Hân noo cà phê 2014-2015 bơơn xay moon nắc muy hân noo cà phê căh vêy âng chô bh’nơơn dal. N’đhơ chr’nắp lâng đợ bh’nơơn bơơn zên ha’tộ xiêr bhrợ căh liêm tước pr’ắt tr’mông âng đhanuôr chóh cà phê lâng bh’nơơn đơơng chô âng doanh nghịêp. Ting cơnh apêê chuyên gia, đhr’năng nâu dưr váih nắc đhị ngành tu c’rơ tr’zệêng âng ngành cà phê dzợ ếp, bh’nơơn cắh liêm dal lâng chóh bhrợ âng đhanuôr nắc laléh cắh vêy k’rong pa zưm.

             Hân noo 2014-2015, cà phê pa câl đoọng ooy k’tiếc k’ruung lơơng nắc mơ 1 ức 250 r’bhầu tấn, lâng kim ngạch k’nặ 2 tỉ 700 ức đô la, xiêr k’nặ 22% đắh bh’nơơn lâng k’nặ 20% đắh chr’nắp t’ping lâng hân noo lalăm đếêc. Cóh đếêc bấc ngành chr’nóh chr’bếet Việt Nam vêy c’lâng ting quy luật “ bơơn hân noo bil chr’nắp” nắc lâng ngành hàng cà phê lướt t’tọn lâng quy luật nâu. Cóh hân noo 2014-2015, n’đhơ x’ría hân noo nắc đợ cà phê cung m’bứi bhlầng, cà phê dzợ ta k’đoọng cắh vêy bấc, đơơng pa câl đoọng ha k’tiếc k’ruung lơơng cung xiêr k’rơ bấc ha dợ chr’nắp pa câl nắc cung ếp, cắh vêy dưr dzoóc m’bứi ốt. Dưr váih đhr’năng nâu nắc tu pleng k’tiếc tr’xăl, kinh tế bha lang k’tiếc ha dưr k’zíh bhlầng lâng zên đô la Mỹ ha dưr k’rơ cung cơnh apêê k’tiếc k’ruung câl cà phê đươi dua chính sách tỷ giá, pa hư đồng zên lâng bấc xa nay xay moon cắh liêm crêê bhrợ chr’nắp thị trường cà phê dzoóc đhuônh pâm bhroọt…

            Bhrợ têng cơnh ooy đoọng ha ngành cà phê dzợ ắt cóh t’nooi apêê pr’đươi đơơng pa câl đoọng ha k’tiếc k’ruung lơơng cung cơnh pazêng c’moo lalăm a hay zêng đắh bh’nơơn lâng chr’nắp pa câl? Apêê chuyên gia lâng doanh nghiệp bhrợ têng kinh doanh cà phê moon: cắh vêy cơnh lơơng lấh mơ apêê bh’rợ nắc mr’cơnh lâng pa tếêt pa zưm cóh t’nooi chr’nắp bhrợ têng- âng đơơng cà phê. Ting cơnh t’coóh Đỗ Hà Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội cà phê ca cao Việt Nam, cóh đhr’năng za zưm âng ngành cà phê cơnh xoọc đâu, doanh nghiệp nắc lêy pazêng cơnh bhrợ têng đoọng bhrợ pa dưr c’lâng kinh doanh liêm choom cóh pr’đợơ chr’nắp cà phê tợơ a hay tước nâu kêi nắc dzợ g’nưm đhị chr’nắp âng bha lang k’tiếc:

            Vêy bấc c’lâng bh’rợ đoọng ha hêê nắc bhrợ têng liêm choom pazêng bh’rợ đắh cà phê cơnh xoọc đâu, a hêê nắc xoọc lưm n’hâu k’đháp. Bhrợ têng cơnh ooy đoọng bơơn chr’nắp cà phê âng hêê ha dưr, bhươn cà phê ting t’ngay ting đhưr đanh bhrợ váih đhr’năng cắh liêm đắh bh’nơơn, đhăm cà phê xiêr nắc ahêê kiêng pa dưr  nắc lêy “ chóh bhrợ cà phê t’mêê” lâng pa dưr đanh mâng. Bh’rợ đhị đâu nắc cắh muy doanh nghiệp nắc bh’rợ âng Hiệp hội cà phê ca cao, Bộ NN&PTNT lâng chính quyền vel đong đhị pazêng zr’lụ chóh cà phê pậ nắc ahêê lêy dáp tước.

            Bơr pêê râu bh’rợ chr’nắp đắh hêê nắc ting cơnh t’coóh Phan Minh Báu, Phó Gíam đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đồng Nai moon pa glúh nắc pa ghít bhiệc pa liêm pa dưr m’ma đoọng pa dưr dal bh’nơơn cà phê. Râu đếêc, moon nắc buôn ha dợ bhrợ têng cóh đhr’năng lalua nắc cắh vêy buôn, tu bhiệc bhrợ tr’nợơp nắc lêy bhrợ têng cớ zập râu đoọng bhrợ liêm cơnh thị trường:

            Ha dang dáp lêy 3 tấn cà phê/ha cơnh xoọc đâu nắc bh’nơơn âng chô đoọng ha đhanuôr t’ping lâng pazêng râu chr’nóh rau lơơng nắc cà phê cắh mặ tr’zệêng. Bhiệc bhrợ têng lâng chóh bhrợ m’ma t’mêê nắc a hêê mặ bhrợ têng, lâng pazêng bhiệc cấy, ghép t’nơơm, cơnh xoọc đâu cóh 1 c’moo a hêê nắc vêy âng chô bh’nơơn lâng nắc lêy t’bhlầng bhiệc nâu. Đh’rứah nắc lêy bhrợ têng ting cơnh c’lâng pa tếêt pa zưm pr’đươi, cóh pr’đợơ nắc đoo nắc bhrợ têng đoọng ha đhanuôr lâng câl pazêng cà phê âng đhanuôr.

            Cà phê k’tiếc k’ruung hêê bơơn chóh bấc bhlầng nắc đhị zr’lụ Tây Nguyên lâng đhăm bhứah k’nặ 500 r’bhầu hecta, bh’nơơn cà phê nhân dâng 1 ức 200 r’bhầu tấn/c’moo. Đhr’năng lalua đoọng lêy, apêê c’nắt chóh bhrợ, k’rang lêy, pếêh bơơn, bhrợ têng cr’chăl a hay nắc cắh ơy nhâm mâng, âng ngai nắc a đoo bhrợ têng, lâng dzợ vaih đhr’năng tr’zệêng cắh liêm k’rơ. Cóh đhr’năng Việt Nam nắc pa đăn lâng moót đh’rứah lâng pr’đợơ kinh tế bha lang k’tiếc, t’coóh Trần Việt Hùng, Phó trưởng Ban xay moon Tây Nguyên, lấh mơ bhiệc t’bhlầng t’bấc apêê pr’đươi cà phê nắc lêy k’rong bhrợ têng cớ, vêy râu pa tếêt pa zưm bhưa chóh bếêt- bhrợ têng-kinh doanh, bhlưa apêê vel đong, đơn vị, doanh nghiệp. đh’rứah nắc bhrợ têng cà phê crêê cơnh quy hoạch, t’váih pr’đươi hàng hoá lâng bh’nơơn liêm dal t’hước tước âng đơơng pa câl đoọng ha k’tiếc k’ruung lơơng, pa dzoọc bh’nơơn bh’rợ đoọng ha đhanuôr:

            Apêê doanh nghiệp nắc lêy pa tếêt pa zưm lâng k’bhúh pr’loọng đong đui cơnh apêê hợp tác xã cơnh t’mêê, doó pa tếêt tu k’tiếc k’bunh, hợp tác xã đhị đâu nắc pa chô trách nhiệm đắh kỹ thuật, m’ma pazưm lâng doanh nghiệp đoọng vêy thị trường, đh’rứah nắc vêy chính sách tín dụng âng ngân hàng zúp zooi bh’rợ nâu muy cơnh liêm choom. Nắc lêy vêy c’rơ bh’rợ pa tếêt pa zưm vêy cơnh đếêc nắc vêy bơơn pa dưr chr’nắp cà phê, ha dợ cơnh xoọc đâu nắc apêê tư chóh bhrợ xang đếêc nắc pa câl đoọng ha doanh nghiệp nắc bh’nơơn cắh liêm mr’cơnh, bh’nơơn cắh vêy liêm dal.

            Cà phê nắc muy cóh pazêng t’nơơm chóh bha lầng âng Việt Nam, ơy bhrợ t’váih bấc bhiệcbhrợ, pa dưr dal bh’nơơn đoọng ha đhanuôr. Tu cơnh đếêc nắc lêy k’rong bhrợ têng đoọng ha bh’rợ khoa học lâng công nghệ lâng t’nơơm cà phê đoọng liêm glặp lâng pr’đợơ âng t’nơơm chr’nóh nâu cóh pr’đợơ kinh tế quốc dân. Bấc boóp p’rá k’đươi moon, cr’chăl ha y nắc Nhà nước nắc lêy t’bhlầng bh’rợ k’đhợơng lêy m’ma, vêy kế hoạch zúp zooi đắh zên bạc đoọng xăl apêê bhươn cà phê lalấh đanh c’moo đhị Tây Nguyên lâng apêê m’ma cà phê chớih páy, pa dưr bh’nơơn pr’đươi cà phê t’hước tước ngành cà phê Việt Nam ha dưr đanh mâng./.