Đắc Glei nắc chr’hoong đharứt âng tỉnh Kon Tum hân đhơ cơnh đêếc nắc k’van ooy bh’rợ choom bhrợ têng thuỷ điện. Xang bấc c’moo vêy ta bhr’lậ cóh bh’rợ quy hoạch, tước nâu cơy cóh đâu ơy vêy 9 dự án thuỷ điện z’zăng ga mắc lâng k’tứi, cóh đêếc vêy 6 dự án ơy ta bhrợ têng. rau choom moon bhlâng nắc ơy bấc c’moo, pazêng dự án thuỷ điện n’nâu nắc xoọc ắt đhị đhr’năng ta bhrợ cắh xang, ngoom cơnh lơơng cậ xoọc k’nặ chêết, bhrợ ha pr’ắt tr’mông âng đhanuôr cóh zr’lụ ta bhrợ têng bh’rợ n’nâu lum zr’nắh k’đháp.
   C’xêê 12/2009, thuỷ điện Đắc Mi 1, công suất bhrợ têng mơ 54 MW âng Công ty cổ phần Quang Đức bhrợ c’la bhrợ têng nắc vêy ta bhrợ đhị tọm đác Đắc Mi cóh chr’val Đắc Choong, chr’hoong Đắc Glei, tỉnh Kom Tum. Tơợ đêếc tước nâu cơy nắc 7 c’moo ơy, đợ rau vêy âng c’la k’rong bhrợ dự án thuỷ điện n’nâu ơy choom bhrợ nắc đhiệp muy đhr’nong đong ta đớc lơi lâng bh’rợ chroót pa chô cr’van đoọng ha đhanuôr công zr’nắh k’đháp tu bh’rợ dợ xoọc cắh ta bhrợ têng xang. T’coóh Lê Đức Dũng, Chủ tịch UBND chr’val Đắc Choong mốp loom moon:
Đhanuôr công ơy bấc chu ta đang moon Công ty đơớh bhrợ têng zr’lụ ắt mamông t’mêê đoọng đhanuôr chô ắt ooy đêếc, đơớh nhâm mâng ooy pr’ắt tr’mông. Chr’val công ơy bấc chu ta đang moon ooy cấp m’piing, xoọc đâu xơợng a apêê xay công ty Quang Đức xoọc bhrợ bha ar ta đang moon pa dưr công suất, tu cơnh đêếc apêê đoo cắh ơy bhrợ têng bh’rợ ra li k’tiếc đoọng ha đhanuôr chô ắt mamông. Đhanuôr cắh choom bhrợ đong cắh cậ chóh đợ t’nơơm chr’nóh chr’nắp cóh bhươn đong đay.
Lấh ooy 100 pr’loọng đong cóh chr’val Đắc Choong doọ ng’pa tơơi lâng ơy bơơn đớp zên ta chroót pa chô, tước nâu cơy, 32 pr’loọng đong đhanuôr cóh cr’noon Kon Năng ắt cóh xa nay ta pa tơơi tơợ zr’lụ a bóc đác thuỷ điện Đắc Mi 1 xoọc đương bh’rợ bhrợ têng đhăm ắt mamông t’mêê. ắt mamông cóh truíh bơr n’đắh c’lâng âng tỉnh 673 nắc đợ đhr’nong đong k’tứi, bấc bhlâng nắc ta bhrợ lâng pa pan lâng tôn, đanh nắc lứch zir hư. Tu cơnh đêếc, nắc công vêy xa nay pa tơơi, nắc đợ đhanuôr cóh đâu cắh pân pa liêm pa crêê đong xang. A noo A Chép, bhrợ trưởng cr’noon Kon Năng xay môn, zr’lụ ắt mamông công ơy vêy ta quy hoạch lâng ch’ngai đhị ắt mamông cóh xoọc đâu mơ 200 m, nắc 7 c’moo ơy công cắh ơy a đoo c’la bhrợ têng thuỷ điện ra li đhăm k’tiếc. Tu cơnh đêếc, pr’ắt tr’mông âng đhanuôr tị ơy zr’nắh k’đháp nắc nâu cơy zr’nắh k’đháp lấh mơ:
Pr’ắt tr’mông âng đhanuôr zr’nắh k’đháp pa bhlâng nắc tu Công ty Quang Đức bhrợ k’zíh. Đhăm k’tiếc đoọng tước ắt mamông ha đhanuôr nắc công ty công cắh tộ bhrợ têng, đhanuôr cắh năl đhị chêếc chóh đong. Xoọc đâu đong xang lứch ma hư. K’tiếc đoọng bhrợ ha rêê đhuốch công cắh ơy ta pa chô đoọng ha đhanuôr bhrợ. Đhanuôr cắh n’năl bhrợ n’hau đoọng vêy zên băn k’coon k’điêl.
Đhị zr’lụ chr’hoong Đắc Glei, thuỷ điện Đắc Mi 1 nắc êếh rau la lay, nắc dzợ 5 dự án thuỷ điện n’lơơng ơy ta bhrợ đh’rứah, xoọc đâu công ta bhrợ cắh ơy xang. Pa bhlâng cóh pazêng n’nâu nắc dự án thuỷ điện Đắc Mét 3 ắt cóh chr’val Mương Hoong, công suất bhrợ têng 7,5MW âng Công ty cổ phần thuỷ điện Hồng Phát- Đắc Mét bhrợ c’la bhrợ têng, bhrợ têng mơ 80% đợ bh’rợ nắc dưr váih bh’rợ ha voóh bha nậ nắc cắh dzợ ta đoọng bhrợ têng. tước c’xêê 2/2014 hân đhơ cắh ơy vêy UBND tỉnh Kon Tum xay moon nắc đoọng bhrợ cớ, nắc tơợ đêếc tước nâu cơy thuỷ điện n’nâu công cắh ơy vêy ta bhrợ têng. Lấh n’nắc nắc c\la bhrợ têng dự án thuỷ điện Đắc Brót, công suất mơ 2MW đhị chr’val Đắc Nhoong nắc Công ty Cổ phần Phúc Kim Tâm ta luôn cóh 6 c’moo ahay cắh bhrợ têng thuỷ điện nắc bhrợ têng vàng lất xa nay bhrợ UBND tỉnh Kon Tum pay pa chô bha ar đoọng bhrợ têng. Đhị đhr’năng vêy tước 6 dự án thuỷ điện cóh vel đong ta bhrợ cắh ơy xang nắc cắh n’năl tước đoo bêl vêy ta bhrợ xang, t’coóh Nguyễn Văn Sơn, Trưởng Phòng kinh tế hạ tầng chr’hoong Đắc Glei prá:
Tơợ bh’rợ bhrợ têng k’zíh, bhrợ bấc rau zr’nắh k’đháp tước ooy bh’rợ nhâm mâng pr’ắt tr’mông, ting n’nắc bh’rợ pa bhrợ âng đhanuôr. Ba bi cơnh ooy bh’rợ bhrợ đhăm ắt mamông t’mêê, nhâm mâng pr’ắt tr’mông đoọng ha đhanuôr. N’đắh vel đong công ơy ta đang moon ooy tỉnh ta đang moon apêê k’rong bhrợ bhrợ têng cơnh ooy nắc bhrợ têng crêê cơnh pazêng dự án n’nâu, đoọng pa dưr kinh tế âng vel đong, zúp zooi đhanuôr nhâm mâng pr’ắt tr’mông.
La lay cơnh lâng rau đương r’rơơm cóh tr’nơớp bêl dự án thuỷ điện vêy ta bhrợ têng nắc bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng đoọng ha đhanuôr, bhrợ t’váih rau thu nhập đoọng ha ngân sách, nắc c’rơ đoọng chr’hoong đharứt dưr k’van, nắc nâu cơy lâng pazêng thuỷ điện ta bhrợ cắh crêê cơnh, xoọc nắc dưr váih rau zr’nắh k’đháp ha chính quyền chr’hoong Đắc Glei. K’rang lấh mơ nắc cắh n’năl tước bêl đhanuôr ắt mamông cóh zr’lụ crêê ta bhrợ thuỷ điện n’nâu nắc vêy pr’ắt tr’mông têêm ngăn./.

                                     Kon Tum: Dự án thủy điện “chết lâm sàng” người dân khốn khó
                 Đắc Glei là huyện nghèo của tỉnh Kon Tum nhưng giàu về tiềm năng thủy điện. Sau nhiều lần được điều chỉnh quy hoạch, đến nay ở đây còn 9 dự án thủy điện vừa và nhỏ, trong đó có 6 dự án đã khởi công xây dựng. Điều đáng nói là đã nhiều năm trôi qua, song tất cả các dự án thủy điện này đều đang trong tình trạng thi công dang dở, hay nói cách khác là“chết lâm sàng” khiến cuộc sống của người dân vùng bị ảnh hưởng bởi công trình lâm vào cảnh khốn khó.
 Tháng 12 năm 2009, thủy điện Đắc Mi 1, công suất thiết kế 54MW do Công ty Cổ phần Quang Đức Kon Tum làm chủ đầu tư được khởi công xây dựng trên suối Đắc Mi thuộc xã Đắc Choong, huyện Đắc Glei, tỉnh Kon Tum. Từ đó đến nay 7 năm đã trôi qua, tất cả những gì mà chủ đầu tư dự án thủy điện này làm được là khu nhà điều hành hiện đang bỏ hoang và công tác đền bù cho người dân bị ảnh hưởng bởi công trình còn dang dở. Ông Lê Đức Dũng, Chủ tịch UBND xã Đắc Choong ngán ngẩm:    
“Dân cũng đã có nhiều lần kiến nghị đề nghị Công ty sớm thi công khu tái định cư để dân chuyển về đó để người ta sớm ổn định cuộc sống. Xã cũng có nhiều lần đề nghị lên trên bây giờ nghe bảo là Công ty Quang Đức đang tiến hành thủ tục để mà đề xuất cho nâng công suất lên cho nên họ chưa thực hiện việc san ủi mặt bằng khu tái định cư ảnh hưởng đến đời sống của dân. Dân không thể làm nhà rồi trồng cây lâu năm trên diện tích sản xuất của mình”
Ngoài 100 hộ trong xã Đắc Choong không phải di dời và được nhận tiền đền bù, đến nay, 32 hộ dân làng Kon Năng thuộc diện phải di dời khỏi vùng lòng hồ thủy điện Đắc Mi 1 vẫn đang mòn mỏi chờ đợi tái định cư. Bám sát hai bên tỉnh lộ 673 là những nóc nhà thấp lè tè, chủ yếu thưng bằng ván và tôn, lâu ngày dột nát rệu rã. Do đã có chủ trương phải di dời nên các hộ dân ở đây không dám sửa sang nhà cửa. Anh A Chép, thôn trưởng làng Kon Năng cho biết, vị trí khu tái định cư cũng đã được quy hoạch và chỉ cách chỗ ở hiện tại khoảng 200 mét, nhưng 7 năm trôi qua chưa thấy chủ đầu tư thủy điện san ủi mặt bằng. Bởi vậy cuộc sống của người dân trong làng vốn đã khó khăn giờ lại càng khó khăn hơn:
“Cuộc sống của dân rất là khó khăn do là Công ty Quang Đức làm chậm trễ. Đất tái định cư cho dân công ty cũng không san ủi mặt bằng cho dân để xây dựng nhà cửa. Hiện tại nhà cửa hư hỏng nặng. Đất tái định canh cho dân chưa trả lại đất để bà con mình sản xuất. Bà con không biết làm gì ra sản phẩm để có tiền nuôi vợ, con”
Trên địa bàn huyện Đắc Glei, thủy điện Đắc Mi 1 không phải là trường hợp cá biệt, còn 5 dự án thủy điện khác đã khởi công xây dựng song hiện cũng đang trong tình trạng “chết lâm sàng”. Điển hình trong số này phải kể đến dự án thủy điện Đắc Mét 3 ở xã Mường Hoong, công suất thiết kế 7,5MW do Công ty Cổ phần thủy điện Hồng Phát- Đắc Mét làm chủ đầu tư, thi công được 80% khối lượng thì xảy ra sự cố vỡ đập nên bị đình chỉ thi công. Đến tháng 2/2014 mặc dù được UBND tỉnh Kon Tum cho tiếp tục thi công trở lại, song từ đó đến nay công trình thủy điện này vẫn án binh bất động. Trớ trêu hơn, chủ đầu tư dự án thủy điện Đắc Brót, công suất 2MW tại xã Đắc Nhoong là Công ty Cổ phần Phúc Kim Tâm suốt hơn 6 năm qua không thi công thủy điện mà tổ chức khai thác vàng trái phép khiến UBND tỉnh Kon Tum vừa phải thu hồi giấy chứng nhận đầu tư. Trước thực trạng có tới 6 dự án thủy điện ở địa phương thi công dở dang không biết đến bao giờ mới xong, ông Nguyễn Văn Sơn, Trưởng Phòng kinh tế hạ tầng huyện Đắc Glei cho biết:
“Từ việc đầu tư chậm nó làm ảnh hưởng đến một phần nào đó quá trình ổn định về đời sống, rồi về vấn đề sản xuất của nhân dân. Chẳng hạn như là về công tác tái định canh, định cư cho dân để ổn định cuộc sống. Về phía địa phương cũng đề nghị với tỉnh thúc giục các chủ đầu tư làm sao mà đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình dự án để mà phục vụ phát triển kinh tế của địa phương giúp cho người dân ổn định sản xuất cũng như đời sống”
Ngược lại với hi vọng ban đầu khi dự án thủy điện được triển khai sẽ tạo công ăn việc làm cho người dân, tạo nguồn thu cho ngân sách, là động lực để huyện nghèo phát triển, thì nay với hàng loạt công trình thủy điện thi công dở dang, lại đang trở thành gánh nặng với chính quyền huyện Đắc Glei. Lo lắng hơn cả là chưa biết đến khi nào thì người dân sinh sống trong vùng ảnh hưởng của các công trình thủy điện này mới được an cư lạc nghiệp./.