Glâm còn nắc mưy râu chr’ớh truyền thống âng manứih Thái. Nâu đoo cắh nặc mưy bh’rợ chr’ớh bhui har t’ngay ha’pruốt, nắc ooy chr’ớh nâu dzợ nặc g’lúh đoọng apêê pân’jứih pân’đil cóh vel ma chấc lêy tr’năl đh’rứah lâng tr’bơơn tr’pay diịc điêl. Thuý Ngoạn, CTV cơ quan ắt đhị Tây Bắc vêy bha ar xrặ xay moon ooy râu chr’ớh nâu:

Cắh năl râu chr’ớh glâm còn nâu dưr váih ha bêl, nắc mưy vêy xơợng apêê t’coóh ga’rựa acoon cóh Thái cóh zr’lụ Tây Bắc xay moon, bêl ahay, pân’jứih pân’đil Thái lướt bhrợ ruộng, apêê buôn glâm chi’ớh pa’nọ mạ đh’rứah, tơợ đêếc nắc dưr váih chr’ớh glâm còn. Tơợ đêếc, p’lêê Còn cắh choom cắh váih ooy zâp g’lúh bhiệc bhan, tết tọc lâng ting ặt zư đợc tơợ lang nâu tước lang n’tốh. t’coóh Tòng Thị Thân cóh chr’val Mường Cang, chr’hoong Than Uyên, tỉnh Lai Châu đoọng năl:

C’moo n’đoo cung cơnh đêếc, zâp bêl tết tước ha’pruốt chô azi nắc bhrợ Còn đoọng chi’ớh tết. nâu đoo nắc râu văn hoá truyền thống ắt pazưm lâng pr’ắt tr’mung âng đhanuôr Thái, mưy acoon cóh ắt pazưm bhrợ lâng bh’rợ ha’roo ruộng.

Ooy đhr’nông đông đh’rơơng truyền thống, apêê ađhi amoó pân’đil acoon cóh Thái ắt pazưm đh’rứah bhrợ còn đoọngchi’ớh bêl ha’pruốt. đợ bhai âng apêê ađhi amoó íh bhrợ ooy mưy c’moo k’rong đợc âng đơơng bhrợ còn. P’lêê còn nắc dzợ bơơn bhrợ cơnh đâu: cắt mưy c’nắt bhai hình vuông mơ 20cm, pazưm 4 góc đh’rứah, xang nặc íh paliêm zâp đắh, đợc mưy đắh c’lâng dzợ đoọng t’moót cr’liêng k’páih, xang nặc vêy íh cớ. a’ngoọn chọ dal mơ 50cm bhrợ lâng bhai r’boọt nắc vêy choom nhâm. Đoọng vêy bơơn đợ p’lêê còn laliêm, apêê amoó nắc liêm choom lêy pay bhai nhâm mâng, pazưm zâp pr’hoọm cơnh bhai t’viêng, bhrông, bhrộ, rơợc bhrợ p’lêê còn. Bhiệc íh p’lêê còn cắh mưy vêy chr’nắp đắh bhiệc lêy cha’mêết nắc dzợ chr’nắp đắh râu ma bhưi chr’nắp. ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Thái, p’lêê còn hadang cắh vêy tua rua nắc cắh liêm choom. P’lêê còn zâp bêl cung lêy íh bhrợ tua rua 4 đắh bhrợ p’cắh đoọng 4 pa’lêếh, tua rua pr’lứch hơơn đắh dứp nắc dzợ ta moon ooy plêệng k’tiếc. xang nặc vêy íh bhrợ zâp tua rua n’lơơng lâng hadang bấc tua rua zâp pr’hoọm nắc vêy pr’đoọng, k’bhộ k’van, padưr pa’xớc.

Bêl ơy zâp p’lêê còn laliêm, zâp ngai cóh vel nắc đh’rứah glâm chi’ớh. cắh vêy cơnh zâp râu chr’ớh tó mák lẹ, glâm cầu cắh cậ zâp raua chr’ớh bh’lêê bh’la n’lơơng, mưy vêy tang đông nắc cung choom glâm còn. Manứih Thái buôn glâm còn đhị tang bhứah cóh vel, cóh ruộng chuôr bêl xang xoót bơơn ha’roo đoọng lướt vốch chi’ớh pazưm bấc ngai. T’coóh Khaòng Thị Duyên, phường Đoàn Kết, tp.Lai Châu đoọng năl cớ:

L’lăm nắc glâm còn cóh vòng, hadang ngai glâm moót nắc bơơn ta lêy nắc choom ta’bách lâng pr’dodộng ooy 1 c’moo n’nắc. thứ 2 nắc pác bhrợ 2 c’bhúh apêê pân’jứih, pân’đil cắh cậ đh’rứah pân’jứih pân’đil moót ooy zâp bhiệc bhan đoọng chi’ớh. hadang ngai cắh bơơn coọp nắc lêy vêy râu pay đoọng ha manứih glâm, hadang cắh vêy râu năl pay đoọng nắc ta viêl ki’toọr, lấh mơ nắc apêê đha’đhâm c’moor pazao đoọng khăn, pr’nơng, xa’nập, đồng hồ, pa’noọng têy đoọng đh’rứah bhrợ râu tin đươi.

Apêê pân’jứih pân’đil ooy xa’nập truyền thống cóh têy k’đhơợng a’ngoọn còn, p’đhiêr 2, 3 vòng xang nặc glâm. P’lêê còn dưr păr chi’ngai liêm. Mưy đắh glâm, mưy đắh coọp đợ p’lêê còn, ặt bhrợ chi’ớh cơnh đêếc cắh ha mơ choom t’ớh lêy, xơợng p’rá cr’chăng bhui har âng zâp ngai. Apêê ting prá pr’ma, pa’gơi moon râu loom luônh chắp kiêng đhị p’lêê còn nâu, bêl apêê pân’jứih cóh vel kiêng vêy ngai n’đil cóh vel nắc apêê glâm chi’ớh đh’rứah, xang nặc pazao đoọng vêy râu đoọng gr’hoót moon tr’bơơn tr’pay, bhrợ padưr pr’loọng đông k’bhộ ngăn.

Xoọc đâu, hội glâm còn nắc dzợ bơơn đhanuôr manứih Thái Tây Bắc zư lêy paliêm. Râu chr’ớh nâu cắh mưy bhrợ têng crêê bêl bhuốih cáih cóh vel, tết tước ha’pruốt chô, nắc dzợ bhrợ têng ooy zâp t’ngay bhiệc bhan pậ chr’nắp âng acoon cóh, âng k’tiếc k’ruung cắh cậ zâp g’lúh bhrợ têng đại hội văn hoá thể thao zâp acoon cóh zâp cấp. nâu đoo cơnh ngoọ c’lâng p’têết văn hoá acoon manứih leiem đh’rứah, bhrợ padưr bhui har, têêm ngăn, padưr c’rơ đại đoàn kết acoon cóh.

TUNG CÒN - TRÒ CHƠI TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN TỘC THÁI

                              (CTV Thúy Ngoạn)

Tung còn là một trò chơi truyền thống của người Thái. Đây không chỉ là một hoạt động vui chơi ngày xuân, mà thông qua trò chơi này còn là dịp để cho trai bản, gái mường tìm hiểu và kết duyên nên vợ chồng. Thúy Ngoạn, CTV CQTT khu vực Tây Bắc có bài giới thiệu về trò chơi này:.

        Không rõ trò chơi tung còn có tự bao giờ, chỉ nghe các cụ người Thái vùng Tây Bắc kể rằng: ngày xửa, ngày xưa, trai gái xứ Thái đi làm ruộng, họ thường tung bó mạ cho nhau, từ đó xuất hiện tục ném còn. Từ ngày ấy, quả Còn không thể thiếu trong các dịp lễ tết và cứ thế được truyền từ đời này sang đời khác. Bà Tòng Thị Thân ở xã Mường Cang, huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu cho biết:

"Năm nào cũng vậy mỗi khi tết đến xuân về chúng tôi lại làm còn để chơi tết. Đây là nét văn hoá truyền thống gắn với đời sống sinh hoạt của đồng bào Thái, một dân tộc luôn gắn bó với nền nông nghiệp lúa nước”.

  Trong ngôi nhà sàn truyền thống,  chị em phụ nữ dân tộc Thái quây quần bên nhau làm còn chơi xuân. Vải vụn chị em thêu thùa, may vá trong cả một năm tích góp lại đem ra để làm còn. Quả còn được làm như sau: cắt một miếng vải hình vuông mỗi cạnh khoảng 20cm, chụm 4 góc vào nhau sau đó khâu kín 3 đường, còn 1 đường khi nhồi hạt bông xong mới khâu. Dây còn dài khoảng 50cm làm bằng vải bền thì dây còn mới chắc. Để có được những quả còn đẹp, bắt mắt các chị đã khéo chọn vải, phối màu có đủ các loại vải xanh, đỏ, tím, vàng làm tua rua khâu dải đều từ quả còn đến dây còn. Việc khâu còn không chỉ có giá trị về mặt thẩm mỹ mà còn có ý nghĩa về mặt tâm linh. Theo quan niệm của người Thái: quả còn mà không có tua rua là “Còn Mải” tức quả còn goá bụa. Quả còn bao giờ cũng phải khâu tua rua bốn góc tượng trưng cho bốn phương trời, tua rua ở cuối dây còn và ở dưới quả còn là chỉ thiên địa. Rồi sau đó mới khâu điểm các tua rua còn lại và càng có nhiều tua rua đủ sắc màu mới may mắn, sung túc và phát triển đi lên.

Khi đã có đủ những quả còn sặc sỡ, cả bản cùng nhau ra ném còn. Không như các trò chơi tó mák lẹ, ném cầu hay các trò chơi dân gian khác, chỉ cần sân nhà, ngoài sàn cũng chơi được mà ném còn phải có sân rộng. Người Thái thường ném còn ở sân to của bản hay bãi ruộng đã gặt hái xong hoặc nơi có bãi rộng dễ đi lại tập chung được nhiều người. Bà Khoàng Thị Duyên, phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu cho biết thêm:

“Cách thứ nhất ném còn qua vòng, nếu ai mà ném qua vòng thì được coi là tài giỏi và may mắn cả một năm. Cách thứ 2: chia làm 2 tốp nam, nữ hoặc cả nam nữ tuỳ thuộc vào từng hội chơi. Nếu ai bắt trượt còn thì sẽ phải có vật để trao cho người tung còn, nếu không có vật gì thì bị vặn tai, nhất là thanh niên trai gái trao khăn mũ, áo, đồng hồ, vòng tay cho nhau để làm niềm tin...”

Các chàng trai, cô gái trong trang phục truyền thống tay cầm dây còn, quay vài vòng khởi động rồi tung lên. Quả còn bay vút những dây ngũ sắc loè xoè làm cho hội còn thêm đẹp mắt. Bên ném, bên bắt những quả còn lên xuống lặp đi, lặp lại mà không chán, bởi tiếng cười nói râm ran, tiếng hò reo náo nhiệt làm cho không khí vui nhộn, những ánh mắt nụ cười được gần nhau hơn. Họ giao duyên, tỏ tình gửi gắm tình cảm qua quả còn, khi trai bản thích cô gái nào là họ ném cho nhau, sau đó trao cho nhau những vật kỉ niệm để làm niềm tin và cũng từ hội chơi còn ngày xuân bao đôi trai gái đã kết duyên nên vợ, nên chồng xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc. 

Ngày nay, hội tung Còn vẫn  được cộng đồng người Thái Tây Bắc gìn giữ. Trò chơi này không chỉ tổ chức dịp cúng bản, xên mường, Tết đến xuân về,  mà còn được tổ chức trong các ngày hội lớn của dân tộc, của đất nước hoặc các đợt tổ chức đại hội văn hoá thể thao các dân tộc của các cấp. Nó như sợi dây văn hoá nối kết con người lại với nhau, tạo không khí vui bản, ấm mường, tăng thêm sức mạnh đại đoàn kết dân tộc.