Ơy lấh 80 c’moo đhơ cơnh đếêc nắc t’coóh Hà Văn Tích ắt đhị vel Thanh Bồng, chr’val Đai Lịch, chr’hoong Văn Chấn, tỉnh Yên Bái dzợ  pa bhriêl, đa đấh, doó bơơn lêy t’coóh đhưr. C’rơ liêm zúp đoọng ha t’coóh nắc chếêc k’rong zư đớc bh’ar xrắ ty đanh, râu pr’đươi t’ty đắh muy lang lịch sử grơơ k’rơ âng vel đong, bhrợ t’váih không gian pa cắh đhị đong ắt âng đay đoọng ha đhanuôr ting pấh lêy lâng học tập.

            C’moo 1999, t’coóh Hà Văn Tich tợơp chếêc lêy pazêng pr’đươi đắh c’xêê c’moo tr’zêl lâng a rọp âng đhanuôr chr’val Đại Lịch, đhị tâjp pun âng t’coóh, cung nắc đhị t’coóh pậ banh, chroi k’rong c‘rơ g’lếêh bhrợ pa dưr. Nâu kêi, phòng pa cắh âng t’coóh Tích ơy vêy k’nặ 600 pr’đươi đhị tr’zêl tr’panh. Nắc đoo pazêng pr’đươi pa cắh pa hay t’ngay c’xêê bom păr đạn tân tộ cơnh bi đông, k’đóh đai bác, súng kíp, k’đóh đạn cối, sà cột… cắh cợ nắc pazêng bệê gọ zệê đác, âng đhanuôr đoọng băn bộ đội; a zong âng apêê a mế guy lướt ha rêê đoọng chếêc bơơn za nươu pa dứah đoọng ha pêê thương binh, pa dứah cr’ay k’hir đoọng ha pêê cán bộ ắt p’lớơp xoọc zêl a rọp Pháp… t’coóh Tích xrắ pazêng ting cr’chăl âng zập râu pr’đươi đoọng ma nuýh lêy buôn lấh ting ch’mếêt lêy. T’coóh Hà Văn Tich prá xay:

            Bhrợ đhơ đhơ râu cung lưm k’đháp, pr’đoọng bhlầng đoọng ha cu nắc vêy bấc ca coon, cha châu lướt bhrợ têng zập ooy, zập tỉnh. Bêl chếêc lêy pr’đươi nắc g’nưm tợơ a pêê ca coon cha châu đhị apêê zr’lụ nắc đoo, tợơ đếêc nắc vêy bơơn năl, lâng zước âng chô. Nắc chếêc lêy pazêng apêê a noo du kích t’ngay a hay, apêê a noo bộ đội. Moon za zưm nắc bil bấc c’rơ g’lếêh

            Nắc tợơp bh’rợ chếêc lêy k’rong đớc, t’coóh Tích lơi lứch đợ zên k’bớch đh’rứah lâng zên lương hưu, zên pa câl lấh 20 p’nong t’rí k’roọc đoọng bhrợ têng râu cr’noọ pa chắp âng đoo nắc apêê lang t’tun năl ghít lịch sử vel đong, đoọng ha pêê ting chăp kiêng vel đong đay lấh mơ. DoÓ k’pân c’lâng ch’ngau bh’dắh, n’đhơ nắc Phú Thọ, Lào Cai, Sơn La cắh cợ apêê chr’hoong chr’val ch’ngai bh’dắh âng tỉnh Yên Bái, xợơng đhị đâu vêy pr’đươi ty đanh nắc t’cóoh Tích chếêc lêy tước. N’đhơ c’la k’đươi h’mơ zên t’coóh cung pa zay câl đoọng bơơn. Ha dợ đơ bấc nắc bêl năl bh’rợ âng t’coóh bấc ngai cher đoọng cắh pay zên. Vêy ngai nắc âng đơơng tước đong t’coóh đoọng cher đoọng, n’đhơ pr’đươi chr’nắp bhlầng apêê cung đoọng.

            Nâu kêi, zập t’ngay, t’coóh Tích t’pấh bấc pr’zợc, t’mooi lâng apêê k’bhúh học sinh tước pa chắp, học tập lâng râu bhui har pậ chr’nắp. t’coóh bhrợ đh’rứah nắc manuýh xay moon đoọng ha zập ngai năl ghít tơơm ríah cung cơnh chr’nắp pr’hay âng pr’đươi ty đanh âng đay chếêc k’rong đớc. A đhi Hoàng Thị Thảo, học sinh trường THCS Hoàng Văn Thọ, chr’val Đại Lịch đoọng năl:

            Lấh mơ giờ học cóh lớp, apêê thầy cô dzợ k’đơơng a zi tước nâu chếêc lêy năl. Pazêng bài giangnr cóh lớp nắc căh pa căh lứch râu lalua ta níh đắh lịch sử truyền thống âng vel đong, bêl xiêr ooy đâu nắc a zi bơơn mamông cứ lâng lịch sử âng vel đong.

            Cóh pazêng c’moo c’xêê zêl a rọp Pháp, t’coóh Hà Văn Tích bhrợ liên lạc đoọng ha ch’val bộ Việt Minh lâng chr’hoong bộ Việt Minh đhị vel đong. C’moo 1958, t’coóh vinh dự ting pấh Đại hội Thanh niên pa xay pa bhrợ xã hội chủ nghĩa lâng bơơn lưm a va Hồ. Tợơ bêl bơơn lưm a va Hồ, t’coóh nắc ting pa zay lấh mơ, bhrợ têng bhiệc liêm chr’nắp. t’coóh bêl a hay nắc ơy bhrợ xã đội trưởng, chính trị viên trường chr’val Đai Lịch cóh pazêng cr’chăl zêl a rọp Pháp lâng zêl a rọp Mỹ, xang nắc bhrợ Bí thư Đảng uỷ chr’val tước c’moo 1987 ha dợ nắc đhêy hưu. Bêl đếêc nắc t’coóh vêy cr’chăl đoọng bhrợ bhiệc âng đay chắp kiêng. Đh’rứah lâng bhiệc chếêc lêy, k’rong đớc apêê pr’đươi ty đanh, t’coóh Tích nắc dzợ bhrợ phòng pa cắh pazêng tư liệu,  hình ảnh pa cắh ooy Hồ Chí Minh, đoọng đhanuôr vel đongn vêy pr’đợơ pa chắp lêy, chếêc năl, pa choom cơnh tấm gương âng a va. T’coóh Lò Kim Hạnh, Phó Chủ tịch UBND chr’val Đại Lịch, chr’hoong Văn Chấn, tỉnh Yên Bái đoọng năl:

            A va Tích ơy chếêc lêy, k’rong đớc bấc pr’đươi đhị lang zêl a rọp Pháp, a rọp Mỹ đoọng âng chô pa cắh cóh đong đay. Đươi vêy pazêng pr’đươi ty đanh nắc đoo nắc choom đoọng t’moót giảng dạy ha pêê lang p’niên nâu kêi ting pa choom học.

            “ Bảo tang t’coóh Tích” nâu kêi nắc ơy váih đhị liêm chr’năp đoọng ha đhanuôr cóh chr’val Đại Lich lâng tợơ lơơng tước lêy. Đhanuôr cung chắp hơnh lâng đớc t’coóh Hà Văn Tích nắc ma núyh zư lêy lịch sử vel đong./.

Người lưu giữ lịch sử quê hương Đại Lịch

Đã ngoài 80 tuổi nhưng ông Hà Văn Tích ở thôn Thanh Bồng, xã Đại Lịch huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái vẫn rất minh mẫn. Sức khỏe tốt giúp ông tiếp tục hành trình sưu tầm tư liệu, kỷ vật về một thời lịch sử hào hùng của quê hương, mở một không gian trưng bày ngay tại gia đình để phục vụ nhân dân tham quan và học tập.

Năm 1999, ông Hà Văn Tích bắt đầu sưu tầm những kỷ vật về năm tháng chiến đấu chống giặc ngoại xâm của nhân dân xã Đại Lịch, nơi chôn rau cắt rốn của ông, cũng là nơi ông lớn lên, góp công, góp sức xây dựng. Giờ đây, phòng trưng bày của ông Tích đã có gần 600 kỷ vật chiến tranh. Đó là những vật dụng gợi nhớ cho người xem một thời bom đạn như chiếc bi đông sờn màu, vỏ đại bác, súng kíp, vỏ đạn cối, sà cột... Hay cả những chiếc ấm, chiếc ủ năm nào người dân dùng để nuôi quân; chiếc ớp của những bà mẹ dùng để lên rừng lấy thuốc nam về chữa cho thương binh, chữa bệnh sốt rét cán bộ hoạt động bí mật trong những năm chống Pháp… Ông Tích ghi lại gốc gác của từng kỷ vật để người xem tiện theo dõi. Ông Hà Văn Tích tâm sự: “Làm gì thì cũng phải vất vả, may mắn là tôi có đông con cháu đi xây dựng ở các nơi, các tỉnh. Khi đi tìm kỷ vật thì phải dựa vào các con cháu ở các nơi đó, từ đó mới biết, mới xin mới lấy được. Phải tìm đến những anh du kích ngày xưa, các anh bộ đội. Nói chung là phải mất nhiều công”.

Bắt đầu hành trình sưu tầm, ông Tích đã bỏ hết số tiền tiết kiệm được, cộng với tiền lương hưu, tiền bán hơn 20 con trâu bò để thực hiện một tâm nguyện rất giản đơn là con cháu sau này có thể hiểu được lịch sử quê hương một cách tường tận, để thêm yêu quê hương của mình hơn. Không quản đường xa, dù là Phú Thọ, Lào Cai, Sơn La, hay các huyện xa xôi của tỉnh Yên Bái, hễ cứ nghe tin ở đâu có các kỷ vật là ông Tích tìm đến. Dù chủ nhân đòi bao nhiêu tiền ông cũng cố gắng mua cho bằng được. Nhưng phần nhiều, khi biết việc làm của ông, mọi người đều trao tặng những kỷ vật này mà không lấy tiền. Thậm chí có nhiều người  đã lặn lội mang kỷ vật đến tận nơi hiến tặng, dù nhiều khi đó là những vật rất có giá trị.

Giờ đây, hàng ngày, ông Tích đón rất nhiều bạn bè, du khách và các đoàn học sinh đến nghiên cứu, học tập với sự phấn khởi và niềm vui lớn. Ông kiêm luôn nhiệm vụ hướng dẫn viên để giải thích thật cặn kẽ, thấu đáo. Em Hoàng Thị Thảo, học sinh trường THCS Hoàng Văn Thọ, xã Đại Lịch cho biết: “Ngoài các giờ học trên lớp thì các thầy cô giáo hay dẫn chúng em xuống đây tham quan, học đi đôi với hành. Những bài giảng trên lớp thì không thể giúp chúng em hiểu hết được lịch sử truyền thống của quê hương, khi xuống đây thì chúng em như được sống lại với lịch sử quê hương.”

Trong những năm tháng chống Pháp, ông Hà Văn Tích làm liên lạc cho xã bộ Việt Minh và huyện bộ Việt Minh tại địa phương.  Năm 1958, ông được tham dự Đại hội Thanh niên tích cực lao động xã hội chủ nghĩa và được gặp Bác Hồ. Từ lúc được gặp Bác, ông càng có thêm quyết tâm phấn đấu làm được nhiều việc có ích hơn. Ông từng là xã đội trưởng, chính trị viên trưởng xã Đại Lịch trong cả kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, rồi làm bí thư  Đảng ủy xã đến năm 1987 thì nghỉ hưu. Lúc này ông có nhiều thời gian hơn để thực hiện công việc tâm huyết của mình. Song song với việc sưu tầm các kỷ vật, ông Tích còn mở thêm không gian phòng khách, trang trọng trưng bày những tư liệu, hình ảnh, câu chuyện về thân thế, sự nghiệp của chủ tịch Hồ Chí Minh mà ông sưu tầm được, để nhân dân địa phương có điều kiện nghiên cứu, tìm hiểu, học tập tấm gương của Bác. Ông Lò Kim Hạnh, Phó chủ tịch UBND xã Đại Lịch, huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái cho biết: “Bác Tích đã sưu tầm được nhiều kỳ vật thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ để mang về nhà trưng bày tại gia đình. Nhờ có những kỷ vật này mà có thể đưa vào giảng dạy cho các cháu thanh thiếu niên để các cháu học tập.”

“Bảo tàng ông Tích”  giờ đã trở thành địa chỉ thân thuộc của người dân trong và ngoài xã Đại Lịch. Bà con cũng trân trọng và yêu quý gọi ông Hà Văn Tích là người lưu giữ lịch sử quê hương./.