C’moo đâu, đha nuôr tỉnh Gia Lai bơơn chóh dâng 1 r’bhâu hecta bha cai. N’đhơ cơnh đêếc p’răng xơớt rơợng, p’lêê bha cai k’tứi, cắh bơơn cr’noọ đơơng pa câl tu cơnh đêếc zên pa câl xiêr ha tộ tơợ 3 tước 5 chu t’piing lâng cr’chăl đâu c’moo ahay.

C’moo đâu, pr’loọng đong Nguyễn Thị Thanh Danh ặt cóh vel 6, chr’val Hà Tam, chr’hoong Đắc Pơ, tỉnh Gia Lai chóh 2 hecta bha cai. Tu đhr’năng  xơớt goóh dưr váih bhrơợng tu cơnh đêếc p’lêê bha cai k’tứi, bh’nơơn xiêr 50%. Xang bêl pa câl 40 tấn bha cai, pay lơi mơ râu đươi dua, pr’loỌng đong a ngắh Danh bil k’zệt ức đồng.

Bha cai hân noo n’nâu đha nuôr cóh đâu zấp ngai công bil bal bấc. zên pa xiêr đệ bhlâng lâng plêêng k’tiếc zr’nắh k’đháp bhlâng. Muy pr’loọng đong bhrợ nắc bil 60-70 ức đồng. nâu câi cắh râu pa chô cơnh đâu, a zi ngai công zr’nắh lứch.

Đhị apêê bha lang clung, đha nuôr cóh apêê chr’hoong n’đắh Đông lâng Đông Nam tỉnh Gia Lai xoọc k’rong pêếh pay bha cai. Tu plêêng k’tiếc cắh liêm creê, p’răng púih, xơớt goóh đanh đh’rứah lâng bấc g’lúh cha kêệt hưl bhrợ ha bha cai k’tứi lâng bh’nơơn pa bhlâng đệ, nắc đhêêng dâng 20-25 tấn/hecta, xiêr muy pâng t’piing lâng bấc c’moo l’lăm. ĐH’rứah lâng n’nắc, bh’rợ đươi dua bh’nơơn nắc pa bhlâng k’đháp k’ra; Tu nắc cr’đơơng ooy thị trường Trung Quốc. Ting k’đươi moon âng apêê câl, nắc muy pay câl đợ bha cai vêy clơợng lấh 5 kg muy p’nong, bấc nắc bh’nơơn bha cai cóh Gia Lai cắh vêy mặ bơơn mơ cr’noọ. Đh’rứah lâng, zên pa câl bha cai nắc apêê âng câl k’tiếc k’ruung n’lơơng xay moon cắh ta níh, tu cơnh đêếc ma nưih vel đong câl công lum bấc zr’nắh k’đháp. A ngắh Nguyễn Thị Thanh Thuỷ, muy cha nắc câl bha cai dhị thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai, moon:

C’moo đâu, tơợ ma nứih tước câl tước ma nứih chóh bhrợ zêng zr’nắh. n’đhơ nắc ma nứih chóh c’moo đâu ặt zâng bấc râu ta bhúch tu bấc g’lúh cha kêệt, bha cai zêng chêệt. ma nứih câl công ta bhúch, pa đhang moon moọt ooy ha rêê  pay câl n’đhang cắh mặ bơơn cơnh cr’noọ, nắc apêê lướt đhị đâu câl m’bứi, đhị tốh câl m’bứi đoọng t’bịng xe. A zi câl ting thị trường n’đắh tốh, n’đhơ cơnh đêếc bêl n’đắh tốh pa xiêr, nắc ma nứih câl công ặt zâng ta bhúch bấc. Moon pa zum c’lâng lúh k’đháp bhlâng.

Hân noo bhrợ c’moo đâu tỉnh Gia Lai vêy dâng 800-1000 hecta bha cai, k’rong bấc cóh apêê chr’hoong n’đắh Đông lâng Đông Nam. Cr’chăl n’nâu, zên bha cai pa câl đhị ha rêê xiêr đệ bhlâng. Cơnh lâng bha cai vêy clơợng lấh 5 kg muy p’nong, zấp pr’đơợ đoọng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng vêy zên cal dâng 1.500-2.300 đồng/kg, bha cai k’tứi lấh, cắh zấp pr’đơợ đơơng pa câl ooy k’tiêc sk’ruung n’lơơng nắc đhêêng mặ tơợ 300-700 đồng/kg. T’piing lâng c’moo ahay, zên bha cak âi xiêr 3-5 chu, n’đhơ cơnh đêếc công pa bhlâng hắt ngai tước câl. Đha nuôr cắh choom đơơng âng bha cai lướt pa câl, tu  zên đoọng ha bh’rợ pêếh pay lâng đơơng âng la lấh dal. T’coóh Phạm Thanh Vân, chủ tịch UBND chr’val Sró, chr’hoong Kong Chro, tỉnh Gia Lai, moon:

Azi ch’mêệt lêy, ha dang bơơn pa câl 2.500 đồng.kg nắc vêy mặ pa chô mơ zên đươi dua, ha dang zên pa câl đệ lấh nắc n’đhơ đhơ cơnh công bil bal. azi rơơm n’đắh bh’rợ đanh đươnh, zấp câp choom vêy c’lâng xa nay ta níh liêm, p’têệt cắh cậ ng’cơnh ooy bhrợ đoọng vêy c’lâng lúh cr’đơơnh đanh mâng ha đha nuôr.

Tơợ t’rúih bil hân noo, bil chr’nắp âng bha cai đoọng lêy, đh’rứah lâng bấc râu cắh pr’đoọng âng plêêng k’tiếc, pr’lúh cr’ay, bh’rợ c’lâng lúh ha bh’nơơn ha rêê dhuốch xoọc nắc râu âng đhur. Đhị bêl đêếc, muy chính sách đơơng c’lâng mâng đanh zooi đha nuôr pa xiêr râu bil bal nắc  Bảo hiểm Nông nghiệp dzợ ch’ngai bha dắh lâng đha nuôr cóh tỉnh Gia Lai. Ting Quyết định 315 âng Thủ tướng Chính phủ c’moo 2011 n’đắh bh’rợ tơợp xơợng bhrợ lêy Bảo hiểm nông nghiệp, nắc đhêêng vêy muy bơr rau tơơm chr’nóh, acoon bh’năn bơơn tơợp bhrợ lêy lâng đươi dua đhị muy bơr tỉnh, thành. Cóh đêếc, Gia Lai lâng apêe tỉnh Tây Nguyên cắh âi bơơn xay bhrợ chính sách n’nâu. Đha nuôr cóh zr’lụ xoỌc pa bhlâng kiêng vêy chính sách zooi đoọng liêm ta níh cóh bh’rợ bhrợ têng nông nghiệp. T’coóh Võ Văn Hưng, Trưởng phòng NN lâng PTNT chr’hoong Kong Chro, tỉnh Gia Lai, moon:

Choom moon bh’rợ c’lâng lúh ha bh’nơơn nông nghiệp xoọc đâu pa bhlâng zr’nắh k’đháp. Zấp râu tơơm chr’nóh. Zấp  râu tơơm chr’nóh cóh chr’hoong n’nâu cơnh a bhoo, a rong, bha cai lâng apêê bhơi r’véh, a tuông pa bhlâng cắh yêm teêm, nắc c’lâng lúh cắh mặ bhrợ têng râu rí tu cơnh đêếc k’đháp zr’nắh ha đha nuôr. Cóh 21 tỉnh, thành cóh prang  k’tiếc tơợp xơợng bhrợ n’đắh bảo hiểm nông nghiệp, nắc Gia Lai cắh âi bơơn bhrợ têng râu đâu. Ting acu, ha dang vêy choom bảo hiểm bơơn bao tiêu bh’nơơn nắc choom bhlâng, nắc râu đha nuôr pa bhlâng kiêng, pa bhlâng k’rang tước.

 Nắc vel đong vêy truyền thống bha cai tơợ ahay, n’đhơ cơnh đêếc, hân noo bhợ c’moo đâu, đha nuôr tỉnh Gia Lai k’đháp zr’nắh bhlâng tu bil hân noo, bil chr’nắp. đhr’năng n’nâu nắc vêy dưr váih, cắh muy cơnh lâng bha cai nắc dzợ bấc bh’nơơn râu lơơng cóh Tây Nguyên công cơnh đêếc, ha dang haêê nắc muy ặt g’nưm ooy muy thị trường k’tiếc k’ruung n’lơơng./.

Gia Lai: Mùa dưa hấu “đắng”

Năm nay, nông dân tỉnh Gia Lai trồng được khoảng 1 nghìn hec-ta dưa hấu. Nhưng do nắng hạn khốc liệt, quả dưa nhỏ, không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu nên giá bán sụt giảm từ 3 đến 5 lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Năm nay, gia đình bà Nguyễn Thị Thanh Danh ở thôn 6, xã Hà Tam, huyện Đăk Pơ, tỉnh Gia Lai trồng 2ha dưa hấu. Do tình hình khô hạn diễn ra khắc nghiệt nên quả dưa hấu nhỏ, năng suất giảm 50%. Sau khi bán 40 tấn dưa cho thương lái, trừ các khoản chi phí, gia đình bà Danh lỗ hàng chục triệu đồng: “Vụ dưa mùa đây thì nông dân ở đây ai cũng thất thu nhiều. Giá cả giảm dữ quá và thời tiết khó khăn quá. Mỗi gia đình làm lỗ 60-70triệu đồng. Giờ thất thu như thế này, chúng tôi ai cũng khổ hết.” Bà Danh nói.

Trên các cánh đồng, bà con nông dân ở các huyện phía Đông và Đông Nam tỉnh Gia Lai đang tập trung thu hoạch dưa hấu. Do thời tiết khắc nghiệt, nắng nóng, khô hạn kéo dài cùng với những đợt lạnh giá thất thường khiến dưa hấu quả nhỏ và năng suất rất thấp, chỉ khoảng 20-25tấn/ha, giảm một nửa so với những năm trước. Cùng với đó, việc tiêu thụ sản phẩm lại rất khó khăn; do phụ thuộc thị trường Trung Quốc. Theo yêu cầu của đối tác, chỉ nhập những loại dưa có cân nặng trên 5kg mỗi quả, thì phần lớn sản phẩm dưa hấu ở Gia Lai không đạt yêu cầu. Đồng thời, giá dưa hấu mà các đối tác nước ngoài đưa ra thất thường nên thương lái ở địa phương cũng gặp nhiều khó khăn. Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, một thương lái tại thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai, nói: “Năm nay, từ người buôn tới người dân đều khổ hết. Ngay người trồng thì năm nay thiệt thòi vì bị nhiều đợt sương lạnh, dưa chết nhiều, đầu tấn không đạt. Người buôn cũng thiệt, ví dụ vào đám dưa mua nhưng không đạt đầu tấn thì phải đi chỗ nọ, chỗ kia mua cho đủ. Thị trường bên kia nhích một chút, ở đây dân buôn chúng tôi theo thị trường bên đó mua nhưng khi qua bên kia giá đã hạ rồi, người buôn cũng lỗ nhiều. Nói chung đầu ra khó khăn lắm.”

Niên vụ này tỉnh Gia Lai có khoảng 800-1000ha dưa hấu, tập trung ở các huyện phía Đông và Đông Nam. Thời điểm này, giá dưa hấu bán tại đồng xuống mức rất thấp. Đối với loại dưa có cân nặng trên 5kg mỗi quả, đủ tiêu chuẩn xuất khẩu có giá khoảng 1.500-2.300đồng/kg, còn loại dưa nhỏ hơn, không đủ tiêu chuẩn xuất khẩu chỉ bán được từ 300-700đồng/kg. So với năm ngoái, giá dưa đã  giảm 3-5lần, nhưng cũng rất ít thương lái đến mua. Nông dân cũng không thể mang dưa đi bán vì công thu hái và vận chuyển quá cao. Ông Phạm Thanh Vân, Chủ tịch UBND xã Sró, huyện Kong Chro, tỉnh Gia Lai, nói: “Qua sơ bộ chúng tôi tính toán, nếu bán được 2.500đồng/kg thì mới hòa vốn, nếu giá thấp hơn thì chắc chắn lỗ. Chúng tôi mong là về mặt chiến lược, các cấp phải có hướng cụ thể, liên kết hay như thế nào đó để có đầu ra mang tầm chiến lược cho bà con.”

Từ câu chuyện mất mùa, mất giá của cây dưa hấu cho thấy, cùng với những rủi ro do thiên tai, dịch bệnh, vấn đề đầu ra cho nông sản đang là điểm yếu. Trong khi đó, một chính sách mang tầm chiến lược để giúp nông dân hạn chế rủi ro là Bảo hiểm nông nghiệp lại còn quá xa lạ với nông dân tại tỉnh Gia Lai. Theo Quyết định 315/QĐ-TTg năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thí điểm Bảo hiểm nông nghiệp, chỉ có một số đối tượng cây trồng, vật nuôi được thí điểm và chỉ được áp dụng tại một số tỉnh thành. Trong đó, Gia Lai và các tỉnh Tây Nguyên chưa được triển khai chính sách này. Bà con nông dân trong vùng đang rất cần có chính sách hỗ trợ cụ thể trong sản xuất nông nghiệp. Ông Võ Văn Hưng, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Kong Chro, tỉnh Gia Lai, nói:  “Phải nói vấn đề đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp hiện nay rất là khó khăn. Các loại cây trồng ở huyện đây như bắp, mì, dưa hấu và các loại rau, đậu giá cả rất bấp bênh mà đầu ra không giải quyết được cho nên khó khăn cho nông dân. Trong 21 tỉnh thành trong cả nước thực hiện thí điểm về bảo hiểm nông nghiệp thì Gia Lai chưa được tiếp cận vấn đề này. Theo tôi, nếu có thể bảo hiểm được bao tiêu sản phẩm là tốt nhất mà nông dân rất cần thiết, rất quan tâm.”

Là địa phương có truyền thống trồng dưa hấu lâu năm, nhưng niên vụ này, nông dân tỉnh Gia Lai khó khăn nhất vì vừa mất mùa, vừa mất giá. Tình trạng này chắc chắn sẽ tái diễn, không chỉ đối với dưa hấu mà còn nhiều nông sản khác ở Tây Nguyên cũng vậy, nếu chúng ta chỉ phụ thuộc vào một thị trường xuất khẩu./.