Bhrợ têng nông nghiệp âng tỉnh Kon Tum xoọc ắt zâng lâng đhr’năng ch’noong xơơt ngân pa bhlầng. Dáp tước lứch c’xêê 3, ơy vêy lấh 3000ha t’nơơm chr’nóh âng vel đong nâu crêê ta bhúch đác, bil bal zêng lâng bh’nơơn xiêr. Đhr’năng lalua đoọng lêy, vêy muy râu tu bhrợ váih ch’noọng xớơt ting ngân lấh mơ đhị Kon Tum nắc bhiệc quy hoạch đác tưới âng apêê bh’nậ chr’hooi đác cắh liêm.

            Bh’nậ đác C19 đhị zr’lụ pa tếêt bhlưa 2 chr’hoong Đắc Tô lâng Đắc Hà, tỉnh Kon Tum bơơn ta bhrợ têng tệêm ngăn đác tưới đoọng ha 74ha t’nơơm chr’nóh đắh píc k’ruung, cóh đếêc đhăm chóh cà phê 44ha dzợ nắc ha roo đác. Đhơ cơnh đếêc xoọc đâu, cr’noọ bh’rợ nâu nắc xoọc lêy âng đơơng đác tưới đoọng ha 187ha t’nơơm chr’nóh bha lầng nắc cà phê lâng a moọt, bâc slấh mơ ta bhrợ têng nắc tước 250%. T’coóh Lê Khắc Tiến, K’đhợơng Trạm thuỷ nông chr’hoong Đắc Tô đoọng năl, dưr váih đhr’năng quy hoạch zr’lụ tưới âng bh’nậ C19 cắh liêm nắc tu đhanuôr ta luôn ta bhứah đhăm chóh bhrợ. Nâu đoo nắc tu bhrợ bh’nậ đác nâu đoo zập c’moo cung đấh rệê đác:

            XoỌc đâu mực đác nắc rệê lấh mơ đác chệêt. Ha dang pleng p’răng đanh đươnh đhị 2 tuần dzợ, bhiệc đươi dua đác âng t’nơơm cà phê, a moọt dưr bấc nắc đhanuôr tưới g’lúh 5 nắc đác cắh zập đoọng ha lấh 180ha đhăm chóh xoọc bhrợ têng. Ha dang pleng p’răng đanh tước lứch c’xêê 4 nắc cà phê chóh t’mêê lâng a moọt zên răng chệêt. T’nơơm cà phê ty crêê tước bh’nơơn cắh liêm dal cung cơnh pazêng bhươn n’loong râu lơơng.

            Râu pa ghít bhlầng nắc cóh quy hoạch zr’lụ đác tưới âng apêê a bóc đác đhị Kon Tum cắh liêm cơnh ta moon lalăm, tu đác moọt hân noo ch’noọng xớơt nắc rệê zêng, nắc bhiệctự tabhứah đhăm chóh, xăl t’nơơm chr’nóh âng đahnuôr cung căh ơy n’léh đhr’năng pa đhêy. Đhị chr’hoong Đắc Tô, đhị đhr’năng ch’noọng xớơt đơ ngân bhlầng, đhr’năng col pa hư t’nơơm ca su đoọng xăl chóh cà phê, a moọt ( 2 râu t’nơơm chóh đươi dua bấc bhlầng đác) xoọc dưr váih k’rơ bấc bhlầng. A noo Nguyễn Anh Quyết, đong ắt cóh vel 8, chr’val Diên Bình đoọng năl:

            Cao su cr’chăl c’moo đâu nắc chr’nắp xiêr, k’đươi đhanuôr nắc xăl chóh t’nơơm râu lơơng, ha dợ đương g’nưm hớơ tợơ t’nơơm cao su nắc chr’nắp lalấh ếp. Đhanuôr cóh đâu nắc ting cơnh phong trào, mơ dzợ đác tưới nắc năl tước đếêc.

            C’lâng bh’rợ ting cơnh “phong trào”, “ bhrợ tước ooy ha tước đếêc” âng bấc đhanuôr Kon Tum nắc cắh muy bhrợ cắh liêm quy hoạch zr’lụ tưới, k’chụt apêê bh’nậ ch’hooi đác zâng lâng đhr’năng tr’pác đác ha dợ bhrợ váih đhr’năng “ chệêt đh’rứah” cóh đếêc vêy apêê. Pa căn Trương Thị Tự, ắt đhị vel 5, chr’val Diên Bình, chr’hoong Đắc Tô c’moo hay nắc xăl 2ha cao su đoọng chóh cà phê tợơ bêl Tết nguyên đán tước nâu kêi nắc ơy 20 chu dziếu đác lâng xoọc đâu nắc cắh dzợ vêy đác đoọng dziếu:

            Lalăm a hay bhrợ cao su ếêh râu bhrợ cà phê. Lêy đác cóh bh’nậ bấc nắc pa zay chóh. Ha dang năl cắh vêy đác cơnh đâu ngai chếêc pa zay chóh bhrợ. Nâu kêi ơy chóh nắc vêy năl.

            Tước nâu kêi pazêng apêê chr’hoong, thành phố âng tỉnh Kon Tum cắh ơy vêy quy hoạch ghít liêm đoọng ha zập râu t’nơơm chr’nóh đhị zập zr’lụ tu cơnh đếêc bhiệc đhanuôr bhrợ ta bhứah đhăm chóh cắh cợ nắc xăl t’nơơm chr’nóh, ngành chức năng cắh ting t’păng, pa crêê. Bhiệc bhrợ k’đhợơng lêy muy a năm nắc tước cr’chăl nắc muy xay moon lâng k’đươi dua đha nuôr ting xợơng. Lâng đhr’năng đhanuôr bhrợ têng cắh cơnh quy hoạch đoọng ha zr’lụ đác tưới bhrợ váih ch’noọng xợơt ting ngân lấh mơ, đắh đơn vị k’đhợơng lêy bh’nậ đác, t’coóh Trương Hồng Sơn, Phó trưởng Phòng kỹ thuật k’đhợơng lêy cr’noọ bh’rợ- Ban k’đhợơng lêy bhrợ têng apêê bh’nậ đác tỉnh Kon Tum đoọng năl:

            Azi cung ơy k’đươi moon lâng Chính quyền vel đong lêy t’bhlầng quy hoạch cớ lâng bhrợ têng cơnh ooy đoọng đhăm tưới âng zập bh’nậ đác đh’rứah vêy pazêng c’lâng bh’rợ xay moon, xăl t’nơơm chr’nóh đoọng liêm glặp lâng c’rơ tưới âng cr’noọ bh’rợ, nắc oó đớc váih đhr’năng chóh bhrợ xang nắc cắh vêy đác tưới. cơnh xoọc đâu ơy lêy đhr’năng cắh vêy đác tưới.

            Nông nghiệp Kon Tum xoọc nắc zâng lâng đhr’năng ch’noọng xớơt ngân pa bhlầg lâng đhăm chóh bil bal ting t’ngay ting bấc a năm. Râu pa ghít lấh mơ nắc dưrt váih đhị pazêng đhăm chóh ta bhứah âng đhanuôr lâng xăl ch’nóh cắh cơnh quy hoạch zr’lụ tưới âng apêê bh’nậ đác. Tu cơnh đếêc đắh đanh đươnh, đoọng đương zêl ch’noọng vêy bh’nơơn, nâu đoo nắc râu bơơn chính quyền lâng ngành chức năng vel đong pa ghít lêy bhrợ./.

Kon Tum: Vỡ quy hoạch vùng tưới, hạn càng thêm nặng

Sản xuất nông nghiệp của tỉnh Kon Tum đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi khô hạn khốc liệt. Tính đến hết tháng 3, đã có hơn 3.000 ha cây trồng của địa phương này bị thiếu nước, mất trắng và giảm năng suất. Thực tế cho thấy, có một nguyên nhân dẫn đến tình trạng hạn càng thêm nặng ở Kon Tum chính là việc quy hoạch vùng tưới của các công trình thủy lợi bị phá vỡ.

 Đập thủy lợi C19 ở vùng giáp ranh giữa 2 huyện Đắc Tô và Đắc Hà, tỉnh Kon Tum được thiết kế đảm bảo nước tưới cho 74ha cây trồng phía hạ du, trong đó diện tích cây cà phê 44ha còn lại là lúa nước. Thế nhưng hiện nay, công trình này đang phải cung cấp nước tưới cho 187ha cây trồng chủ yếu là cà phê và hồ tiêu vượt so với thiết kế tới hơn 250%. Ông Lê Khắc Tiến, Phụ trách Trạm Thủy nông huyện Đắc Tô cho biết, nguyên nhân khiến quy hoạch vùng tưới của đập thủy lợi C19 bị phá vỡ do người dân liên tục mở rộng diện tích. Đây cũng là lý do khiến công trình thủy lợi này năm nào cũng sớm cạn kiệt nước:

 “Hiện tại mực nước dưới mực nước chết. Nếu nắng hạn kéo dài trong hai tuần nữa, nhu cầu dùng nước của cây cà phê, hồ tiêu tăng dân sẽ tưới đợt 5 thì nước hồ sẽ cạn kiệt không đủ để cung cấp cho trên 180ha người dân đang sản xuất. Nếu mà nắng hạn kéo dài đến hết tháng 4 khả năng diện tích cà phê trồng mới rồi hồ tiêu sẽ chết. Cây cà phê cũ ảnh hưởng đến năng suất cũng như là vườn cây”

Điều đáng lo ngại là trong khi quy hoạch vùng tưới của phần lớn các hồ đập thủy lợi ở Kon Tum đã bị phá vỡ, nguồn nước vào mùa khô luôn trong tình trạng khan hiếm thì việc tự phát mở rộng diện tích, tự phát chuyển đổi cây trồng của người dân vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Tại huyện Đắc Tô, ngay giữa đỉnh điểm khô hạn, tình trạng chặt phá cao su để chuyển sang trồng cà phê, hồ tiêu (hai loại cây trồng tốn rất nhiều nước tưới) đang diễn ra khá rầm rộ. Anh Nguyễn Anh Quyết, nhà ở thôn 8, xã Diên Bình cho biết:

  “Cao su mấy năm nay hạ giá quá bắt buộc dân phải phá chuyển đổi cây cà phê hay là tiêu chứ bây giờ bu vào cao su giá nó thấp quá. Dân mình đây cứ theo phong trào vậy thôi còn nước non tới đâu hay tới đó thôi mà. Tưới được đợt nào hay được đợt đó thôi”

Kiểu sản xuất theo “phong trào”, “làm tới đâu biết tới đó” của nhiều nông dân Kon Tum không chỉ phá vỡ quy hoạch vùng tưới, đẩy các công trình thủy lợi đứng trước tình huống phải chia sẻ nguồn nước mà còn gây ra cảnh “chết chùm” trong đó có chính họ. Bà Trương Thị Tự, thôn 5, xã Diên Bình, huyện Đắc Tô năm ngoái chuyển đổi 2 ha cao su sang trồng cà phê từ Tết Nguyên đán tới nay đã 20 lần bơm tưới và hiện đang không còn nước để bơm cho biết:

 “Hồi trước làm cao su chứ đâu làm cà phê đâu. Thấy nước đập nó nhiều trồng thôi chứ. Biết kiểu nước không có thế này không trồng đâu. Giờ trồng nên mới biết”   

Đến nay hầu hết các huyện, thành phố của tỉnh Kon Tum chưa có quy hoạch chi tiết cho từng loại cây trồng ở từng khu vực nên việc người dân mở rộng diện tích hay chuyển đổi cây trồng ngành chức năng không thể can thiệp. Biện pháp quản lý duy nhất đến thời điểm này vẫn chỉ là tuyên truyền và vận động. Trước việc người dân phá vỡ quy hoạch vùng tưới dẫn đến hạn càng thêm nặng, về phía đơn vị chủ quản công trình thủy lợi, ông Trương Hồng Sơn, Phó trưởng Phòng kỹ thuật quản lý công trình- Ban quản lý khai thác các công trình thủy lợi tỉnh Kon Tum cho biết:

 “Chúng tôi cũng đã đề nghị chính quyền địa phương cố gắng quy hoạch lại và làm sao xác định lại diện tích tưới của từng công trình, đồng thời có những biện pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng sao cho phù hợp với năng lực tưới của công trình chứ đừng để tình trạng khi trồng xong thiếu nước tưới. Như hiện nay đã thấy phổ biến rất căng thẳng về nước tưới”

Nông nghiệp Kon Tum đang phải hứng chịu đại hạn lịch sử với diện tích cây trồng thiệt hại tăng lên từng ngày. Đáng chú ý là thiệt hại chủ yếu xảy ra ở diện tích người dân tự phát mở rộng và chuyển đổi nằm ngoài quy hoạch vùng tưới của các công trình thủy lợi. Bởi vậy về lâu dài, để chống hạn hiệu quả, đây là điều cần phải được chính quyền và ngành chức năng địa phương lưu ý./.