Bấc c’moo đâu, đhanuôr Mông cóh tỉnh Sơn La lêy hi’dưm tr’nơợp âng c’xêê 9 nắc hi’dưm t’ngay 1/9 zâp c’moo nắc đoo hi’dưm k’rong pazưm liêm zâp pr’hoọm âng đhanuôr zâp acoon cóh. Ooy hi’dưm nâu, zâp apêê pân’đil pân’jứih cắh bếch pị nắc bhrợ têng chi’ớh bhui har, hát mía đoọng zâp apêê pân’jứih cắh ma k’điêl, pân’đil cắh ma k’diịc vêy g’lúh tr’lưm, tr’năl lâng pazưm ắt đh’rứah. Đoọng chấc lêy năl gít liêm ooy văn hoá nâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl gít lấh mơ ooy cr’liêng xa’nay âng t’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh tuần nâu.

Lâng đhanuôr zâp acoon cóh k’coong ch’ngai Mộc Châu, tỉnh Sơn La, bhiệc lướt ooy chợ cắh nặc mưy đoọng tr’câl tr’bhlêy, nắc dzợ g’lúh đoọng tr’lưm, giao lưu. Lấh mơ nắc lâng apêê đha’đhâm cắh ơy váih k’điêl, c’moor cắh ơy k’diịc, bêl đâu nắc g’lúh đoọng tr’lưm, bhrợ năl đh’rứah. Ooy hi’dưm bhiệc bhan t’ngay 1/9 bấc c’moo đăn đâu, zâp apêê pân’jứih pân’đil buôn ặt méh toong r’dưm đoọng bhui har chi’ớh, prá xay rơơm kiêng bơơn chấc lêy mưy manứih liêm ta’níh ha đay. Cắh mưy manứih Mông cóh chr’hoong Mộc Châu cắh cậ zâp đhị zr’lụ đăn đâu cóh tỉnh Sơn La, zâp apêê đha’đhâm c’moor cóh tỉnh lơơng cung chô pấh chi’ớh đhị chợ tình cóh cao nguyên Mộc Châu nâu. Pr’zợc Giàng A Dũng, chr’hoong Mường Lát, tỉnh Thanh Hoá nắc 1 ooy đợ apêê ơy lướt ooy chợ tình Mộc Châu đoọng chấc t’bơơn pr’zợc pân’đil liêm ta’níh ha đay đoọng năl:

Nắc g’lúh tr’nơợp acu lướt ooy chr’hoong Mộc Châu, acu lêy bấc apêê pân’jứih pân’đil cóh đâu ngai cung liêm ta’níh, acu kiêng bhrợ pr’zợc lâng apêê, hân đhơ cơnh đêếc, cắh năl apêê kiêng bhrợ pr’zợc lâng cu cắh.

Hi’dưm chợ tình cao nguyên Mộc Châu, xang bêl múa hát nắc đhanuôr zâp acoon cóh lâng ta’mooi tớt ắt đh’rứah đhị a’pướih Thắng cố, âm búah a’bhoo đoọng prá xay, ta’moóh lêy pr’ắt tr’mung lâng ta’moóh kinh nghiệm bhrợ têng cha, chúc c’rơ tr’mung.

Chô zi’lưa, bêl plêệng độp cha’cêết, cung nặc bêl zâp c’bhúh apêê pân’jứih, pân’đil ặt tớt pazưm đh’rứah, prá xay đhị tang pậ bhứah, cắh cậ ma cr’đhơợng têy lướt vốch trúih c’lâng lâng p’rá cr’chăng r’rộ r’răm đhị râu tr’ang âng đèn. Râu liêm chr’nắp âng đhanuôr bhrợ p’cắh liêm gít đhị râu độp k’chít, doọ vêy pr’hân đắh bhiệc chấc lêy pr’zợc âng đay. Bêl bơơn apêê pân’jứih ta’moóh moon kiêng bhrợ pr’zợc nắc đợ apêê pân’đil Mông cung cắh ơy độp đươi, dzợ k’chít cắh pân ơơi bhrợ pr’zợc. anoo Hờ A Nụ, cóh chr’val Đông Sang, chr’hoong Mộc Châu hân đhơ bhui har ơy bơơn chấc pr’zợc pân’đil liêm ta’níh ooy hi’dưm chợ tình, nắc cung dzợ moon cơnh đâu:

Acu bhui har bhlâng vêy bơơn chấc 1 pr’zợc pân’đil liêm ta’níh. Hân đhơ cơnh đêếc cắh năl ađoo vêy kiêng acu cắh?

Tước ooy chợ tình nâu, căh nặc mưy g’lúh đoọng zâp apêê pân’jứih pân’đil cắh ma k’diịc k’điêl ooy zâp vel đông cóh tỉnh, cắh cậ đhị zâp tỉnh đăn đhị zr’lụ nâu năl tước pr’đợc lâng đhị c’năl âng đay ặt mamung. Xang hi’dưm chợ tình, zâp ngai zêng ma chô ooy đông đay. Hân đhơ cơnh đêếc, râu chr’nắp lấh mơ nắc apêê bơơn tr’lưm, tr’năl lâng lêy chắp kiêng đh’rứah nắc apêê x’rặ thư cắh cậ gọi điện đoọng chấc lêy năl lâng lướt đh’rứah đoọng tr’bơơn tr’pay. T’coóh Giàng Khánh Ly, phó chủ tịch UBND chr’hoong Mộc Châu đoọng năl:

Đợ apêê vêy k’điêl, k’diịc lướt ooy chợ tình nắc mưy ta’moóh prá xay ooy c’rơ tr’mung pr’loọng đông lâng ta’moóh pachoom kinh nghiệm  bhrợ têng cha tước t’ngay t’tưn nắc apêê chô ooy đông, hadợ đợ apêê pân’jứih pân’đil cắh ơy ma k’diịc k’điêl nắc lêy nâu đoo nắc g’lúh tr’lưm tr’pay. Mưy chô lướt ooy đâu nắc g’lúh đoọng apêê năl lâng bhrợ pr’zợc lâng bấc ngai, chấc năl đh’rứah, hadang lêy choom nắc tr’pay.

Đhanuôr Mông buôn ắt mamung cóh k’coong ch’ngai, bấc lêy cr’chăl t’ngay bhrợ ha’rêê ha’lai, nắc cắh vêy bấc pr’đơợ lướt chi’ớh, du lịch. Tu cơnh đâu, hi’dưm 1/9 zâp c’moo ắt cóh cao nguyên Mộc Châu nắc g’lúh đoọng zâp apêê pân’jứih pân’đil Mông zâp đắh chô pazưm tr’lưm đhị đâu. cung tơợ hi’dưm chợ tình nâu, nắc ơy vêy bấc apêê ma tr’bơơn tr’pay bhrợ diịc điêl

 Nhiều năm nay, đồng bào Mông ở tỉnh Sơn La xem đêm đầu tiên của tháng 9 ( Tức đêm ngày 1/9) hằng năm là đêm hội tụ đủ sắc màu của đồng bào các dân tộc. Trong đêm này, các cô gái chàng trai không ngủ mà tổ chức vui chơi, giao lưu hát hò để cho các chàng trai chưa vợ, cô gái chưa chồng có cơ hội kết bạn, tìm hiểu và xe duyên đôi lứa. Để tìm hiểu rõ về nét văn hóa này, bà con và các bạn cùng tìm hiểu kỹ hơn trong nội dung của tiết mục “Văn hóa các dân tộc anh  em” tuần này.

Với đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng cao nguyên Mộc Châu, tỉnh Sơn La, việc xuống chợ không chỉ  để trao đổi, mua bán hàng hóa, mà còn là dịp gặp gỡ, giao lưu. Nhất là đối với các chàng trai chưa vợ, cô gái chưa chồng, đây là dịp gặp gỡ, làm quen. Trong đêm hội ngày 1/9 mấy năm gần đây, các cô gái chàng trai thường thức cả đêm để vui chơi, tâm sự mong tìm thấy người bạn đời cho mình. Không chỉ riêng người Mông ở huyện Mộc Châu hay các vùng lân cận ở tỉnh Sơn La, các chàng trai, cô gái ngoại tỉnh cũng về dự đêm chợ tình ở cao nguyên Mộc Châu này. Bạn Giàng A Dũng, huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa là một trong những người đã đến với chợ tình Mộc Châu để tìm cho mình người bạn gái ưng ý cho biết:

Băng tiếng Mông "Là lần đầu tiên em đến với huyện Mộc Châu. Em thấy nhiều cô gái ở đây ai cũng rất xinh, em muốn kết bạn với họ, nhưng không biết họ có thích làm bạn với em  không".

Đêm chợ tình cao nguyên Mộc Châu, sau khi kết thúc những màn múa hát, điệu xòe sẽ là lúc đồng bào các dân tộc và du khách ngồi bên mâm Thắng cố, uống rượu ngô để hỏi thăm sức khỏe, ôn lại chuyện cũ hay học hỏi kinh nghiệm làm ăn và chúc nhau sức khỏe.

Về khuya, khi trời se lạnh, cũng là lúc từng tốp những chàng trai, cô gái ngồi lại với nhau, trò chuyện cùng nhau trong sân vận động, hay tay trong tay trên đường quốc lộ, tỉnh lộ với những tiếng cười rộn ràng trong ánh đèn lung linh. Nét duyên của đồng bào  thể hiện rất rõ nét ở sự e ấp, không vồn vã trong lựa chọn bạn cho mình. Khi được bạn trai cất lời muốn kết bạn thì những cô gái Mông vẫn từ chối, hoặc ngượng ngùng, e thẹn chưa dám nhận lời kết bạn, hay đáp lại tình cảm của bạn trai. Anh Hờ A Nụ, ở xã Đông Sang, huyện Mộc Châu dù rất phấn khởi khi đã tìm được người bạn gái ưng ý trong đêm chợ tình, nhưng vẫn nói thế này:

Băng tiếng Mông "Em rất vui vì đã tìm được một người bạn gái ưng ý, nhưng chưa biết bạn ấy có thích em không".

Đến với chợ tình, chỉ đơn thuần là cơ hội để các chàng trai, cô gái chưa vợ chưa chồng ở các địa phương trong tỉnh, hay các tỉnh lân cận được biết tên và địa chỉ của nhau. Sau đêm chợ tình, người nào vẫn đi về nhà người đấy. Nhưng điều quan trọng là họ được gặp, biết mặt nhau và cảm thấy ưng ý thì họ sẽ viết thư hay gọi điện cho nhau để tìm hiểu và đến với nhau để kết duyên vợ chồng. Bà Giàng Khánh Ly, Phó chủ tịch UBND huyện Mộc Châu cho biết:

 Băng tiếng Mông: "Những người có vợ, có chồng đến với chợ tình chỉ để hỏi thăm sức khoẻ, cuộc sống gia đình và học hỏi kinh nghiệm phát triển sản xuất cho đến ngày hôm sau là họ về nhà; còn những chàng trai, cô gái chưa vợ, chưa chồng thì đây là "đêm chợ tình". Một lần đến đây là một cơ hội để họ được biết và kết bạn với nhiều người, cơ hội để tìm hiểu lẫn nhau, nếu thấy ưng thì có thể lấy nhau".

Đồng bào Mông thường sống ở vùng cao, phần lớn thời gian làm nương rẫy, nên ít có điều kiện đi chơi, thăm quan du lịch. Bởi vậy, đêm 1/9 hằng năm ở cao nguyên Mộc Châu chính là cơ hội để các chàng trai, cô gái Mông khắp mọi nơi về đây để gặp nhau. Cũng từ "Đêm chợ tình" này, đã có không ít đôi lứa kết duyên vợ chồng./.