Bhiệc bhan zước nhăn hân noo bơơn bhrợ bấc nắc 1 văn hoá liêm chr’nắp âng acoon cóh Dao. Nâu đoo nắc bhiệc bhan bơơn manứih Dao zư đợc pa’tơợ ahay lâng dưr váih pr’hoọm văn hoá chr’nắp âng đay, zước nhăn hân noo liêm crêê lâng cr’noọ cr’niêng vêy đợ hân noo bơơn bhrợ bấc, zúp padưr pr’ắt tr’mung âng apêê têêm ngăn lâng padưr pa’xớc. t’ruíh Văn hoá đhi noo hêê acoon cóh bêl đâu, đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah chấc lêy năl đắh bhiệc zước nhăn hân noo âng manứih Dao cóh tỉnh Hà Giang ấ.

Bhiệc bhan zước nhăn hân noo âng manứih Dao cóh tỉnh Hà Giang buôn bhrợ têng g’lúh tơợp moót hân noo ha’pruốt, bêl apêê t’mêê xang cha tết lâng ra’văng đoọng ha hân noo t’mêê. Acoon cóh Dao buôn lêy pay t’ngay Tỵ âng c’xêê 12 âm lịch zâp c’moo đoọng bhrợ têng bhiệc zước nhăn hân noo liêm crêê. Zâp ngai bhrợ têng j’niêng bh’rợ zước nhăn hân noo rơơm kiêng 1 c’moo t’mêê boo đhí liêm crêê, bơơn bhrợ bấc liêm.

Zâp pr’loọng đông manứih Dao nắc k’đươi p’cắh mặt 1 manứih pấh bhiệc bhan zước nhăn hân noo đoọng âng đơơng râu pr’đoọng chô ooy pr’loọng đông. Đợ jập đô âng đơơng bhuốih a’bhô dang crâng dading lâng plêệng k’tiếc nắc tơơm a’tao bhrợ p’cắh đoọng ha t’nơơm ha’roo p bhlâng cóh vel bhươl, đợ pô ha’roo đấh váih đoọm đhị zâp clung ruộng, ha’rêê lâng đợ pr’đươi buôn đhuôr đươi dua ooy cr’chăl bhrợ têng. Zâp pr’đươi bhuốih a’bhô dang cơnh a’vị đêệp, a’tứch, búah… bơơn zâp pr’loọng chrooi đoọng tơợ l’lăm. Gọ a’vị t’mêê bơơn pazao đoọng ooy đợ apêê pân’đil zay ta’bách bhlâng ra’văng đợc, têêm ngăn, a’yêm lâng r’boọt, đha’hưm. Xang nặc âng đơơng ooy 1 pr’loọng đông nắc pr’loọng đông bơơn bấc ha’roo cha’nêếh, a’bhoo bấc bhlâng ơy lêy pay tơợ l’lăm.

Tơợ đấh ra’diu, manứih bhuốih bhrợ nắc manứih tr’nơợp lướt tước pr’loọng đông bơơn đhanuôr k’đươi bhrợ c’la bha’lâng bhrợ bhiệc bhan. Xang nặc bấc ơl đha’đhâm c’moor, manứih cóh vel đông đh’rứah lướt bhrợ bhiệc zước nhăn hân noo bơơn bhrợ. Tước giờ bhrợ bhiệc, 4 apêê đha’đhâm xập xa’nập liêm ta’níh, t’boọ đợc a’pướih đhị a’cọ tơợ 4 đắh lướt chô đhị lêy pay bhrợ bhiệc bhan. Đợ đha’đhâm pấh bhrợ nắc manứih acoon cóh Dao lâng nắc đợ apêê đha’đhâm pậ k’rơ.

Pr’đươi đoọng bhrợ bhiệc bhan zước nhăn âng manứih Dao nắc vêy a’tứch luộc, bánh chưng, bánh mật lâng zên vàng mã, đợ apêê nâu nắc ắt pazưm lâng pr’ắt tr’mung, âm cha zâp t’ngay âng apêê. Lâng bhiệc lêy pay a’tứch đợc cóh a’pướih nắc chr’nắp bhlâng, lêy vêy a’tứch gôông lâng căn, lêy pay a’tứch laliêm đoọng bhrợ p’cắh liêm chr’nắp pân’jứih pân’đil. Bêl ra’văng bhrợ liêm zâp, manứih bhuốih nắc zước nhăn đắh plêệng k’tiếc đoọng váih boo đhí liêm crêê, bơơn bhrợ bấc, doọ váih crêê g’rưi pa’hư, k’coon cha’châu học hành liêm choom, zâp đông k’bhộ ngăn, zâp râu têêm ngăn. 1 râu chr’nắp ooy bhiệc zước nhăn nắc lêy vêy râu gr’hoót moon âng đhuôr cóh vel bhươl lâng a’bhô dang crâng da’ding, plêệng k’tiếc đắh bhiệc đhanuôr zư lêy crâng, padưr pa’xớc bh’rợ tr’nêng, padưr pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn, yêm têêm, lơi jợ đợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê bhrợ manứih Dao ặt ha ul đha’rứt.

Acoon cóh Dao taluôn tin lâng râu chắp nhêr âng đay, plêệng k’tiếc, a’bhô dang nắc taluôn âng đơơng hapêê đợ hân noo bơơn bhrợ bấc, boo đhí liêm. Lâng apêê, râu tin đươi taluôn đợc cóh a’bhô dang, plêệng k’tiếc, crâng dading, hadang apêê kiêng bhuốih bhrợ, zước nhăn nắc zâp râu apêê kiêng zêng váih.

Ooy bhiệc bhan zước nhăn hân noo âng manứih Dao cung vêy đợ bh’rợ văn hoá pr’hát xa’nưl bơơn pazưm bhrợ bhui har, r’rộ r’răm. Zâp râu chr’ớh bh’lêê bh’la liêm chr’nắp cơnh tr’glụ, tr’chựt, glâm còn. Bêl zâp apêê thầy bhuốih bhrợ nắc zâp ngai cắh choom cha đắh lêệ la, cha mưy bhơi r’véh. Xang bêl apêê bhuốih bhrợ liêm xang nắc vêy choom cha đắh cơnh bêl lơơng.

Bhiệc bhan zước nhăn hân noo cắh mưy liêm chr’nắp zước váih pr’đoọng, boo đhí liêm đoọng ha hân noo t’mêê nắc dzợ pr’đơợ đoọng zâp ngai cóh vel đông đoàn kết, ặt pazưm lâng giao lưu đh’rứah./.