Xang 5 c’moo bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê, c’lâng p’rang cóh chr’val Ia Rtô, thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai vêy ta k’rong bhrợ z’zăng liêm choom, bhrợ đoọng ha chr’val bhrợ têng liêm xang xa nay bh’rợ ooy c’lâng p’rang cóh pazêng rau cr’noọ xa nay âng k’tiếc k’ruung bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê. Ha dzợ bêl bhrợ têng xang cắh mơ đanh, pazêng c’lâng lướt hư bấc pa bhlâng. Rau la lua n’nâu xay moon bấc pa bhlâng ooy rau liêm choom bêl bhrợ têng; xay ta moóh ooy trách nhiệm âng chính quyền vel đông cóh bh’rợ k’đhơợng lêy xa nay bh’rợ, bêl dưr hư pa bhlâng đơớh nắc vêy ta xay moon ngoọ cơnh doọ rau rị, rau n’lất nắc lứch ooy đhanuôr
C’lâng lướt bê tông âng cr’noon Phu Ama Miêng, chr’val Ia Rtô, p’têết lâng c’lâng bhlâng 25 lâng zr’lụ pa bhrợ âng lấh 100 pr’loọng đông cóh cr’noon. T’mêê vêy ta bhrợ têng xang 4 c’moo n’nâu, nắc pazêng mặt c’lâng lứch ma hư, bhrợ t’váih rau pui pai cóh t’ngay p’răng xơớt lâng a bhị a trắc cóh t’ngay boo priu. A moó Rah Lan Chuýt, đhanuôr cóh cr’noon Phu Ama Miêng prá:
Pr’loọng đông zi lướt bhrợ ha rêê nắc ta luôn lướt cóh c’lâng n’nâu, t’ngay hân đoo công lướt, chở đơơng a rong, ha roo nắc choom bhrâm. C’lâng apêê đoo bhrợ cắh nhâm mâng rau rị, cắh vêy đhâl, đhiệp muy chuáh, bhrợ lứch ma ha voóh, chở đơơng n’hâu công bhrậm; t’ngay boo nắc a bhị, t’ngay p’răng nắc pui pai.
C’lâng t’mêê vêy ta bhrợ têng xang nắc lứch hư, dưr váih cóh prang 4 cr’noon, 2 cr’noon âng chr’val Ia Rtô, thị A Yun pa, lâng đhr’năng zazum nắc pazêng mặt bê tông lứch ma ha voóh, dưr glúh chuáh lâng đhâl k’tứi, bhrợ cắh liêm crêê ooy đhr’năng lướt chô. Rau c’jệ bhlâng, bêl xay moon ooy xa nay n’nâu, muy cóh pazêng apêê p’cắh mặt đoọng c’la bhrợ têng, t’coóh Phậm Tấn Sỹ, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ia Rtô, nắc đơớh g’đéch ooy rau la lua, xay moon, c’lâng hư nắc doọ mơ ooy. Đoo bêl phóng viên p’cắh đợ hình ảnh hư âng c’lâng, nắc t’coóh Sỹ xay moon, rau n’lất n’nâu nắc âng đhanuôr cóh vel đông.
Tu dưr glúh chua, đhâl nắc tu đhanuôr đươi xe công nông lâng bánh lồng nắc bhrợ ha xi măng cóh mặt c’lâng dưr tr’ploóc. Rau đêếc nắc tu đhanuôr cắh choom zư lêy. Ha dang crêê cơnh xa nay nắc ađoo công tr’ploóc. Lướt tơợ c’moo n’nâu tước ooy c’moo n’tốh nắc công bhrợ ha c’lâng công hư.
Đợ c’lâng lướt âng chính quyền chr’val bhrợ c’la bhrợ têng, n’jứah nắc đơn vị ch’mêết lêy n’jứah nắc bhrợ têng ha dzợ nắc bhrợ t’váih rau cắh liêm pr’hay ha bhươl cr’noon. Ha dzợ lâng đhanuôr nắc ta luôn ta moóh ooy rau liêm choom cắh choom tin đươi âng pazêng c’lâng lướt. a noo A Thon, manuýh đhanuôr vêy đông ắt đăn ooy c’lâng mót ooy cr’noon Phu Ma Nher, prá:
Crêê u hư muy nắc nắc apêê đoo bhrợ cắh ra lấp k’tiếc ooy 2 n’đắh, đoo bêl boo nắc k’tiếc hooi, hr’lụ, xi măng bơr n’đắh lứch ha voóh. Ha dang xe cơnh lơơng nắc choom lướt, xe công nông đơơng âng ha lêệng m’bứi nắc công ha voóh. Rau đêếc nắc tu âng manuýh bhrợ, tu rau liêm choom cắh nhâm mâng.
Nắc đương tước bêl cơ quan chức năng thị xã A Yun Pa cắh cậ tỉnh Gia Lai tước xay bhrợ, nắc vêy choom ta ơơi pa chô crêê cơnh đâu cắh, c’lâng lướt cóh bhươl cr’noon đhị chr’val Ia Rtô đơớh u hư, nắc la lua rau liêm choom âng bh’rợ bhrợ têng cắh lấh liêm choom hay cắh. Hân đhơ cơnh đêếc, tu bh’rợ k’đhơợng lêy, đươi dua cắh crêê cơnh nắc rau đêếc ơy gít. Cóh cr’noọ âng apêê t’coóh xa nay chr’val, c’lâng hư nắc ng’bhr’lậ. C’lâng âng đhanuôr đươi dua hư nắc đhanuôr đoọng zên bhrợ bhr’lậ. t’coóh Phan Tấn Sỹ, Phó Chủ tịch UBND chr’val Ia Rtô prá:
Cr’noọ xa nay nắc azi bhrợ bhr’lậ cớ. zên nắc ta đang k’dua đhanuôr chrooi đoọng. zên bhrợ têng n’nâu nắc nhà nước lâng đhanuôr đh’rứah bhrợ têng, công nắc tơợ đhanuôr k’dua chrooi đoọng bhrợ têng. Nhà nước k’rong bhrợ muy ch, nhà nước cắh dzợ k’rong bhrợ nắc k’dua đhanuôr bhr’lậ. M’bứi bhlâng ng’pác, cóh 1 cr’noon nắc mơ pr’loọng đông, mơ cha nắc manuýh, mơ manuýh pa bhrợ, pác đoọng apêê đoo đh’rứah bhrợ cớ c’lâng. Đhanuôr bhrợ hư nắc đhanuôr bhrợ têng cớ, hâu ng’xay trách nhiệm bhrợ têng cớ c’lâng n’nâu đoọng ng’lướt.
Đoọng pa liêm pa crêê vel đông, bhrợ têng liêm xang pazêng cr’noọ bh’rợ c’lâng lướt cóh cr’noọ xa nay âng k’tiếc k’ruung ooy bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê, tơợ c’moo 2005 tước nâu cơy, lâng zên âng nhà nước lâng rau chrooi đoọng âng đhanuôr, chr’val Ia Rtô nắc ơy bhrợ têng k’zệt km c’lâng bê tôntg lướt ooy pazêng bhươl cr’noon, lâng đợ zên bhrợ têng tước k’zệt tỷ đồng. tước nâu cơy, chr’val ơy bhrợ têng liêm xang 11/19 cr’noọ bh’rợn ooy bhươl cr’noon t’mêê, cóh đêếc, vêy cr’noọ bh’rợ ooy c’lâng p’rang. Hân đhơ cơnh đêếc, bhrợ têng xang c’lâng nắc đhơ đớc đoỌng ooy đhanuôr, cắh k’rang zư lêy, đươi dua crêê cơnh, cơnh xoọc dưr váih đhị chr’val Ia Rtô, thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai nắc cắh vêy c’lâng hân đoo choom ng’đươi đanh. Lâng cơnh cr’noọ nắc đớc đoọng ooy đhanuôr cơnh đêếc, nắc cắh n’năl tước ooy nắc vêy muy bhươl cr’noon t’mêê la lua vêy ta bhrợ têng cóh chr’val n’nâu./.
GIA LAI: VÌ SAO ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÔNG THÔN MỚI VỪA HOÀN THÀNH ĐÃ MỤC NÁT
Sau 5 năm xây dựng nông thôn mới, hệ thống đường giao thông ở xã Ia Rtô, thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai được đầu tư xây dựng khá hoàn thiện, giúp xã hoàn thành tiêu chí đường giao thông trong Bộ tiêu chí quốc gia xây dựng nông thôn mới. Thế nhưng hoàn thành chưa lâu, hầu hết các con đường đều đã hư hỏng, xuống cấp nghiêm trọng. Thực tế này đặt ra những câu hỏi lớn về chất lượng thi công; đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của chính quyền địa phương trong công tác quản lý công trình, khi sự hư hỏng nhanh bất thường lại được lý giải như một điều bình thường, và lỗi hoàn toàn thuộc về nhân dân.
Con đường bê tông của buôn Phu Ama Miêng, xã Ia Rtô, nối Quốc lộ 25 với khu vực sản xuất của hơn 100 hộ trong buôn. Mới hoàn thành 4 năm nay, nhưng mặt đường đã hư hỏng gần như toàn bộ, gây ra bụi bẩn vào những ngày nắng và trơn trượt vào những ngày mưa. Chị Rah Lan Chuýt, người dân buôn Phu Ama Miêng cho biết:“Nhà tôi là đi làm rẫy là đi thường xuyên, ngày nào cũng đi, chở mì chở lúa là có bị ngã. Đường người ta làm không bảo đảm gì hết, không có đá, cát không, làm bể lung tung hết, chở gì cũng ngã; ngày mưa thì bẩn thỉu, ngày nắng thì bụi.
Đường mới hoàn thành đã hư hỏng, xảy ra ở tất cả 4 buôn, 2 thôn của xã Ia Rtô, thị xã A Yun Pa, với đặc điểm chung là lớp mặt bê tông bị vỡ vụn, trơ ra sỏi cát, gây mất an toàn giao thông. Điều ngạc nhiên là, khi đề cập vấn đề này, một trong những đại diện của chủ đầu tư, ông Phan Tấn Sỹ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Ia Rtô, lập trức trốn tránh thực tế, nói rằng, đường hư hỏng không đáng kể. Đến khi phóng viên đưa ra những hình ảnh làm bằng chứng, thì ông Sỹ cho rằng, lỗi này thuộc về người dân địa phương: “Nguyên nhân trơ cát và trơ sỏi là do nhân dân dùng xe công nông đi bằng bánh lồng thì buộc lớp xi măng bên trên phải bung lên. Đó là do người dân không quản lý được. Nếu đúng tiêu chuẩn thì buộc nó vẫn phải chóc. Đi từ năm này tới năm kia thì buộc nó phải hao mòn con đường.”
Những con đường do chính quyền xã vừa làm chủ đầu tư, vừa là đơn vị giám sát thi công lại tạo nên một bộ mặt nông thôn nhem nhuốc. Còn người dân thì luôn đặt câu hỏi về chất lượng đáng ngờ của những con đường. Anh A Thon, người dân có nhà cạnh con đường dẫn vào buôn Phu Ma Nher, nói : “Bị hư một là do họ làm mà không lấp đất 2 bên, khi nào mưa xuống là trôi đất, lún, xi măng 2 bên bể. Nếu xe bình thường thì đi được, xe công nông chở nặng hơn 1 chút là nó cũng bể. Cái đó là do người làm ấy chứ, do chất lượng làm nó kém.”
Phải đợi đến khi cơ quan chức năng thị xã Ayun Pa hoặc tỉnh Gia Lai vào cuộc, mới có thể trả lời chính xác được rằng, giao thông nông thôn ở xã Ia Rtô nhanh chóng hư hỏng, có phải do chất lượng thi công kém hay không. Tuy nhiên, do khâu quản lý, khai thác đầy bất cập thì là điều đã rõ ràng. Trong suy nghĩ của lãnh đạo xã, đường hỏng thì sửa. Đường do dân sử dụng mà hỏng thì dân tiếp tục đóng tiền. Ông Phan Tấn Sỹ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Ia Rtô khẳng định: “Kế hoạch là chúng tôi buộc phải sửa chữa tiếp. Nguồn vốn thì tiếp tục vận động người dân thôi. Nguồn vốn này là nhà nước và nhân dân cùng làm mà, cũng vận động từ nhân dân mà ra. Nhà nước đầu tư một lần, nhà nước không đầu tư nữa thì vận động nhân dân để mà khắc phục. Bình quân chia ra, trong 1 thôn là bao nhiêu hộ, bao nhiêu nhân khẩu, bao nhiêu lao động, chia ra để người ta cùng nhau xây dựng lại con đường. Dân làm hư thì buộc nhân dân làm sao phải có trách nhiệm làm lại con đường này để đi.”
Nhằm chỉnh trang bộ mặt địa phương, hoàn thành các tiêu chí đường giao thông trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới, từ năm 2005 đến nay, bằng vốn ngân sách nhà nước và đóng góp của nhân dân, xã Ia Rtô đã làm hàng chục km đường bê tông dẫn vào các thôn, buôn, với kinh phí nhiều chục tỷ đồng. Đến nay, xã đã hoàn thành 11/19 tiêu chí về nông thôn mới, trong đó, có tiêu chí về đường giao thông. Tuy nhiên, Làm đường giao thông rồi phó mặc cho dân, không có biện pháp quản lý, khai thác hiệu quả, như đang diễn ra ở xã Ia Rtô, thị xã Ayun Pa tỉnh Gia Lai thì sẽ chẳng có con đường nào có thể khai thác được lâu bền. Và với cách nghĩ phó mặc nhân dân như vậy, thì không biết đến bao giờ mới có một nông thôn mới thật sự được xây dựng ở xã này./.
Viết bình luận