Bhiệc bhrợ têng bhiệc bhan xay xơ manứih Vân Liều cóh Quảng Trị cắh nặc 1 bhiệc chr’nắp lâng pr’loọng đông, tô bhúh, nắc dzợ âng vel bhươl. Manứih Vân Kiều buôn moon K’coon n’jứih tước c’moo bơơn k’điêl nắc lêy pay, k’coon n’đil zâp c’moo năl gít nắc đoọng bơơn k’diịc, tu cơnh đâu nắc xang 1 cr’chăl chấc lêy năl, anhi n’jứih n’đil tr’kiêng nắc xay moon 2 đắh đông năl đoọng ra’văng xay xơ. Xoọc đâu, ooy bhiệc xay xơ âng manứih Vân Kiều dzợ zư đợc bấc j’niêng cr’bưn p’têết pazưm lâng j’niêng cr’bưn âng đhanuôr. Bhiệc xay xơ bơơn manứih Vân Kiều bhrợ têng ha cơnh, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl ooy t’ruíh văn hoá đhi noo hêê acoon cóh bêl đâu ấ:

Xoọc đâu pr’ắt tr’mung âng manứih Vân Kiều cóh Quảng Trị nắc ơy tr’xăl bấc tơợ bhiệc x’xập tước pr’ắt bh’rợ, hân đhơ cơnh đêếc, bấc râu chr’nắp văn hoá truyền thống âng acoon cóh Vân Kiều dzợ bơơn zư đợc. ooy t’ngay xay xơ bhlâng nắc manứih Vân Kiều dzợ zư bhrợ cơnh j’niêng cr’bưn pazao kiếm âng k’diịc đoọng ha k’điêl. Ting cơnh j’niêng cr’bưn âng manứih Vân Kiều nắc ooy t’ngay đương hơnh déh pachô ma’mai, đắh đông n’jứih nắc ra’văng jập đô zước nhăn k’coon apêê nắc đợ jập đồ chr’nắp bhlâng, bơơn đươi đoọng lêy pazao kiếm lâng đợ j’nieneg bh’rợ nâu xang nắc n’đil vêy choom dưr glúh đắh đông đay chô ooy đông k’diịc. j’niêng cr’bưn pazao kiếm bêl xay xơ chr’nắp bhlâng lâng manứih Vân Kiều. kiếm nâu nắc bhrợ p’cắh đoọng ha bhiệc p’têết pazưm liêm nhâm âng diịc điêl tu manứih Vân Kiều moon kiếm nâu nắc cắh choom tr’lơi, tu cơnh đâu nắc diịc điêl nhi đoo cung cắh choom tr’lơi ắt lalay. Kiếm nâu dzợ bhrợ p’cắh đoọng ha c’rơ âng n’jứih, tu cơnh đâu ooy 1 pr’loọng đông Vân Kiều n’niên ha mơ p’nong k’coon n’jứih nắc ra’văng đợc mơ đêếc ậh kiếm.

Manứih Vân Kiều buôn lêy pay bêl hi’bu đoọng đương hơnh déh đơơng chô ma’mai. Ting cơnh cr’noọ âng apêê nâu đoo nắc g’lúh a’bhô dang tâm k’ruung… chô lâng vel bhươl. Apêê đắ đông n’jứih tước hơnh déh ma’mai nắc ặt chi’ớh bhui har lâng đông n’đil tất r’dưm. Bhiệc k’đươi moon ta’mooi âng apêê đắh n’đil zêng nặc manứih vêy uy tín cóh vel dưr dzoọng k’đhơợng bhrợ. Chô tước đông k’diịc, n’đil nâu nắc lêy moót đắh p’loọng a’căn. Đhị m’pâng cầu thang, manứih Vân Kiều ơy đợc 1 bêệ đhêl. T’coóh Hồ Văn Tăng cóh vel Khe Tăng đoọng năl:

Bêl bhrợ têng bhiệc bhan đương hơnh déh, l’lăm nắc chô ooy  đông n’jứih, n’đil nâu nắc lêy moót đh’đơợ đhêl ơy ta đợc nắc vêy choom dzoọc ooy đông. 2 anhi diịc điêl zêng đh’đơợ đhêl nâu ta đợc đhị m’pâng p’loọng. đhêl nâu bhrợ p’cắh đoọng ha đenh đươnh, têêm ngăn, bhui har. Bhuốih bhrợ xay moon lâng tô gộ nắc vêy manứih t’mêê chô, vêy ma’mai chô cóh đông.

Bêl ma’mai ra’văng moót ooy đông, k’căn n’jứih nắc k’đhơợng bha’nọc đác xướch tr’xin ooy tr’pang dzung âng ma’mai lâng cr’noọ cr’niêng t’bil lơi đợ râu zr’nắh k’đhạp lâng zước nhăn đoọng ha nhi đoo ắt mamung têêm ngăn, lưm bấc pr’đoọng ooy pr’ắt tr’mung. Pr’loọng đông đắh n’jứih nắc ra’văng jập đô liêm zâp cơnh lêệ, búah, p’lêê p’coo đoọng ha tô gộ, a’bhô dang xay moon vêy 1 manứih t’mêê chô ặt cóh đông. T’coóh Hồ Văn Tăng đoọng năl cớ:

Bêl moót ooy đông nắc vêy bhuốih, bhiệc bhuốih bhrợ nắc váih a’tứch, lêệ a’ọc. manứih bhuốih bhrợ xay moon ooy tô gộ, a’bhô dang nắc manứih t’mêê chô ooy đông. Ting cơnh manứih a’duôn moon nắc manứih Vân Kiều cung vêy bàn thờ đoọng bhuốih tô gộ. ooy đợ jập đô bhuốih bhrợ nắc vêy n’đoóh a’doóh âng anhi n’đil n’jứih. Bhiệc nâu nắc bhrợ p’cắh xay moon đoọng ha bhiệc váih manứih t’mêê cóh đông.

Tước pấh bhiệc bhan xay xơ, ta’mooi nắc buôn cher đoọng đợ bánh giầy lâng bhai đoọng hơnh déh nhi diịc điêl p’niên ắt mamung k’bhộ ngăn. Lấh mơ đợ râu chúc moon liêm choom đoọng ha nhi diịc điêl, nắc apêê dzợ pazưm hơnh déh pr’loọng đông. Pr’hát bêl bhiệc bhan nâu âng manứih Vân Kiều nắc pr’hát Oát xà nớt lâng xa’nưl a’luốt khui. T’coóh Tăng đoọng năl ooy t’ngay chr’nắp nâu, k’căn n’jứih nắc vêy moon p’too anhi diịc điêl ha cơnh ắt tớt liêm choom:

Hadang cóh đông dzợ k’căn nắc bêl bhuốih xang k’căn moon p’too anhi diịc điêl đắh bhiệc bhrợ cha, ắt tớt, lư apêê ga’rựa t’ha, p’niên k’tứi ha cơnh prá xay. Bhiệc âng đơơng ch’na đoọng ha ta’mooi, đương hơnhd éh ta’mooi. K’căn pachoom đoọng ha nhi diịc điêl đợ bhiệc nâu.

Manứih Vân Kiều buôn lêy pay zâp t’ngay liêm cơnh 6, 8, 10, 16, 18 ooy zâp c’xêê tơợp c’moo lâng lứch c’moo đoọng bhrợ bhiệc xay xơ. Xang bhiệc xay xơ nâu manứih Vân Kiều dzợ xay xơ g’lúh 2, tamoon nắc bhiệc bhan pr’lứch đoọng liêm xang. Bêl cắh ơy bhrợ têng bhiệc nâu, anhi diịc điêl bêl lướt ooy đông n’đil cắh choom dzoọc ooy đông. Đợ râu xay moon rơợng nhâm nâu nắc bhrợ anhi diịic điêl hân đhơ lưm zr’nắh k’đhạp cung t’bhlâng đợc k’rong đoọng bhrợ têng liêm choom. Manứih Vân Kiều lêy nâu đoo nắc bhiệc bhrợ đoọng apêê pazưm đh’rứah, chắp kiêng lấh mơ, mamung k’bhộ ngăn lâng ắt đh’rứah tất lang./.