Đh’rứah lâng đhanuôr prang k’tiếc k’ruung, đhanuôr acoon cóh Dao cóh Yên Bái xoọc r’rộ r’răm hơnh déh ha’pruốt t’mêê, cr’noọ cr’niêng vêy mưy c’moo lưm bấc râu pr’đoọng, bơơn bhrợ bấc liêm. 

Tơợ c’xêê 7, 8 âm lịch, zâp pr’loọng đông manứih Dao cóh Yên Bái ơy ra’văng băn a’tứch a’ọc dodộng ha t’ngay tết ty. Tơợp c’xêê 12, bêl zâp ngai ra’văng bhrợ liêm xang, đhanuôr đh’rứah tôm bánh gù-mưy râu bánh truyền thống âng manứih Dao lâng bánh bơơn ta bhrợ tơợ 1 râu cha’nêếh đêệp đha’hưm yêm bhlâng đoọng bhuốih a’bhô dang. Zâp pr’loọng đông cung bhrợ têng cha tết, k’đươi đhi noo bhúh xoọng lướt ắt âm cha bhui har lâng pr’loọng đông. G’lúh âm cha tất niên chr’nắp bhlâng, zâp râu pr’đươi bh’rợ đoọng bhuốih tô gộ cắh choom cắh vêy mưy p’nong a’tứch ta úh, mưy đhia avị đêệp, bánh dày, mưy chai búah, p’lêê p’coo. Ting cơnh manứih Dao moon, g’lúh âm cha nâu nắc xay moon p’cắh đợ bh’rợ tr’nêng ooy 1 c’moo bhrợ têng lâng cám ơn a’bhô dang plêệng k’tiếc ơy bhrợ t’váih boo đhí liêm đoọng bơơn bhrợ bấc. , đhanuôr mamung k’rơ, k’bhộ ngăn. Tu cơnh đâu, zâp pr’loọng đông manứih Dao cung pác lêy cr’chăl t’ngay bhrợ têng đoọng g’đéch zâp pr’loọng đông bhrợ têng đh’rứah zr’nưm. T’coóh Triệu Thị Nhậy, mưy manứih Dao cóh vel Ngòi Thuồng, chr’val Phúc Lợi, chr’hoong Lục Yên, tỉnh Yên Bái xay moon ooy hi’dưm giao thừa âng manứih Dao:

Ra’văng hơnh déh giao thừa zâp apêê cóh pr’loọng đông lêy xập đợ xa’nập t’mêê đoọng hơnh déh c’moo t’mêê lâng cr’noọ rơơm kiêng zâp râu k’bhộ ngăn, pr’đoọng lâng k’rơ. Xang nặc đương tước bêl lướt bhrợ, zâp ngai cóh pr’loọng đông k’đhơợng cóh têy mưy ta’la bha ar lướt đh’rứah, chấc lêy tước đhị t’nơơm n’loong pậ, c’la đông tệch 3 pr’léh ooy tơơm nâu xang nặc zâp ngai cóh pr’loọng đông lêy t’moót đợc đợ bha ar nâu ooy n’loong lâng moon, c’moo ty ơy lấh lướt zi’lấh, c’moo t’mêê tước, acu nhăn pa’gơi đoọng ooy tơơm n’loong đợ râu cắh liêm crêê, mốp máp lướt mứt, zước nhăn c’moo t’mêê zâp ngai cóh pr’loọng đông mamung k’rơ, bhrợ cha k’van, a’ọc a’tứch bịng c’roọl, cha’nêếh bịng zạ, pr’ắt tr’mung k’bhộ ngăn lấh. xang bêl rạch chô zâp ngai nắc k’đhơợng mưy cr’liêng đhêl k’tứi đợc đhị bàn thờ lâng cr’noọ bơơn bhrợ bấc râu pr’đoọng ooy c’moo t’mêê.

T’ngay 1 tết, manứih Dao buôn k’đươi mưy cha’nặc cóh vel, đhi noo bhúh xoọng cung choom đoọng lướt moót ooy đông. Ta’mooi ta k’đươi cung lêy nắc manứih đha’nui tr’út, ắt tớt liêm ta’níh, zay pa bhrợ ta têng, liêm glặp lâng c’moo âng pr’loọng đông lâng lấh mơ nắc lêy apêê n’jứih. xang bêl k’đươi ta’mooi moót, c’la đông nắc pay ch’na đoọng cha lâng cám ơn ta’mooi ơy lướt moót ooy đông đoọng ha pr’loọng đông lâng đh’rứah âm búah chúc đh’rứah c’moo t’mêê vêy bấc c’rơ, lưm bấc râu pr’đoọng lâng bơơn bhrợ bấc lấh c’moo ty.

T’ngay 2 tết, zâp apêê k’căn k’cionh cóh pr’loọng đông manứih Dao ra’văng bánh gù, mứt tết, mưy cha búah lướt ooy đông a’dích a’bhướp chúc tết, nâu đoo cung nặc g’lúh đoọng xay moon p’cắh loom luônh chắp nhêr âng cha’châu lâng da dích bha bhướp, đợ apêê n’niên t’váih, băn padưr ađay.

T’ngay 3 tết, zâp apêê pân’jứih pân’đil Dao xập đợ xa’nập t’mêê bhlâng đoọng lướt chi’ớh tết. nâu đoo cung nặc g’lúh đoọng zâp apêê pân’đil p’cắh râu bhriêl ta’bách âng đay lâng đợ xa’nập truyền thống lâng zâp râu chr’ớh bh’lêê bh’la cơnh đánh quay, chi’ớh khăng, tr’glụ… đh’rứah pazưm đhị pr’ắt bh’rợ âng hân noo ha’pruốt.

Ooy pr’ắt tr’mung xoọc đâu, c’năl bh’rợ âng đhanuôr nắc bơơn padưr, đợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê bơơn đhanuôr lơi jợ, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh choom t’bil lơi râu pr’hoọm văn hoá lalay âng acoon cóh. T’coóh Đặng Thị Tiện cóh chr’val Tân Lĩnh, chr’hoong Lục Yên, tỉnh Yên Bái moon:

Xoọc đâu bêl c’năl bh’rợ âng đhanuôr bơơn padưr, đợ j’niêng cr’bưn cắh liêm crêê nắc đhanuôr lơi jợ, hân đhơ cơnh đêếc cung cắh choom lơi jợ đợ pr’hoọm văn hoá lalay âng acoon cóh đay. Acu moon bhiệc nâu nắc liêm glặp lâng bhiệc bhrợ têng pr’ắt tr’mung văn hoá t’mêê.

Bhui har hơnh déh tết ty acoon cóh, lâng bấc cr’noọ cr’niêng, đhanuôr Dao cóh Yên Bái cung doọ vêy choom ha vil moon p’too đh’rứah đoàn kết, bhrợ padưr pr’ắt tr’mung k’bhộ ng   Người Dao Tây Bắc vui đón tết

Người Dao Tây Bắc vui đón tết

Cùng với đồng bào Tây Bắc, bà con người Dao Yên Bái đang tưng bừng đón chào  xuân mới, với ước vọng một năm mới luôn gặp nhiều may mắn, mùa màng tốt tươi.

Từ tháng 7, tháng 8 Âm lịch, các gia đình người Dao Yên Bái đã chuẩn bị nuôi gà, lợn cho ngày Tết cổ truyền. Đầu tháng Chạp, khi mọi việc chuẩn bị hoàn tất, bà con cùng nhau gói bánh gù - một loại bánh truyền thống của người Dao và bánh được làm từ một loại gạo nếp thơm ngon nhất để cúng tổ tiên. Các gia đình cũng tổ chức ăn tết, mời anh em họ hàng đến chung vui cùng gia đình. Bữa cơm tất niên rất quan trọng, các vật dụng để cúng tổ tiên không thể thiếu một con gà luộc, một đĩa xôi, bánh dày, một chai rượu, giấy dó và hoa quả. Theo người Dao quan niệm, bữa cơm được tổ chức để báo cáo thành quả lao động của cả một năm và cám ơn " thần trời, thần đất" đã ban mưa thuận gió hòa để mùa màng tươi tốt, dân bản được mạnh khỏe, no ấm. Do vậy, các gia đình người Dao cũng chia ra thời gian tổ chức để tránh các gia đình tổ chức trùng nhau. Bà Triệu Thị Nhậy, một người Dao ở thôn Ngòi Thuồng, xã Phúc Lợi, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái cho biết: “ Chuẩn bị đón giao thừa, các thành viên trong gia đình thay cho mình những bộ quần áo mới nhất để đón chào năm mới với mong muốn mọi điều an lành, may mắn và khoẻ mạnh. Sau đó đợi đến giờ xuất hành, mỗi thành viên trong gia đình cầm trên tay một mảnh giấy dó cùng đi xuất hành, tìm đến một gốc cây to, chủ nhà chém ba nhát dao lên thân cây rồi lần lượt từng thành viên nhét những tờ giấy dó vào thân cây và nói “ năm cũ qua đi năm mới tới, tôi xin gửi cho cây những điều xui xẻo của năm cũ, cầu cho năm mới mọi thành viên trong gia đình ai cũng mạnh khoẻ, làm ăn phát tài, lợn gà đầy chuồng, thóc gạo đầy bồ, cuộc sống ngày càng ấm no”. Sau khi quay về mỗi người cầm cho mình một viên sỏi nhỏ cất ở chân bàn thờ với ý nghĩa năm mới gặt hái cho mình những phúc lộc mới.     

Ngày mồng một Tết, người Dao thường mời một người trong bản, có thể là anh em họ hàng từ trước đó đến xông đất, xông nhà cho gia đình. Người khách được mời cũng phải là người hiền lành, đức tính tốt, cần cù trong lao động, sản xuất, hợp với tuổi của gia chủ và đăc biệt phải là nam giới. Sau khi vị khách mời vào nhà, gia chủ làm cơm thết đãi và cám ơn vị khách đã sang xông đất, xông nhà cho gia đình và cùng nâng chén rượu chúc nhau sang năm mới nhiều sức khỏe, gặp nhiều may mắn và mùa màng bội thu hơn năm cũ.

Đến mồng 2 Tết, các bậc cha mẹ trong gia đình người Dao chuẩn bị bánh gù, mứt tết, một chai rượu sang nhà ông bà chúc tết, đây cũng là dịp để tỏ lòng thành kính của phận con cháu dành cho ông bà - những người sinh thành, nuôi nấng nên người.

Mồng 3 Tết, những tiếng cười rộn rã, gọi bạn đi chơi tết, các chàng trai, cô gái Dao thay cho mình những bộ trang phục mới nhất, đẹp nhất để đi chơi Tết, đây cũng là dịp để các cô gái phô trương sự khéo léo của mình  được thể hiện trên những trang phục truyền thống của dân tộc mình bằng những đường chỉ hoa văn và chơi các trò chơi dân gian như đánh quay, chơi khăng, kéo co... cùng hòa vào không khí của mùa xuân.

Trong cuộc sống hiện đại, nhận thức của đồng bào đã được nâng lên, những phong tục tập quán lạc hậu được đồng bào lược bỏ, tuy nhiên vẫn không thể đánh mất những bản sắc văn hoá riêng có của dân tộc. Bà Đặng Thị Tiện ở xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái nói: Ngày nay khi nhận thức của đồng bào được nâng lên, những phong tục lạc hậu đã được đồng bào lược bỏ, tuy nhiên vẫn không thể đánh mất những bản sắc văn hoá riêng có của dân tộc mình. Tôi cho rằng điều này hoàn toàn phù hợp với việc thực hiện nếp sống văn hoá mới.

Vui đón Tết cổ truyền dân tộc, với nhiều mong ước, đồng bào Dao Yên Bái cũng không quên nhắc nhau đoàn kết, xây đắp cuộc sống no ấm, hạnh phúc.