Lâng đợ zên bơơn pay pa chô tơợ bh’rợ đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng mơ 2 tỷ 300 ức đô la mỹ cóh 11 c’xêê c’moo đâu, cà phê đh’rứah lâng ha roo ch’néh  lâng cao su nắc muy cóh 3 rau hàng bha lâng đơơng pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng âng k’tiếc k’ruung hêê. Hân đhơ cơnh đêếc, tu bấc tu cơnh lơơng lâng âng c’la xay bhrợ, ngành cà phê xoọc ắt lâng đhr’năng zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Cơnh đêếc, cơ quan k’đhơợng lêy nhà nyứơc, apêê doanh nghiệp lâng đhanuôr chóh bhrợ cà phê bhrợ têng n’hau đoọng z’lấh rau zr’nắh k’đháp n’nâu?

Pr’loọng đông t’coóh Nguyễn Tấn Trung ắt cóh cr’noon Hàng Hải, chr’val Gung Ré, chr’hoong Di Linh, tỉnh Lâm Đồng vêy 3 hecta cà phê xoọc ta pay pa chô lâng đợ cà phê vêy ta pay pa chô nắc k’dâng 3 tấn cóh muy hecta. Lâng chr’nắp mơ 33 r’bhâu đồng muy kg cà phê nhân, xiêr 7 r’bhâu đồng t’piing lâng c’moo ahay, manuýh chóh cà phê xoọc bil zên bhrợ têng. Lướt chêếc n’năl cóh bấc zr’lụ, t’coóh Trung bơơn n’năl đợ chr’nắp ng’moon n’tếh nắc dưr váih cóh prang thị trường, ha dzợ êếh rau muy đhị zr’lụ pay câl pa xiêr chr’nắp. Công cơnh bấc pr’loọng đông chóh bhrợ cà phê cóh chr’val Gung Ré, pr’loọng đông đoo nắc đhiệp bơơn pa câl m’bứi a năm đợ cà phê t’mêê vêy ta pay pa chô đoọng chroót zên k’dua manuýh pêếh lâng t’bhlâng zư đớc hàng đoọng đương rơơm chr’nắp âng cà phê dưr dzoóc dal cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y. t’coóh Nguyễn Tấn Trung prá:

Lâng rau chr’nắp cơnh xoọc đâu nắc pa bhlâng ta u loom. Cắh muy pr’loọng đông cu nắc pazêng đhanuôr chóh cà phê cóh đâu pa bhlâng mốp loom ooy muy hân noo chóh bhrợ t’mêê. Azi công prá xay đh’rứah, nâu cơy ahêê bhrợ têng cà phê ha dzợ cắh choom xay moon chr’nắp bêl pa câl. Đhị đêếc cậ lướt câl phân bón nắc công ty phân bón xay moon chr’nắp ơa câl đoọng ha zi, nắc azi cắh choom pa xiêr chr’nắp.

Tơợ tr’nơớp c’moo đâu, báo chí k’tiếc k’ruung n’lơơng ta luôn xay moon, hân noo chóh bhrợ c’moo 2015 – 2016, cà phê VN váih bấc p’lêê lâng đợ lấh 1 ức 700 r’bhâu tấn. Apêê đoo xay moon, đh’rứah lâng đhr’năng u xưa âng c’moo ahay k’dâng lấh 500 r’bhâu tấn nắc VN pa câl ooy thị trường pa bhlâng bấc cà phê. Pazêng apêê pa câl cà phê cóh bha lang k’tiếc đươi ooy pazêng xa nay n’nắc đoọng bhr’lậ xa nay bh’rợ tr’câl tr’bhlêy âng đay, đương tước bêl VN pa câl t’bấc lâng chr’nắp ếp nắc vêy tước pay câl, bhrợ ha chr’nắp âng cà phê VN xiêr bấc pa bhlâng ta luôn cóh 6 c’xêê ahay. Xoọc đâu, chr’nắp cà phê âng VN cóh thị trường bha lang k’tiếc nắc êếh rau chr’nắp la lua, tu apêê doanh nghiệp k’tiếc k’ruung n’lơơng đhiệp đươi dua ooy chr’nắp zazum London đoọng xay moon đhr’năng cắh ma mơ bêl pay câl. Đhị rau la lua cậ, đợ cà phê âng VN cóh c’moo đâu đhiệp mơ 1 ức 600 r’bhâu tấn, xiêr 20% t’piing lâng c’moo ahay. Đợ u xưa âng cà phê VN nắc công dzợ bấc cơnh báo chí xay moon. T’coÓh Đỗ Hà Nam, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex prá:

Tước nâu cơy, tu chr’nắp âng zên u xiêr, apêê k’tiếc k’ruung cơnh Brazil, Indonexia ơy pa câl lứch cà phê. Tơợ nâu cơy tước ooy c’xêê 4 nắc cà phê VN nắc muy ađay muy chợ cóh thị trường. ooy xa nay nắc VN muy ađay muy chợ nắc chr’nắp bấc lấh mơ, ha dzợ hau tu chr’nắp cà phê âng hêê nắc dưr xiêr. Nâu đoo nắc bài toán âng apêê doanh nghiệp VN, apêê cơ quan thống tấn báo chí công cơnh đhanuôr VN đơớh chêếc n’năl đoọng vêy xa nay bh’rợ bhr’lậ, ha dang cắh rau liêm choom tước nắc ahêê cắh bơơn pay đươi dua.

Đoọng bhr’lậ rau zr’nắh k’đháp, đhr’năng bhrợ têng cắh zập đoọng đươi dua, apêê doanh nghiệp pa câl cà phê ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng âng k’tiếc k’ruung hêê nắc pazum đh’rứah liêm choom lâng apêê đối tác đoọng bhr’lậ đhr’năng hàng cắh crêê cơnh chr’nắp la lua. Ha dang t’bhlâng pa câl t’bấc nắc chr’nắp cà phê âng VN lum bấc rau zr’nắh k’đháp, tu t’đui ooy apêê k’rong bhrợ âng bha lang k’tiếc.

Zr’nắh k’đháp âng ngành cà phê cóh xoọc đâu xay moon ha hêê muy rau xa nay t’mêê nắc pa dưr ting cơnh xa nay nhâm mâng. Cóh đêếc, rau xa nay bha lâng nắc bhrợ t’váih rau chr’nắp, tơợ bh’rợ bhrợ têng tước ooy bh’rợ pa câl. Lâng 140 r’bhâu hecta cà phê lấh griing ( pay k’dâng 20% đhăm cà phê cóh prang k’tiếc k’ruung cóh xoọc đâu), nắc đơớh vêy ta chóh bhrợ m’ma t’mêê, đươi dua kỹ thuật zư lêy cơnh t’mêê đoọng bơơn rau liêm choom tơợ 4 – 5 tấn hecta. Đhị đêếc cậ, Bộ NN lâng PTNT lâng Hiệp hội cà phê, ca cao nắc bhrợ rau p’têết đoọng doanh nghiệp kts bhrợ hợp đồng pay câl bh’nơơn bh’rợ, bhrợ t’váih zr’lụ chóh bhrợ nhâm mâng đoọng đhanuôr yêêm têêm bhrợ têng. t’coóh Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách lâng Chiến lươck pa dưr nông nghiệp, bhươl cr’noon, Phó trưởng ban k’đhơợng xay bh’rợ pa câl cà phê VN, Bộ NN lâng PTNT prá:

Muy bơr cha nắc manuýh xay moon, t’bhlâng bhrợ têng nhâm mâng nắc chr’nắp u dưr dzoóc. Rau la lua nắc bh’rợ bhrợ têng ting cơnh xa nay nhâm mâng lâng chr’nắp nắc 2 bh’rợ la lay cơnh. Cà phê nhâm mâng chô đơơng rau liêm choom la lay cơnh. Muy nắc ahêê nắc bơơn pa câl ooy k’tiếc k’ruung n’lơơng, nhâm mâng pazêng rau xa nay ooy rau liêm crêê âng chr’na đha nắh. đhị đêếc cậ, bhrợ têng cà phê nhâm mâng nắc bhrợ đoọng ha hêê pa xiêr đhr’năng u mốp âng k’tiếc, k’miáh đác, phân bón lâng z’nươu zư lêy chr’nóh chr’bêết, chr’nắp bhlâng nắc bhrợ ha hêê bơơn đơơng pa câl ooy thị trường bha lang k’tiếc.

Đoọng ngành cà phê k’tiếc k’ruung hêê dưr váih k’rơ cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y, bấc apêê chuyên gia kinh tế xay moon, Nhà nước nắc đơớh vêy chính sách zúp zooi crêê cơnh lấh mơ đoọng apêê doanh nghiệp k’rong bhrợ ooy pr’đươi bhrợ têng, ting chrooi đoọng pa dưr dal rau chr’nắp âng cà phê VN đhị thị trường bha lang k’tiếc. Ha dang cà phê âng VN nắc dzợ đơơng pa câl ting cơnh cắh ơy ta bhrợ têng cơnh lơơng cơnh cóh xoọc đâu nắc k’đháp pa bhlâng đoọng tr’zeng lâng bh’nơơn bh’rợ âng apêê k’tiếc k’ruung cơnh Brazil, Colombia cắh cậ Inđônêsia./.