Vêy ta đớc cơnh Đà Lạt g’lúh bơr, da ding k’coong Kon Plông- chr’hoong Kon Plông tỉnh Kon Tum vêy đợ crâng k’coong la liêm pa bhlâng, đhr’năng gâm ngút âng crâng tước 82%. Xay moon nâu đoo nắc rau c’rơ đoọng pa dưr du lịch, cóh pazêng c’moo ahay bh’rợ k’đhơợng zư lêy crâng cóh chr’hoong n’nâu nắc vêy cấp chính quyền vel đong xay bhrợ k’rơ. Hân đhơ cơnh đêếc, cóh rau la lua cậ nắc bấc đhăm crâng cóh Kon Plông xoọc crêê ta col apy lâng bấc cơnh bh’rợ la lơớp lâng bấc lấh mơ.

Lướt tơợ chr’hoong Kon Plông, truíh c’lâng 676 mót ooy chr’val Măng Cành, tước km g’lúh 12 ving ooy zr’lụ bhrợ đhâl âng muy công ty xây dựng nắc tước ooy tiểu khu 474. Z’lấh đhr’đấc c’lâng c’tiêr ch’ngai mơ 100 mét nắc tước ooy p’loọng crâng, tơợ đêếc nắc ơy ng’bơơn lêy c’lâng glụ n’loong ga mắc crêê ta col. Đợ t’nơơm n’loong ga mắc, vêy chr’nắp nắc muy riáh hơơ ặ, tu lâng t’clăh bìa.

T’coóh Võ Minh Văn, Hạt trưởng Hạt kiểm lâm chr’hoong Kon Plong xay moon, tiểu khu 474 nắc crâng pa bhrợ vêy ta pazao đoọng ooy UBND chr’val Măng Cành k’đhơợng lêy. Chính quyền chr’val xang n’nắc pazao đoọng cớ 900 hecta ha 150 pr’loọng đong đhanuôr cóh 3 cr’noon Kon Kum, Tu Ma lâng Tu Rằng zư lêy crâng ting cơnh xa nay Nghị quyết 30a âng Chính phủ. Ooy đhr’năng crâng cóh m’pâng nắc cắh dzợ rau rị, t’coóh Văn moon nâu đoo nắc tu đhanuôr vel đong:

Ooy crâng crêê ta col pa hư nắc muy bơr cha nắc đhanuôr cóh vel đong. Prá tíh nắc cóh vel đong. Manuýh hân đoo công kiêng bơơn pay m’bứi n’loong, manuýh n’nâu pay mơ muy bơr t’nơơm đoọng bhr’lậ đong xang, pa bhlâng nắc đong rông văn hoá pay col bấc n’loong. Muy đhr’nong đong rông văn hoá tước 30m3. Muy đhr’nong đong đhanuôr lấh 10m3 n’loong p’nong nắc zập đoọng ha muy đhr’nong đong âng đhanuôr. C’rol t’rị, c’rol c’roóc nắc lấh 5m3 muy c’rol t’rị, c’roóc. Cơnh đêếc đợ n’loong ta pay bấc lấh mơ.

La lay cơnh lâng rau xay moon âng t’coóh Hạt trưởng kiểm lâm chr’hoong Kon Plông ooy rau tu bha lâng bhrợ t’váih đhr’năng crâng crêê ta col pay, t’coóh A Ninh, Chủ tịch UBND chr’val Măng Cành xay moon, đhanuôr cóh chr’val nắc đhiệp đợ n’loong mơ glặp đoọng bhrợ 10 đhr’nong đong rông văn hoá, 8 đhr’nong đong đại đoàn kêt lâng c’rol bh’năn. Bh’rợ bhrợ têng đong rông công ơy u xang tơợ x’rịa c’moo ahay. Cơnh đêếc c’bhúh lướt pa hư crâng nắc c’bhúh n’nắc bhrợ têng. t’coóh A Ninh công xay moon, tơợ tr’nơớp c’moo tước nâu cơy apêê pr’loọng đong nhăn zư lêy crâng nắc đợ đhanuôr dân quân du kích âng chr’val bơơn coóp 5 bh’rợ, pay pa chô 10 máy cưa, 5 máy glụ âng c’bhúh pa hư crâng. Đoọng zâl cha groong c’bhúh pa hư crâng mót ooy crâng pay col n’loong, chính quyền chr’val ơy vước đinh cóh pazêng zr’lụ bhrợ têng bấc n’loong, groong g’roong cóh c’lâng lướt, hân đhơ cơnh đêếc công cắh mặt zâl t’bil.

C’bhúh pa hư crâng bấc bhlâng nắc lướt bhrợ cóh apêê t’ngay lực lượng cắh chêếc lướt lêy. C’bhúh pa hư crâng nâu cơy t’béch pa bhlâng, pr’đươi bhrợ n’loong công bấc, vêy máy cày, máy cưa. Ađoo mót k’dâng 1 tiếng đồng hồ nắc ơy col xang n’loong chô đơơng ooy đong, tu cơnh đêếc bh’rợ zư lêy crâng pa bhlâng zr’nắh k’đháp.

Mót đhậu ooy zr’lụ crâng 474, đhr’năng pa hư crâng bấc lấh mơ. Đhị toạ độ X- 00583591; Y- 01623618 ch’ngai tơợ c’lâng bhlâng cóh crâng k’dâng 50m dưr váih muy zr’lụ ga bọ đớc n’loong âng c’bhúh pa hư crâng. Đhị zr’lụ đêếc nắc dzợ lấh 10 n’jéh n’loong, muy n’jéh dal lấh 2 mét, bhứah 30 cm nắc c’bhúh pa hư crâng đớc lơi. Đh’rứah lâng pazêng t’nơơm n’loong crêê ta col tơợ đanh, cóh bấc zr’lụ cóh crâng nắc bấc ơl n’loong ga mắc t’mêê ta col dợ dêết. rau đâu xay moon crâng cóh đâu xoọc crêê ta pay col cóh đanh đươnh. T’coóh Lê Đức Tín, Phó Chủ tịch chr’hoong Kon Plông xay moon, đhr’năng crâng cóh tiểu khu 474 crêê ta col pay cóh đêếc nắc vêy manuýh vêy ta pa zao zư lêy crâng lâng c’bhúh pa hư crâng, chr’hoong xoọc p’too moon xay bhrợ gít bh’rợ n’nâu:

Công vêy muy bơr bh’rợ đhăm crâng ơy ta pazao đoọng ooy đhanuôr zư lêy, đhanuôr dzợ bấc rau zr’nắh k’đháp tu cơnh đêếc apêê đoo công pay col muy bơr t’nơơm đoọng apêê đoo bhrợ đong, bhrợ c’rol bh’năn. Đhị đêếc cậ, công vêy muy bơr cha nắc ton bhrợ lất. Chr’hoong công vêy bha ar đơớh hân ta đang moon kiểm lâm, công an xay bhrợ gít.

Bêl UBND chr’hoong Kon Plong xoọc p’too moon apêê cơ quan chức năng vel đong xay bhrợ gít bh’rợ pa hư crâng dưr váih đhị tiểu khu 474 chr’val Măng Cành, nắc đhị bấc crâng n’lơơng âng chr’hoong n’nâu, đhanuôr lâng c’bhúh pa hư crâng xoọc toong t’ngay ha dum mót ooy crâng col pay n’loong. Bh’rợ col pay n’loong ting cơnh bh’rợ col đợ n’loong ga mắc, vêy chr’nắp nắc đhanuôr cóh vel đong mốp loom lâng xay moon nắc pa hư crâng nhâm mâng. Ha dang cắh đơớh ng’zâl cha groong nắc da ding k’coong Kon Plong, zr’lụ vêy ta đớc cơnh Đà Lạt g’lúh 2 nắc đhơ đớc ta đớc cóh cr’noọ a năm.

Kon Tum: Rừng Kon Plông đang bị rút ruột

Được ví là  Đà Lạt thứ hai, cao nguyên Kon Plông- huyện Kon Plông tỉnh Kon Tum có hệ động, thực vật nhiệt đới phong phú với độ che phủ rừng tới trên 82%. Xác định đây là thế mạnh để phát triển du lịch, trong những năm qua công tác quản lý bảo vệ rừng ở huyện này được các cấp chính quyền địa phương chú trọng. Tuy nhiên thực tế cho thấy nhiều diện tích rừng ở Kon Plông đang bị rút ruột với nhiều thủ đoạn vừa lén lút, vừa trắng trợn. Khoa Điềm PV Đài TNVN tại Tây Nguyên phản ánh.  

Rời trung tâm  huyện Kon Plông, theo tỉnh lộ 676  vào xã Măng Cành, đến km thứ 12 rẽ phải qua mỏ đá của một công ty xây dựng đụng ngay tiểu khu 474. Vượt đoạn dốc dài tầm 100 mét dựng đứng trơn trượt ở cửa rừng đã bắt gặp ngay dấu vết của những cây gỗ lớn bị đốn hạ. Những cây to, có giá trị đều chỉ còn trơ lại gốc, cành ngọn và những miếng  bìa.

Ông Võ Minh Văn, Hạt trưởng Hạt kiểm lâm huyện Kon Plông cho biết, tiểu khu 474 là rừng sản xuất đã được giao cho UBND xã Măng Cành quản lý. Chính quyền xã sau đó giao lại 900 ha cho 150 hộ dân ở ba làng Kon Kum, Tu Ma và Tu Rằng giữ rừng theo Nghị quyết 30a của Chính phủ. Về tình trạng rừng thì còn nhưng rỗng ruột, ông Văn cho rằng chủ yếu là do người dân địa phương:

Về việc rừng bị phá thì một số người dân ở địa phương. Nói thẳng là ở địa phương. Anh nào cũng muốn lấy một ít gỗ, anh lấy vài cây, vài cây để về sửa chữa nhà, nhất là nhà rông văn hóa số lượng nó chiếm lớn nhất. Một nhà rông văn hóa tới 30m3. Một nhà dân phải trên 10m3 gỗ tròn mới đủ một nhà dân. Chuồng trâu, chuồng bò phải trên 5m3 một chuồng trâu chuồng bò. Tức là lượng gỗ lấy đi hơi nhiều.

Ngược lại với giải thích của ông Hạt trưởng kiểm lâm huyện Kon Plông về nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng rừng bị rút ruột, ông A Ninh, Chủ tịch UBND xã Măng Cành cho rằng, người dân trong xã chỉ khai thác lượng gỗ đủ để làm 10 nhà rông văn hóa, 8 nhà đại đoàn kết và chuồng trại gia súc. Việc làm nhà rông cũng đã hoàn thành từ cuối năm ngoái. Bởi vậy lâm tặc mới là thủ phạm chính phá rừng. Ông A Ninh cũng cho biết, từ đầu năm đến nay các hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng và lực lượng dân quân du kích của xã đã bắt được 5 vụ, thu 10 máy cưa, 5 máy tời của lâm tặc. Để ngăn lâm tặc vào cưa gỗ vận chuyển ra khỏi rừng, chính quyền xã đã phải rải đinh ở những vị trí xung yếu, dùng cây rào chắn ngang đường song vẫn không thể kiểm soát được tình hình:

Lâm tặc chủ yếu lợi dụng vào các ngày khi mà lực lượng không tuần tra truy quét. Lâm tặc bây giờ rất tinh vi, công nghệ khai thác rất hiện đại, có máy cày, máy cưa. Nó vào chỉ cần trong 1 tiếng đồng hồ là nó cắt gỗ đưa về cho nên là trong công tác quản lý bảo vệ rừng cực kỳ khó.

Càng tiến sâu vào tiểu khu 474, tình trạng phá rừng càng hiện rõ. Tại tọa độ X- 00583591; Y- 01623618 chỉ cách trục đường chính trong rừng khoảng 50m xuất hiện một điểm tập kết gỗ của lâm tặc. Hiện trường còn lại là trên 10 hộp gỗ, mỗi hộp có chiều dài hơn 2 mét, rộng khoảng 30cm lâm tặc bỏ lại. Cùng với những gốc cây bị cưa hạ đã lâu rêu xanh phủ kín, tại nhiều khu vực trong rừng là cảnh hàng loạt cây to mới bị đốn hạ gốc còn ứa nhựa. Điều này chứng tỏ rừng ở đây đã bị rút ruột trong thời gian dài. Ông Lê Đức Tín, Phó Chủ tịch UBND huyện Kon Plông nhận định, tình trạng rừng tại tiểu khu 474 bị rút ruột thủ phạm bao gồm cả người được giao giữ rừng lẫn lâm tặc và huyện đang chỉ đạo làm rõ việc này:

Cũng có một số trường hợp diện tích đã giao cho cộng đồng quản lý dân cũng rất còn khó khăn cho nên họ cũng lấy một số cây để họ làm nhà, làm chuồng trại. Bên cạnh đó cũng có một số đối tượng người ta lợi dụng người ta vi phạm về lâm luật. Huyện đã có văn bản khẩn chỉ đạo cho kiểm lâm, công an xác minh lại cho rõ rang.

Trong lúc UBND huyện Kon Plông đang chỉ đạo các cơ quan chức năng địa phương làm rõ vụ phá rừng xảy ra tại tiểu khu 474 xã Măng Cành, thì tại nhiều cánh rừng khác ở huyện này, cả người dân và lâm tặc vẫn đang ngày đêm lén lút vào rừng cắt gỗ. Thủ đoạn rút ruột rừng theo kiểu chỉ chọn những cây gỗ to, có giá trị để cưa hạ được dư luận tại địa phương bất bình và mỉa mai gọi là “phá rừng bền vững”. Nếu không được ngăn chặn triệt để, kịp thời thì Cao nguyên Kon Plông, nơi được ví như Đà Lạt thứ hai sẽ chỉ còn là tên gọi trong ký ức./.