Tơợ apêê c’moo 70 âng thế kỷ l’lăm, muy c’bhúh ma nứih tu crêê cr’ay phong tu cơnh đêếc ngấc zêng ma viêr, k’pân. Apêê đoo lướt diing đhấc ooy lơơng ch’ngai bha dắh cắh vêy ngai ặt ma mông, nâu câi nắc chr’val Chư H’Drông, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai đoọng bhrợ t’váih vel ặt ma mông. Bấc c’moo đăn đâu, bơơn râu zooi đoọng âng apêê đoàn thể, chính quyền vel đong, lâng râu t’bhlâng z’lấh âng c’la đay, đha nuôr Ngol Tả cắh muy âi mặ t’bil lơi đh’éh cr’ay nắc dzợ bhrợ pa dưr vel bhươl liêm pr’hay, k’rơ k’van. Bha ar xrắ “ Gia Lai: tr’xăl liêm pr’hay cóh vel Phong Ngol Tả” âng Nguyễn Thảo, PV Đài PRVN ặt đhị Tây Nguyên xay trúih đhr’năng n’nâu. Đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah xơợng:

Bêl l’lăm ahay, đha nuôr ma nứih Jơrai pa chắp, cr’ay phong nắc đoo “ đh’moóc cha chôl” nắc buôn đắh pa hư ma nứih, tu cơnh đêếc ngai crêê cr’ay n’nâu nắc zêng đha nuôr vel prúh pa đhấc, viêr k’pân. C’la ma nứih ca ay cr’ay n’nâu công k’chít k’pân, lướt moọt ooy crâng bhơi ặt ma mông. Ca conh ca căn t’coóh vel Duit zêng crêê phong, tu cơnh đêếc nắc đhứh đhr’bhắh đhr’cộ đơơng âng ca coon nhum k’tứi tước Ngol Tả bhrợ pa dưr zấp râu tơợ 2 tr’pang têy k’goóh. T’coóh vel Duit moon:

Bêl ahay vel zi n’nâu u hắt, nắc đhêêng vêy 5 đhr’nong đong a năm! Bêl ahay nắc zr’nắh k’đháp bhlâng. Bêl ahay nắc zêng chóh bhrợ đong cram cr’đêê, chr’pợ plăng. K’tiếc dzợ bhứah, nắc ma p’zay tal bhrợ ha rêê đhuốch, chóh a rong, a bhoo. Bêl acu dzợ đha đhâm, vel cắh vêy ngai tước moọt, k’pân viêr zêng. Nâu câi vêy c’lâng, vêy điện, vêy trường học, vêy đha nuôr vel bhrợ đong xang ta léh liêm ta níh ặ.

Nắc ma nứih ặt đhị lang tr’nơợp bơơn n’niên lâng dưr pậ cóh vel Ngol Tả, cắh mặ ặt đhị râu ha ul đha rựt, a noo Ksor Black ( n’niên 1974) t’bhlâng pa choom ng’cơnh chóh bhrợ cà phê, cao su, a moọt. đươi vêy cơnh đêếc, nắc đhăm k’tiếc chóh tơơm công nghiệp âng a noo Black ta luôn bơơn bấc bh’nơơn, zấp c’moo bơơn pa chô lấh 300 ức đồng. cắh muy bơơn chóh bhrợ đong liêm cra, nâu câi Black dzợ đoọng 2 p’nong ca coon học tước đại học. cơnh lâng chr’nắp lâng năl cơnh bhrợ têng âng đay, Black bơơn đha nuôr k’đươi bhrợ trưởng vel đoọng pa choom đoọng ng’cơnh chóh bhrợ zooi đha nuôr z’lấh đha rựt. xay moon ôy râu tr’zăl âng vel, trưởng vel Black moon:

Đha nuôn vel chóh ha rô, râu bơr nắc chóh cà phêm pa choom ng’cơnh ch’chóh b’bêệt, đoọng đươi vêy cơnh đêếc nắc choom dưr k’rơ. Đươi vêy Đảng, Nhà nước k’rang k’rong bhrợ c’lâng, trường học, tơợ đêếc đha nuôr mặ dưr k’rơ, zấp ngai công vêy đong ặt, vêy xe công nông, hon-đa,… ca coon a nại bơơn lướt học. đha nuôr vel zi doó dzợ k’chít k’pân râu rí dzợ. Vel n’nâu công âi pân pay k’điêl vel n’lơơng, vel n’lơơng công pay k’díc cóh vel n’nâu.

Đươi vêy k’rang âng Đang lâng Nhà nước, cóh pa bhlâng bấc c’moo đâu, ma nứih ca ay phong cóh vel Ngol Tả âi bơơn pay đoọng z’nươu zư pa dứah cr’ay k’goóh. Nâu câi prang vel nắc đhêêng dzợ 2 cha nắc t’coóh dzợ phong, đợ lang t’tun bơơn n’niên ma mông đhị đâu zêng bhréh k’rơ. Ngol Tả bêl ahay 100% nắc pr’loọng đha rựt, n’đhơ cơnh đêếc nâu câi k’noọ 40 pr’loọng, cơnh lâng lấh 150 cha nắc, nắc đhêêng dzợ 1 pr’loọng hơớ đha rựt. đha nuôr bơơn zooi đoọng m’ma chr’nóh, acoon bh’năn; bơơn bhrợ têng c’lâng c’tốch, đong sinh hoạt za zum, trường học… pr’ặt tr’mông ca bhố ngăn, đha nuôr âi pa cắh tước bh’rợ đoọng ca coon tước trường học cr’liêng chữ. trường vel Ngol Tả bơơn bhrợ t’váih 4 c’moo đâu, n’đhơ cơnh đêếc zấp bêl công bấc ơl học sinh. A moó Phan Thị Bình, giáo viên mầm non trường Ngol Tả moon:

Bêl acu bơơn k’đươi tước đâu, ca conh ca căn apeê học sinh pa bhlâng hơnh, kiêng bơơn đơơng ca coon đay lướt học. apêê c’xêê tr’nơợp nắc pa bhlâng zr’nắh k’đháp, n’đhơ cơnh đêếc giáo viên nắc choom gương mẫu, choom gương mẫu đhị bh’rợ ặt tợt, prá xay, dzoọng lướt,… zấp râu zêng liêm ta níh đoọng apêê a đhi ting lêy. L’lăm ahay, a cu công xơợng moon, nắc acu công pa bhlâng k’pân. N’đhơ cơnh đêếc p’niên crêê ta yết têy, k’đháp cơnh đêếc, cô cắh tước pâr zư lêy nắc ngai cậ bhrợ đoọng? tơợ đêếc, acu doó ngai k’pân râu rí.

Xoọc đâu prang tỉnh Gia Lai vêy lấh 10 vel phong, chooi ặt cóh bấc chr’hoong cơnh Đăk Đoa, Ia Grai, Mang Yang, Chu Pứh… n’đhơ đha nuôr vel đong âi bơơn năl crêê ooy cr’ay phong, n’đhơ cơnh đêếc ma nứih ca ay công dzợ lum râu viêr k’pân. P’xoọng ooy đêéc cớ, c’rơ đhur, bhrợ bh’rợ bhrợ cha, dưr z’lấh đha rựt ang apêê đoo cắh lấh choom t’piing lâng ma nứih apêê lơơng. Tu cơnh đêếc, loom t’bhlâng z’lấh đha rựt, z’lấh râu k’chít k’mal đoọng tr’xăl pr’ặt tr’mông âng đha nuôr vel Ngol tả, chr’val Chư H’Drông bh’nhăn choom hơnh déh bhlâng. T’coÓh Nguyễn Kim Hổ, Phó CHủ tịch UBND, Chủ tịch Hội đồng ND chr’val Chư H’Drông moon:

Nhà nước zooi đoọng phân bón, m’ma chr’nóh, acoon bh’năn,…. Đoọng đha nuôr cóh vel bhrợ têng. Apêê đơn vị bhrợ zr’ziêng công zooi đoọng zấp c’moo cơnh ch’nêếh, mắm, pr’đươi pr’dua đoọng ha đha nuôr  cóh vel. 100% đong vêy ti-vi, 100% đong vêy xe máy, cóh vel vêy 60% đong xây. Vel Ngol Tả  âi vêy bấc râu tr’xăl t’mêê liêm. 90% đha nuôr bhrợ cà phê, a moọt, tr’mông tr’mêếh nắc dưr k’rơ ting t’ngay. Pr’ặt tr’mông âng đha nuôr ting t’ngay ting bơơn ha dưr dal.

Gia Lai nâu câi doó dzợ vel Ngol Tả l’ngúa l’bam cơnh lâng apêê ma nứih ca ay phong xoọc zr’nắh xr’dô tu ha ul, tu k’chít apêê moon nắc đh’moóc cha chôl. Ngol Tả nâu câi âi t’bil lơi cr’ay phong, vêy c’lâng vel p’lêếh đong, đong xang liêm cra, p’niên bơơn tước trường học cr’liêng chữ, zấp đoo đong công vêy râu cha, râu đớc. râu tr’xăl liêm pr’hay n’nâu cắh muy pa cắh cr’noọ crniêng, loom grơơ âng apêê ngai ca ay phong, nắc đoo dzợ bh’nơơn âng bh’rợ đoàn kết, âng râu t’bhlâng mr’cơnh loom bhrợ pa dưr t’ngay brương tr’ang liêm lấh./.