Tây Nguyên âi bh’dzang moọt ooy cr’chăl xơớt goóh bhrơợng, xơớt goóh xoọc dưr váih bhrơợng đhị bấc cóh. Chính quyền lâng ngành chức năng apêê vel đong đh’rứah lâng đha nuôr cóh zr’lụ n’đhơ âi ma năl đương zêl lâng cha groong, xay bhrợ bấc c’lâng xa nay zêl xơớt goóh, n’đhơ cơnh đêếc đhr’năng cắh zấp đác ting t’ngay ting bấc.

Bha lang clung ha roo ruộng Ia Sah âng đha nuôr acoon cóh Jarai cóh vel Mơ Rông Yố 2, chr’val Ia Ka, chr’hoong Chư Păh, tỉnh Gia Lai xoọc ặt đhị đhr’năn xơớt goóh. Tước  lum lêy bha lang ruộng đhị râu p’răng rơợng, p’căn Rơ Châm Đủ đoọng năl, bha lang clung n’nâu bhứah 30 hecta doó bêl âi vêy xơớt goóh n’đhơ cơnh đêếc c’moo đâu, ha roo lấh răng chêệt k’noọ muy pâng. P’căn Rơ Châm Đủ moon:

Bha lang clung n’nâu doó âi đoo c’moo xơớt goóh, n’đhơ cơnh đêếc c’moo đâu nắc cơnh đâu, răng k’noọ lứch ặ. Ặt p’răng púih cơnh đâu nắc đhêêng 1-2 tuần hơó nắc bil bal lứch, đha nuôr pa bhlâng zr’nắh k’đháp. Pa bhlâng rơơm chính quyền vel đong vêy c’lâng bh’rợ zooi đoọng ha đha nuôr.

Bơơn k’dâng moon l’lăm, hân noo goóh xơớt c’moo đâu pa bhlâng rơợng, tu cơnh đêếc tơợp tơợ ha lúh hân bhrợ ha ót ha pruốt 2015-2016, UBND tỉnh Gia Lai âi k’đhơợng xay apêê ngành chức năng p’too moon đha nuôr cắh chóh bhrợ đhị apêê đhăm buôn cắh zấp đác, năl xay bhrợ bấc c’lâng bh’rợ zêl xơớt goóh. N’đhơ cơnh đêếc , cóh muy bơr đhị, n’đhơ doó âi crêê xơớt goóh nắc c’moo đâu công cắh zấp đác tưới. T’coóh  Phan Văn Thiên, Phó CHủ tịch UBND chr’val Ia Ka, chr’hoong Chư Pắh đoọng năl, vel đong vêy 170 hecta ha roo đác. Đoọng đương zêl lâng cha groong xơớt goóh, đha nuôr nắc muy bêệt chóh 100 hecta ha roo cóh apêê zr’lụ liêm buôn n’đắh đác đoong, n’đhơ cơnh đêếc tước nâu câi âi vêy lấh 10 hecta ha roo răng chêết zêng, k’zệt hecta n’lơơng xoọc cắh zấp đác ha lêêng:

Apêê zr’lụ l’lăm ahay crêê xơớt đha nuôr âi cắh dzợ chóh bhrợ, Bấc zr’lụ crêê xơớt goóh c’moo đâu, bêl c’bhúh nông nghiệp xiêr xay trúih, p’too moon lâng ch’mêệt lêy nắc đợ zr’lụ n’nâu vêy đác, n’đhơ cơnh đêếc tước nâu câi, nắc công lấh crêê goóh gooi. C”moo 2014, 2015 đhăm crêê goóh gooi nắc đhêêng vêy tơơm ha roo, cơnh lâng tơơm a moọt, cà phê nắc tưới xang g’lúh 3 nắc vêy ha dợ tơợp xơớt. n’đhơ cơnh đêếc c’moo đâu, tưới xang g’lúh 1 nắc zấp đoo apêê a bóc âi lấh xơớt goóh lứch.

 Hân noo bhrợ têng ha ọt ha pruốt n’nâu, prang tỉnh Gia Lai chóh bêệt dâng 64.000 hecta tơơm chr’nóh zấp râu. N’đhơ cơnh đêếc, k’noọ 6 c’xêê ha nua đhị vel đong  đợ boo cắh vêy mơ bấc, bấc toỌm k’ruung, a bóc bha nậ đác âi lấh goóh hooi. Xoọc âi vêy dâng 900 hecta ha roo ruộng lấh răng, lấh 7.500hecta tơơm chr’nóh n’lơơng công crêê răng. Cóh đêếc, bấc đhăm k’tiếc tơơm công nghiệp cơnh a moọt, cà phê cắh zấp đác, cr’đơơng cắh liêm crêê ooy đanh đươnh. Đhị đhăm chóh a moọt bha lâng cơnh Chư Sê, Chư Pưh, bấc pr’loọng đong âi k’rong bhrợ k’ha riêng ức đồng đoọng pếch bhrợ giếng, var giếng n’đhang công cắh mặ trông. K’dâng lêy, âi vêy dâng 1000 hecta a moỏt cóh 2 chr’hoong Chư Sê lâng Chư Pứh crêê xơớt, 20% cóh đêếc âi lấh răng. T’coóh Đặng Thanh Long ặt cóh vel Thuỷ Phú, chr’val Ia Blứh, chr’hoong Chư Pắh, tỉnh Gia Lai moon:

Plêêng k’tiếc, p’răng xơớt pa bhlâng  ha lêêng. Tu cơnh đêếc, hân noo a moọt âng đha nuôr vel đong chr’val Ia Blứh moon pa zum lấh bil bal tước 90% tu xơớt goóh đanh. Cóh cr’chăl n’nâu, giếng pếch âi goÓh, giếng var nắc đhêêng bơơn m’bứi. pa zêng chr’nắp var muy bêệ giếng nắc tơợ 100-15 ức đồng nắc cắh âi bơơn tưới ha mơ.

Đh’rứah lâng ha roo ruộng, cà phê, a moọt, tơơm a tao cóh Gia Lai công âi crêê cr’đơơng ha lêêng tu p’răng xơớt. pa chô lêy muy hec ta a tao xiêr bh’nơơn tước 10 tấn lâng hàm lượng đường cóh a tao công xiêr tơợ 15-20% t’piing lâng bấc c’moo l’lăm. Đhị đhr’năng n’nắc, chính quyền vel đong âi k’đhơợng xay apêê ngành chức năng đh’rứah lâng đha nuôr t’bhlâng xay bhrợ bác c’lâng xa nay zêl xơớt cơnh k’tuốih chr’hooi đác, cha hooi đác liêm glặp. Pa bhlâng nắc cơnh lâng apêê zr’lụ chóh tơơm n’loong công nghiệp cơnh cà phê, a moọt bh’nhăn choom c’bơớc đác tu hân noo xơớt goóh dzợ đanh. T’coóh Nguyễn Văn Lương, Chi cục trưởng Chi cục bha nậ đác, thuỷ sản tỉnh Gia Lai moon:

Đhị đhr’năng âng plêêng k’tiếc, cr’đơơng âng El Ni no đanh đươnh tơợ 2015-2016 lâng xoọc đâu cắh vêy boo, tu cơnh đêếc crêê cr’đơơng đhr’năng bhrợ têng lâng công cơnh đác đươi dua cóh vel đong tỉnh Gia Lai nắc pa bhlâng ga mắc. Apêê pr’loọng đươi dua đác tưới đoọng ha tơơm công nghiệp tu cơnh đêếc tưới la lấh bấc đác. Cóh pr’đơợ bhrợ têng cơnh xoọc đâu nắc nắc zư đớc tơơm chr’nóh đoọng ha c’moo t’tun, tu cơnh đêếc tưới đác đoọng zư đớc râu dzệp dzong, cắh choom tưới la lấh dzệp, ta uốh đác.

 Ting Đài Khí tượng thuỷ văn zr’lụ Tây Nguyên, nắc choom tước m’pâng tuần c’xêê 6  cóh zr’lụ Tây Nguyên nắc vêy váih boo. Hân noo xơớt c’moo đâu vêy bhrợ đanh lâng ha lêêng bhlâng cóh cr’chăl 60 c’moo ha nua. Pân moon, đợ mơ bil hư tu xơớt goóh bhrợ t’váih cóh tỉnh Gia Lai moon la lay lâng zr’lụ Tây Nguyên moon z zum nắc pa bhlâng bấc./.

Gia Lai đối mặt với khô hạn khốc liệt

Tây Nguyên đã bước vào cao điểm mùa khô, hạn hán đang diễn ra khốc liệt tại nhiều nơi. Chính quyền và ngành chức năng các địa phương cùng nông dân trong khu vực dù đã chủ động ứng phó, triển khai nhiều biện pháp chống hạn nhưng tình trạng thiếu nước ngày càng gia tăng.

   Cánh đồng lúa nước Ia Sah của bà con dân tộc Jarai ở làng Mơ Rông Yố 2, xã Ia Ka, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai đang trong cơn đại hạn. Ra thăm ruộng dưới cái nắng gay gắt, bà Rơ Châm Đủ cho biết, cánh đồng này rộng 30 hec-ta chưa khi nào bị hạn nhưng năm nay, lúa đã chết khô gần một nửa.

Được dự báo mùa khô sẽ rất khốc liệt, nên ngay từ đầu vụ Đông Xuân 2015-2016, UBND tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo các ngành chức năng vận động người dân không canh tác ở những nơi thường bị thiếu nước, chủ động triển khai các biện pháp chống hạn. Tuy nhiên, ở một số nơi, dù chưa bao giờ bị hạn thì năm nay cũng thiếu nước tưới. Ông Phan Văn Thiên, Phó chủ tịch UBND xã Ia Ka, huyện Chư Păh cho biết, địa phương có 170 ha lúa nước. Để chủ động phòng hạn, bà con chỉ gieo cấy 100 ha ở những vùng thuận lợi về nguồn nước, nhưng đến nay đã có hơn 10ha lúa mất trắng, hàng chục ha khác đang thiếu nước trầm trọng. “Những vùng trước đây bị hạn nhân dân đã không gieo trồng. Những vùng bị hạn năm nay, khi đội nông nghiệp xuống tuyên truyền và kiểm tra thì những khu vực này có nước, nhưng tới thời điểm này, nó đã bị hạn hán rồi. Năm 2014, 2015 diện tích hạn chỉ có cây lúa, đối với cây tiêu, cà phê thì tưới xong đợt 3 mới bắt đầu hạn hán. Nhưng năm nay, tưới xong đợt 1 thì tất cả các ao hồ đã khô cạn hết rồi. ”

         Vụ Đông - Xuân này, toàn tỉnh Gia Lai gieo trồng khoảng 64.000ha cây trồng các loại. Tuy nhiên, gần 6 tháng qua tại địa phương lượng mưa không đáng kể, nhiều sông suối, hồ thủy lợi đã khô cạn. Hiện đã có khoảng 900ha lúa nước bị mất trắng, hơn 7.500ha cây trồng khác bị ảnh hưởng. Trong đó, nhiều diện tích cây công nghiệp như hồ tiêu, cà phê bị thiếu nước, sẽ bị ảnh hưởng về lâu dài. Tại thủ phủ hồ tiêu Chư Sê, Chư Pưh, nhiều gia đình đã đầu tư hàng trăm triệu đồng để đào giếng, khoan giếng nhưng không hiệu quả. Ước tính, đã có khoảng 1000ha hồ tiêu ở hai huyện Chư Sê và Chư Pưh bị hạn, 20% trong số đó đã bị chết. Ông Đặng Thanh Long ở thôn Thủy Phú, xã Ia Blứh, huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai, nói: “Thời tiết, nắng hạn rất khắc nghiệt. Do đó, mùa tiêu của nhân dân địa bàn xã Ia Blứh nói chung mất mùa đến 90% do hạn hán kéo dài. Trong thời gian này, giếng đào đã khô, giếng khoan thì chỉ được một số. Tổng giá trị khoan một cái giếng thì mất từ 100-150triệu đồng/cái mà chưa biết tưới được bao lâu.”

Cùng với lúa nước, cà phê, hồ tiêu, cây mía ở Gia Lai cũng đã bị ảnh hưởng lớn do hạn hán gây ra. Bình quân, mỗi ha mía giảm năng suất tới 10tấn và hàm lượng đường trong mía cũng giảm từ 15 đến 20% so với các năm trước.Trước tình hình đó, chính quyền địa phương đã chỉ đạo các ngành chức năng cùng nông dân nỗ lực triển khai các biện pháp chống hạn như nạo vét kênh mương, điều tiết nước hợp lý. Đặc biệt là đối với các vùng trồng cây công nghiệp như cà phê, hồ tiêu càng cần phải tiết kiệm nước vì mùa khô còn kéo dài. Ông Nguyễn Văn Lương, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, thủy sản tỉnh Gia Lai, nói: “Trước diễn biến thời tiết, ảnh hưởng của El Nino kéo dài từ 2015 tới 2016 và hiện nay không có mưa, cho nên ảnh hưởng đến tình hình sản xuất và cũng nước sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Gia Lai là rất lớn. Các hộ sử dụng nước tưới cho cây công nghiệp thì không nên tưới quá thừa nước. Trong điều kiện sản xuất hiện nay thì giữ cây trồng cho sang năm, nên tưới ở mức độ nhất định để giữ ẩm, không nên tưới quá ẩm, lãng phí nước.”

          Theo Đài Khí tượng thủy văn khu vực Tây Nguyên, phải đến trung tuần tháng 6 ở khu vực Tây Nguyên mới có mưa trở lại. Mùa khô năm nay sẽ kéo dài và khốc liệt nhất trong vòng 60 năm qua. Chắc chắn, mức độ thiệt hại do hạn hán gây ra ở tỉnh Gia Lai nói riêng và khu vực Tây Nguyên nói chung sẽ rất lớn./