Tỉnh Kon Tum xoọc vêy 270 poong dôông âng đha nuôr, cóh đêếc vêy 108 poong b’bơơ âi lấh hư zớch, cắh yêm têêm c’lâng c’tốch. Cắh muy ặt zâng lâng râu đhr’năng tr’toọt cáp, ha poọ poong cóh hân noo boo túh, nắc cóh hân noo xơớt goóh, râu cr’pân ooy đhr’năng bhrêy tắh đhị apêê poong dôông n’nâu lum bấc râu zr’nắh k’đháp, bhrợ cắh liêm crêê tước râu pa dưr tr’mông tr’mêếh pr’ặt tr’nợt âng vel đong.

Bh’dzang moọt hân noo xơớt goóh,  n’jưah k’rang râu tuh bhlong, đhí k’rơ cóh hân noo boo, k’ha riêng bêệ poong ta dôông âng đha nuôr cóh Kon Tum nắc ặt zâng lâng râu cr’pân tr’toọt cáp, ha poọ poong tu la lấh bịng xiên. Đhị chr’val Đắc Nông, chr’hoong Ngọc Hồi, nắc đhị tơợp poong dôông n’juối k’zệt mét ta bắc z’lấh k’ruung Pô Kô, c’nặt hooi z’lấh vel Nông Nội, chính quyền vel đong âi đoọng p’têệt biển p’rơớt: Poong b’bơơ  cr’pân, ting cha nắc lướt. Cắh choom đơơng âng pr’đươi pr’dua ha lêêng đhị poong. N’đhơ cơnh đêếc, công dzợ k’ha riêng chu cha nắc lâng pr’đươi pr’dua, bấc nắc xe máy, tr’pun pun đơơng âng a rong t’mêê lướt z’lấh poong. Pay tay áo  dzút cr’hố đhị mặt, xang g’lúh lướt poong lâng xe máy đơơng âng 80kg a rong t’mêê, a noo  Dương Công Cường đoọng năl:

Cắh lướt cóh poong n’nâu nắc công cắh dzợ năl cơnh bhrợ. K’dâng lêy zấp t’ngay n’đoo công zêng ma lướt đhị đâu tu cắh  lướt đơơng âng a rong, nắc lướt z’lấh ooy đâu bhrợ ha rêê. Pa zêng nâu đoo nắc đha nuôr ặt g’nưm ooy bhrợ ha rêê dzang k’ruung n’đắh tốh, tu cơnh đêếc nắc dzang k’ruung lướt pa bhrợ. Năl nắc cr’pân n’đhơ cơnh đêếc công lướt.

Poong dôông b’bơơn nắc bh’rợ tr’nơợp zooi đoọng đha nuôr dzang k’ruung cóh pr’đơợ xoọc đâu, n’đhơ cơnh đêếc tu đha nuôr cắh năl xơợng đươi quy định yêm têêm, tu cơnh đêếc bấc bêệ poong dôông cóh Kon Tum dưr váih  apêê bêệ poong cr’pân pa bhlâng. Bh’rợ poong dông Kon Nu cóh chr’val Đắc Tờ Re, chr’hoong Kon Rẫy tr’toọt cáp moọt c’moo ahay, p’tộ 5 cha nắc lâng 7 p’nong c’roóc ha tộ ooy k’ruung Đắc La; cắh cậ l’lăm đêếc, bh’rợ poong Nông Nội, chr’val Đắc Nông, chr’hoong Ngọc Hồi tr’toọt p’tộ 7 cha nắc xiêr ooy k’ruung Pô Kô nắc đợ moon p’rơớt pa bhlâng cr’pân.

Bấc poong dôông cóh Kon Tum tu cắh bơơn bhrợ pa liêm loon đớơh, nắc đhêêng cóh muy bơr hân noo boo p’răng nắc lấh cắh k’đhơợng nhâm râu yên têêm. Léh poong bấc nắc bơơn bhrợ lâng t’clắh n’loong, p’nong cr’đêê, nắc đơớh ha úh. C’bhúh ngoọn cáp p’têệt chọ zêng ma ra rá ta tít ting c’moo c’xêê, buôn ha toọt cắh năl bêl. Guy cóh hoọng dâng 30 kg a rong chô n’đắh ha rêê, lướt trúih cáp poong dông, đhị bêl léh poong bấc đhị zêng ma hr’lụ, cắh vêy ván, a moó Y Lan ặt cóh thị trấn Đắc Glei, chr’hoong Đắc Glei, moon:

Poong zêng ma hư zớch, lướt công ca pân bhlâng. Vêy ngai t’coóh apêê đoo cắh pân lướt cóh poong, zêng ma xiêr dzang k’ruung.

 Công tu đợ apêê bệ poong dôông âi lấh hư zớch, tu cơnh đêếc dha nuôr cóh Kon Tum, pa bhlâng nắc đhị apêê chr’hoong, cơnh: Kon Plông, Tu Mông Rông, Đắc Glei, Ngọc Hồi nắc ặt zâng lâng zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ đơơng âng bh’nơơn ha rêê lướt pa câl. Cà phê, ha roo, a rong… bhrợ t’váih nắc tu k’đháp đơơng âng, tu cơnh đêếc zên pa câl công đhêêng mơ muy pâng, , nắc vêy bêl 1/3 t’piing lâng thị trường. A noo A Chum ặt cóh vel Đắc Chưng, thị trấn Đắc Glei, chr’hoong Đắc Glei đoỌng năl: bh’nơơn muy ha  a rong lấh 10 tấn, bơơn pay xang, đơơng âng lâng xe máy tước đhị k’rong pa zum  đớc đoọng ha ma nuih pa câl công bil lấh muy pâng c’xêê.

Râu mốp loom âng đha nuôr nắc k’đị chr’nắp. râu bơr nắc cóh ha rêê apêê đoo cắh câl, nắc đơơng âng ooy c’lâng apêê đoo vêy câl, câl k’đị chr’nắp. Tu cơnh đêếc, đha nuôr cắh năl cơnh bhrợ, nắc đhứh đơơng âng đhị đâu.

 T’coóh A Hơn, Chủ tịch UBND chr’hoong Tu Mơ Rông đoọng năl,  đhr’năng c’lâng c’tốch crêê ta cắt, bấc bêệ poong dông đhur, hư zớch n’jứah cr’pân bhrêy rắh, n’jứah bhrợ cắh liêm crêê tước râu pa dưr kinh tế- xã hội cóh vel đong. Cóh đêếc, choom p’ghít bhlâng nắc c’moo ha nua, cr’noọ xa nay  n’đắh t’bil ha ul pa xiêr đha rựt  cắh mặ bơơn. Đhị đhr’năng zr’nắh k’đháp cóh bh’rợ đơơng âng đươi dua bh’nơơn, đha nuôr công cắh dzợ kiêng pa dưr bh’rợ tr’nêng. T’coóh A Hơn, Chủ tịch UBND chr’hoong Tu Mơ Rông moon:

Vel đong âng chr’hoong bấc k’ruung đác, pa bhlâng nắc đhị Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Yêu vêy cắh liêm crêê pa bhlâng tước bh’rợ tr’nêng. Cắh vêy poong đoọng ha đha nuôr đhị bh’rợ tr’nêng nắc k’đêêng k’đoong, tơợ đêếc pa dưr kinh tế xã hội k’zíh. Chính quyền vel đong công cơnh đha nuôr pa bhlâng rơơm kiêng  bơơn zooi đoọng cớ âng Đảng, Nhà nước k’rong bhrợ poong c’lâng đoọng ha đha nuôr đoọng bhrợ t’váih pr’đơợ cóh bh’rợ tr’nêng công cơnh tr’xăl tr’câl pr’đươi pr’dua

Đh’rứah lâng 108 poong ha đha nuôr âi hư zớch lứch, kiêng choom bhrợ pa liêm. Ch’mêệt lêy t’mêê đâu âng ngành C’lâng c’tốch tỉnh Kon Tum đoỌng năl, vel đong công choom bhrợ têng p’xoọng 74 bêệ poong dôông dzợ cơnh lâng pa zêng zên k’dâng  190 tỷ đồng. Chính quyền lâng đha nuôr tỉnh Kon Tum rơơm kiêng Đảng lâng Nhà nước nắc t’bhlâng k’rang lấh mơ cơnh lâng zr’lụ zr’nắh k’đháp n’nâu, đoọng bh’rợ lướt ra vạch k’đhơợng nhâm yêm têêm lâng pa dưr kinh tế- xã hội cóh vel đong./.

Kon Tum: Cần lắm những chiếc cầu vững chắc

Tỉnh Kon Tum hiện có 270 cầu treo dân sinh, trong đó có 108 cầu tạm bợ, đã xuống cấp không đảm bảo an toàn giao thông. Không chỉ đối diện với nỗi lo đứt cáp, cầu sập trong mùa mưa lũ, ngay trong mùa khô, nỗi ám ảnh về nguy cơ xảy ra tai nạn trên những chiếc cầu treo này vẫn luôn thường trực. Việc đi lại, vận chuyển nông sản ở khu vực này gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

            Bước vào mùa khô, vừa thoát nỗi lo lũ cuốn, gió giật trong mùa mưa, hàng trăm cầu treo dân sinh ở Kon Tum lại phải đối diện với nguy cơ đứt cáp, sập cầu vì quá tải. Tại xã Đắc Nông, huyện Ngọc Hồi, ngay ở đầu cầu treo dài hàng chục mét vắt ngang sông Pô Kô, đoạn chảy qua làng Nông Nội, chính quyền địa phương đã cho gắn biển cảnh báo: “Cầu tạm nguy hiểm qua từng người một. Không được vận chuyển hàng hóa nặng qua cầu”. Thế nhưng mỗi ngày, vẫn có hàng trăm lượt người và phương tiện, chủ yếu là xe máy, nối đuôi nhau chở sắn tươi qua cầu. Dùng tay áo gạt mồ hôi trên mặt sau cú vượt cầu treo bằng xe gắn máy chở khoảng 80kg sắn tươi, anh Dương Công Cường cho biết:  

“Không đi qua cầu này thì không còn cách nào đi. Hầu như ngày nào cũng phải qua đây cả bởi vì không đi chở mì thì phải sang đây làm rẫy. Toàn bộ đây là bà con phụ thuộc làm rẫy bên kia cho nên buộc phải đi qua. Biết là nguy hiểm nhưng vẫn phải đi”

Cầu treo tạm là phương án tối ưu giúp người dân vượt sông trong điều kiện hiện tại, song do người dân không tự giác chấp hành quy định an toàn nên nhiều cây cầu treo ở Kon Tum bỗng trở thành những chiếc bẫy nguy hiểm. Vụ cầu treo Kon Nu ở xã Đắc Tờ Re, huyện Kon Rẫy đứt cáp vào giữa năm ngoái, hất 5 người và 7 con bò xuống sông Đắc La; hay trước đó, vụ cầu treo Nông Nội, xã Đắc Nông, huyện Ngọc Hồi đứt cáp hất 7 người xuống sông Pô Kô là những cảnh báo đáng sợ.

            Nhiều cây cầu treo dân sinh ở Kon Tum do không được duy tu bảo dưỡng kịp thời, chỉ sau một, hai mùa mưa nắng đã không còn đảm bảo an toàn. Mặt cầu chủ yếu được làm bằng gỗ ván, tre nứa, nhanh chóng bị mục nát. Hệ thống dây cáp chắp vá lại hoen gỉ theo thời gian có thể đứt bất cứ lúc nào. Gùi trên vai khoảng 30kg sắn tưới từ rẫy về, men theo dây cáp cầu treo, trong khi sàn cầu nhiễu chỗ bị hỗng vì thiếu ván, chị Y Lan ở thị trấn Đắc Glei, huyện Đắc Glei nói:   

“Cây cầu bị sạt lở rồi, đi cũng thấy nguy hiểm. Có người già họ không dám đi, phải lội qua sông”

Cũng vì những chiếc cầu treo đã xuống cấp, nên người dân ở Kon Tum, nhất là tại các huyện, như: Kon Plông, Tu Mơ Rông, Đắc Glei, Ngọc Hồi phải chịu thiệt thòi bởi khó khăn trong khâu vận chuyển nông sản đi tiêu thụ. Cà phê, lúa, sắn… làm ra vì vận chuyển khó khăn, nên giá bán chỉ bằng một nửa, thậm chí là 1/3 so với thị trường. Anh A Chum ở làng Đắc Chưng, thị trấn Đắc Glei, huyện Đắc Glei cho biết: năng suất mỗi ha sắn trên 10 tấn, thu hoạch xong, vận chuyển bằng xe máy đến điểm tập kết bán cho tư thương cũng phải mất hơn nửa tháng:

“Cái buồn của bà con thứ nhất là mua ép giá. Thứ hai trong rẫy họ không mua, phải chở ra ngoài đường họ mới mua, mà mua ép giá nữa. Do vậy bà con không biết cách nào nữa bắt buộc phải chở ra thôi”

Ông A Hơn, Chủ tịch UBND huyện Tu Mơ Rông cho biết, tình trạng giao thông bị chia cắt, những chiếc cầu treo yếu ớt, xuống cấp vừa tiềm ẩn nguy cơ tai nạn, vừa ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Trong đó, đáng chú ý nhất là năm vừa qua, chỉ tiêu về công tác xóa đói giảm nghèo không đạt. Trước những khó khăn trong khâu vận chuyển tiêu thụ sản phẩm, người dân cũng không còn tích cực phát triển sản xuất. Ông A Hơn, Chủ tịch UBND huyện Tu Mơ Rông nói:

“Địa bàn của huyện sông suối nhiều, đặc biệt chỗ Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Yêu có ảnh hưởng rất lớn về sản xuất. Không có cầu cho bà con qua sản xuất thì ách tắc, từ đó phát triển kinh tế xã hội chậm. Chính quyền địa phương cũng như người dân rất mong tiếp tục được hỗ trợ của Đảng, Nhà nước đầu tư cầu cống cho bà con để tạo thuận lợi trong sản xuất cũng như trao đổi hàng hóa”

Cùng với 108 cầu treo dân sinh đã xuống cấp, cần phải được duy tu bảo dưỡng, khảo sát mới đây của ngành Giao thông Vận tải tỉnh Kon Tum cho thấy, địa phương cũng cần phải xây dựng thêm 74 cầu treo nữa với tổng kinh phí dự kiến khoảng 190 tỷ đồng. Chính quyền và người dân tỉnh Kon Tum mong muốn Đảng và Nhà nước tiếp tục quan tâm hơn nữa đối với vùng khó khăn này, để việc đi lại đảm bảo an toàn và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương./.