Lấh 80 c’moo âi, n’đhơ cơnh đêếc a dích Tơ Ngôn A Dơớp ma nứih Cơ Tu ặt cóh vel Công Dồn, chr’val Zuốih, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam công dzợ p’zay zư đớc lâng bh’rợ taanh n’đoóh a doóh. Toọt lang âng a dích nắc p’têệt lâng tơơm k’páih, ta roọm, tr’xâu, ta la n’đoóh a duông clấp pr’hoọm ta roọm. c’nặt t’rúih đoọng ha pân đil bêl đâu, a đhi a moó đh’rứah lâng đha nuôr pr’zớc tr’lum ma nứih ngh nhân t’coóh Cơ Tu Tơ Ngôn A dơớp ớ.

 Acoon cóh Cơ Tu nắc muy cóh hắt c’bhúh ma nứih ặt ma mông đhị crâng Trường Sơn pa tước nâu câi năl tước bh’rợ chóh k’páih taanh n’đoóh a doóh ting cơnh ty đanh. C’moo 2014, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh âng đha nuôr Cơ Tu âi bơơn đơơng t’moọt ooy c’bhúh c’kir văn hoá phi vật thể k’tiếc k’ruung. Moon tước bh’rợ taanh n’đoóh a doó âng ma nứih Cơ Tu nắc choom moon tước vel Công Dồn, chr’val Zuốih, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam- đhị dzợ zư đớc bh;rợ chóh k’páih ting bh’rợ ty lâng bơơn zư đớc đợ râu liêm pr’hay bhlâng âng apêê lướt l’lăm. Râu cắh choom ha vil bhlâng âng cu lâng bấc ngai lướt đh’rứah bêl g’lúh tr’nơợp tước Công Dồn đhị đâu lấh 10 c’moo nắc đoo bơơn lum bh’cộ âng vel n’đắh bh’rợ taanh clăng ty đanh. Bêl đêếc, a dích công dzợ pa bhriêl, bhréh k’rơ, tu cơnh đêếc n’jứah t’taanh n’jứah bhrợ ha rêê đhuốch, chóh k’páih. T’ngay đêếc, đhị đhr’nong vel, a dích lâng apêê ava, a ngắh pa choom đoọng ha pêê a đhị pân ng’cơnh pêếh k’páih, tợt t’tây,… a dích Tơ Ngôn A Dơớp nắc ma nứih k’đhơợng zư bh’rợ bhrợ têng ta roọm đoọng bhrợ pr’hoọm tăm t’viêng, nâu đoo nắc đợ pr’hoọm bha lâng âng xa nập ma nưúih Cơ Tu. Xang bêl chong, ta roọm n’nâu bơơn k’độ đớc cóh dăng ga mắc đoọng c’bhúh k’páih. Zấp t’ngay ava nắc troọm k’páih ooy đác n’nâu tước 3 chu lâng z’lấh 3 chu xăl đác t’mêê. K’hấp lấh mơ nắc ng’cơnh choom c’bhum bấc mơ đêếc đoọng bhrợ t’váih đợ n’jéh k’páih liêm la lay đhị  u bấc, đhị u hắt vêy x’rắ la lay cơnh đhị muy n’jéh k’páih, nâu đoo ắnc pr’đươi đoọng taanh t’váih đợ ta la n’tuốc a duông vêy x’rắ cơnh đác tân glươi, cơnh c’cọ đh’lúc.

Xang bấc c’moo rạch cớ ooy vel Công Dồn, azi c’jẹ lêy bêl a dích Tơ ngôn A dơớp nâu câi âi 80  c’moo, công dzợ ặt ma mông đh’rứah lâng k’páih lâng tr’xâu. Pa bhlâng chr’nắp lâng hâng hơnh cắh cơnh bêl g’lúh n’nâu azi tước công bơơn ting dzung a dích đấc ooy ha rêê t’mêê chóh tơơm k’páih cơnh lâng bấc p’lêê k’páih ga mắc liêm. Ca coon n’jứih âng a dích năl a dích t’coóh âi chóh đớc pợ đăn nang k’páih lâng công đăn đong đay đoọng ca căn buôn đhị bh’rợ âng đay. Đhị đêếc vêy đớc tr’xâu, dăng buôn chong ta roọm, x’rang puốh n’jéh k’páih lâng muy bơr pr’ơi pr’dua n’lơơng đoọng bhrợ bh’rợ âng đay chắp kiêng. Cóh dăng, lêy br’blêếc đác ta roọm, k’dâng lêy adích âi ra văng đớc l’lăm muy rúh k’páih t’mêê. Apêê ca coon n’đil, ma mai bơơn a dích p’too moon nắc choom zư đớc bh’rợ ty đanh âng a dích a bhướp lâng zấp ngai công zêng ma năl t’taanh c’clăng.

Ngh nhân Tơ Ngôn A dơớp n’đhơ t’coóh đhur n’đhơ cơnh đêếc công cắh ha mơ mặ lơi jợ ta roọm, tr’xâu, ta la n’đoóh a doóh. Lâng ha dang cắh vêy trpang têy boọ ta roọm n’nắc đh’rứah lâng râu ga lêếh ga lêêng âng đha nuôr cóh vel Công Dồn nắc c’kir âng acoon cóh Cơ Tu k’đháp mặ dzoọng nhâm đhị đhr’năng bil pật./.

;

Người giữ sắc chàm Cơ Tu

Ngoài 80 tuổi, nhưng bà Tơ Ngôl Adớp người Cơ Tu, ở làng Công Dồn, xã Zuôih, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam vẫn thủy chung với nghề dệt truyền thống. Cả cuộc đời bà  gắn liền với cây bông vải, thuốc nhuộm, khung dệt, tấm vải thổ cẩm thấm đẫm màu chàm. CM dành cho Phụ nữ tuần này, mời chị em cùng bà con và các bạn gặp gỡ người nghệ nhân già Cơ tu Tơ Ngôl Adớp.

Dân tộc Cơ Tu là một trong số ít các tộc người sinh sống ở đại ngàn Trường Sơn cho đến nay còn biết đến nghề trồng bông dệt vải theo lối cổ truyền. Năm 2014, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào Cơ Tu đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nói đến nghề dệt vải của người Cơ Tu phải nói đến làng Công Dồn, xã Zuôih, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam - nơi còn bảo lưu cách trồng bông dệt vải theo lối cổ  và giữ được những tinh hoa di sản của tiền nhân. Ấn tượng khó quên của tôi và những người cùng đi khi lần đầu đến Công Dồn cách đây hơn 10 năm chính là được gặp “thủ lĩnh” của làng về nghề dệt thủ công truyền thống. Lúc ấy, bà vẫn còn tinh anh, sức khỏe vẫn còn nên vừa làm nghề dệt vải vừa chăm lo nương rẫy, trồng bông.

Hôm ấy, tại ngôi nhà làng, bà và các mẹ, các chị dạy cho các em gái cách tách hạt, bật bông, xe sợi, dồn sợi... Chúng tôi bị mê hoặc trước đôi tay của nghệ nhân Tơngôl Adớp khi tự tay mình thực hiện các thao tác chế biến sợi và luồn những sợi bông vào khung dệt, kết những hạt cườm, những sợi chỉ màu để tạo ra những hoa văn trên nền thổ cẩm. Bà Tơngôl Adớp là người nắm giữ bí quyết chế biến thuốc nhuộm vải từ cây tarâm để có màu chàm đen và xanh lơ, đây là màu nền của trang phục truyền thống Cơ Tu. Sau khi ngâm ủ, thuốc nhuộm này được chứa trong cái ché lớn để tiến hành nhuộm vải. Mỗi ngày bà phải nhúng sợi vải vào dung dịch này đến 3 lần và phải qua 3 lần thay nước nhuộm màu mới. Kỳ công hơn nữa là cách nhuộm bao sợi để cho ra loại sợi đặc biệt với những chỗ đậm nhạt khác nhau trên cùng đoạn sợi, đây là nguyên liệu dùng để dệt nên những tấm vải thổ cẩm có hoa văn gợn sóng, vân mây.

      Sau nhiều năm trở lại làng Công Dồn, chúng tôi ngạc nhiên khi bà Tơ Ngôl Adớp nay ở độ tuổi 80, vẫn gắn bó với cây bông vải và khung dệt cổ truyền. Thật quý giá và mừng vui biết bao khi lần này chúng tôi cũng được theo chân bà lên thăm đám rẫy mới chuyên canh cây bông vải với những trái bông to, chắc. Con trai của bà biết ý mẹ già đã cất ngôi nhà sàn nhỏ gần rẫy bông và cũng gần nhà ở của mình để mẹ thuận lợi trong công việc. Nơi đó để sẵn khung dệt, ché đựng thuốc nhuộm, giàn phơi sợi và một số dụng cụ khác để bà làm công việc yêu thích của mình là nhuộm màu và dệt vải. Trong ché, thấy sóng sánh thuốc nhuộm, dường như bà chuẩn bị sẵn để nhuộm một lứa sợi mới. Các con gái, con dâu được bà nhắc nhở phải giữ nghề truyền thống của tổ tiên và ai cũng thành thạo nghề dệt.

       Nghệ nhân già Tơ Ngôl Adớp dù tuổi già sức yếu nhưng vẫn không rời bỏ cây bông vải, thuốc nhuộm, khung dệt, tấm vải thổ cẩm thấm đẫm màu chàm. Và nếu không có đôi tay dính màu chàm ấy cùng với sự cực nhọc của bà con ở làng Công Dồn thì di sản của dân tộc Cơ Tu khó trụ vững trước nguy cơ mai một./.