính. Viên màng não lao xảy ra chậm hơn, bán cấp tính, nhưng mà nó để lại nhiều di chứng. Còn viên màng não siêu vi thì loại viêm này lành tính hơn, ít nguy hiểm đến tính mạng.

 Đối với bệnh viêm màng não này thì những dấu hiệu cũng như những triệu chứng nào giúp cho phụ huynh nhận biết được là con em mình mắc phải bệnh này?

Những dấu hiệu hay là những triệu chứng mà bệnh này biểu hiện tuỳ theo lứa tuổi và thông thường người ta chia ra 3 lứa tuổi: lứa tuổi trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ bú mẹ, và trẻ lớn.

Ở trẻ sơ sinh thì dấu hiệu đầu tiên là dấu hiệu nhiễm trùng, có thể vàng da, sốt cao, thóp phồng lên, trẻ nôn oẹ và đặc biệt lứa tuổi này rất dễ bị co giật hoặc li bì hôn mê. Với những dấu hiệu như vậy là phải cảnh giác ngay là viêm màng não ở trẻ sơ sinh.

Ở trẻ bú mẹ thì có khác hơn một tí. Cũng có dấu hiệu nhiễm trùng, sốt cao, nhưng trẻ bỏ bú và đồng thời nôn vọt, có thóp phồng lên. Và đặc biệt nếu khám gáy cổ của trẻ thì thấy cứng hoặc đôi lúc mềm oặt ra. Trẻ cũng có hiện tượng co giật. Với những biểu hiện như vậy thì phụ huynh cần phải cảnh giác là trẻ bị viêm màng não.

Ở trẻ lớn thì dễ nhận biết hơn. Trẻ lớn có thể cho biết là bị nhức đầu, đặc biệt là nhức đầu khi có tác nhân kích thích như tiếng động, ánh sáng. Trẻ cũng bị nôn mữa, nôn vọt. Trẻ cũng có thể táo bón. Gáy cổ của trẻ cũng bị cứng lại. Trẻ không co giật nhưng có thể nói sảng. Với những triệu chứng như vậy thì phụ huynh cần phải cảnh giác là trẻ bị viêm màng não . Tuy nhiên, ở cả 3 lứa tuổi này thì tất cả các triệu chứng hay dấu hiệu lâm sàng đó chỉ mang tính gợi ý thôi, còn muốn xác định trẻ có bị viêm màng não hay không thì phải chọc dò tuỷ sống thì khi đó mới biết được.

Bệnh xuất hiện đột ngột với triệu chứng: Sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, nhạy cảm với ánh sáng, mệt mỏi, có thể có đau họng, xuất hiện chấm hay mảng xuất huyết, ban xuất huyết hình sao hoặc có thể có mụn nước.

 Những đường lây nhiễm của bệnh viêm màng não:

Bệnh lây qua đường hô hấp do hít phải các giọt bắn của dịch tiết hô hấp có chứa mầm bệnh. Tiếp xúc gần và dài kỳ như hôn, hắt hơi hoặc ho vào ai đó, hoặc sống gần người bệnh, dùng chung đồ ăn thức uống, hay đồ vật sinh hoạt với người mang bệnh dễ bị lây lan. Mọi người đều có cảm nhiễm với vi khuẩn não mô cầu, nhóm tuổi nguy cơ mắc bệnh cao nhất là lứa tuổi trẻ em và cũng ở nhóm tuổi này có số người lành mang vi khuẩn nhiều nhất. Ổ chứa vi khuẩn não mô cầu trong tự nhiên là ở người, do vậy nguồn lây bệnh chủ yếu là bệnh nhân và người lành mang vi khuẩn.

 5-10% bệnh nhân tử vong

Ngay cả khi bệnh được chẩn đoán sớm và điều trị thích hợp cũng có tới 5%-10% bệnh nhân bị tử vong, thường xảy ra trong vòng 24-48 giờ sau khi khởi phát triệu chứng. Viêm màng não do vi khuẩn có thể gây tổn thương não, giảm thính lực hoặc gây khuyết tật học tập ở 10% đến 20% những người sống sót.

Bệnh viêm màng não mô cầu có khả năng tử vong cao, nên phải xếp vào dạng ưu tiên cấp cứu, cần cho nhập viện càng sớm càng tốt. Do đó, khi nhận thấy những dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh, cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để điều trị kịp thời. Các cơ quan chức năng cũng cần phối hợp phát hiện sớm và xử lý ổ dịch để chống lây lan.

 Vì vậy, Cục Y tế dự phòng khuyến cáo một số biện pháp để phòng, chống bệnh này:

-Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân: thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường.

-Thực hiện tốt vệ sinh nơi ở, thông thoáng nơi ở, nơi làm việc.

-Chủ động tiêm phòng vắc xin phòng bệnh cho trẻ, vắc xin được tiêm tại các cơ sở tiêm chủng dịch vụ.

-Khi có biểu hiện sốt cao, đau đầu, buồn nôn và nôn, cổ cứng, cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời./.