Dzoọng đhị đhr’năng bil pật âng râu nghệ thuật dân gian Hát đúm cóh đảo Hà Nam, Quảng Yên, Quảng Ninh. Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết âi t’bhlâng k’rong đớc xrắ bhrợ “ Hát đúm Hà Nam- Yên Hưng” lâng bhrợ t’váih Câu lạc bộ hát đúm thị xã Quảng Yên đoọng zư đớc lâng pa choom đoọng âng môn nghệ thuật ty đanh n’nâu. C’nặt t’rúih đoọng ha pân đil tuần n’nâu, đha nuôr lâng pr’zớc đh’rứah chơớc năl ooy nghệ nhân hát đúm Phạm Thanh Quyết ớ!
Cóh muy p’lêếh acoon c’lâng âng đình Phong Cốc, c’chăl m’pâng apêê đong biệt thự ga mắc ga mai nắc đhr’nong đong cấp 4 âng nghệ nhân Phạm Thanh Quyết. Ava nắc ma nứih ặt cóh câu lạc bộ Hát đúm Quảng Yên, lâng công nắc ma nứih âi xrắ bha ar “ Hát đúm Hà Nam- Yên Hưng”. Bộ bha ar bhrợ t’mông cớ muy râu văn hoá ty đanh nắc đhị bh’rợ k’rong pay lâng zư đớc đợ n’juông pr’hát ty âng apêê lang ahay đớc đoọng.
Nghệ nhân Thanh Quyết n’niên lâng dưr pậ đhị đảo Hà Nam, zr’lụ đhăm k’tiếc đơơng âng muy râu văn hoá âng ma nứih lướt bơơn a chông a xiu cóh biển c’chăl lâng râu văn hoá tơợ Kinh thành Thăng Long ahay zư đớc tơợ ahay a hươn. Ca căn a dích tỵ nắc muy cha nắc hát pr’hát n’nâu, tu cơnh đêếc tơợ dzợ tứi a va âi bơơn vêy bhr’ươr đh’rứah lâng n’juông pr’hát đúm tơợ ca căn đay.
Hát đúm cóh Quảng Yên, Quảng Ninh vêy tơợ lang ahay a hươn, bêl bấc ngai tơợ kinh thành Thăng Long ahay tước đảo Hà Nam đoọng bhrợ đê ga ría biển, bhrợ pa dưr vel bhươl moọt thế kỷ 14. đhị cr’chăl pa bhrợ ta têng ga lêếh ga lêêng, apêê đoo âu pr’too đhr’ứah lâng apêê n’juông pr’hát tr’ơơi đoọng ha lơi râu ga lêếh k’bao; xang n’nắc tước bấc g’lúh tr’xoo tr’đang âng pân jứih pân đil đha đhâm c’mâr cơnh lâng apêê n’juông pr’hát liêm cha ngoor pa cắh loom luônh, pa gơi loom chắp kiêng, râu gr’hoót gr’pêếh. Đợ n’juông pr’hát tr’ơơi n’nắc, ba boóch p’teeetj lâng pr’ặt tr’mông lâng lướt moọt ooy loom luônh âng đha nuôr cóh đảo, cóh zấp ooy, hát đúm zêng bơơn đơơr cơnh muy ch’na tinh thần đoọng t’bil lơi đợ râu ga lêếh k’bao zr’nắh k’đháp âng pr’ặt mông.
Cóh c’moo c’xêê zêl prúh a rập a bhuy, hát đúm cóh thị xã Quảng Yên bil r’dợ, ma nứih năl tước hát đúm nắc pa bhlâng hắt lâng bấc nắc zêng ma nứih t’coóh t’ha. Đha nuôr cóh đảo vêy dhr’năng bil bật muy râu ch’na tinh thần âng aconh a bhướp đớc đoọng, râu đâu bhrợ ha Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết ta luôn k’đháp loom pa chắp ch’mêệt xơợng. Nâu đoo công nắc pr’đơợ đoọng a va t’bhlâng k’rong zư, xrắ bhrợ cớ đợ pr’hát đúm ty lang lang t’tun
Đhị bêệ xe đạp ty rịt, a va lướt z’lấh pa zêng 8 chr’val phường đảo Hà Nam, nắc ặt cóh ooy vêy apêê t’coóh t’ha dzợ hay cắh cậ k’rong đớc pr’hát đúm ty nắc ava chơớc tước, xrắ đớc liêm ta níh lâng ghi âm cớ. Bấc bêl ava đạp xe k’zệt cây số nắc muy đoọng bơơn xơợng, bơơn năl râu liêm râu pr’hay âng muy bhr’ươr pr’hát đúm ty. C’moo 2003, xang 2 c’moo pay k’rong, nghệ nhân Phạm Thanh Quyết âi xrắ bhrợ liêm choom bha ar “ Hát đúm Hà Nam- Yên Hưng” cơnh lâng 2.000 pr’hát đúm ty. Nghệ nhân Thanh Quyết xay trúih:
Acu nắc pa bhlâng k’đháp loom, acu pa chắp nắc vel đảo Hà Nam bêl ahay vêy truyền thống hát đúm tơợ lang a conh a bhướp, nâu câi nắc pa chắp vêy muy ngai dzoọng k’đhơợng bhrợ bha lâng, kiêng pay k’rong lâng zư đớc ha lang t’tun. Acu pa chắp nắc, acu nắc ma nứih dzoọng bhrợ t’váih câu lạc bộ pr’ hát đúm, dưr dzoọng đoọng pr’hát đúm âng vel đảo Hà Nam vêy choom dưr tr’xăl pr’hoọm, nắc acu pa chắp, acu nắc ma nưíh chắp kiêng pr’hát đúm n’nâu, acu vêy pa chắp bhrợ t’váih lâng chắp kiêng tước nâu câi nắc 12 c’moo. N’đhơ câu lạc bộ nắc zêng ma tự nguyện tu cơnh đêếc acu cắh chấc pa chắp tước zên bạc râu rí, nắc zêng tơợ loom luônh cu lứch.
L’lăm đêếc, c’moo 2000 ava âi pa zum lâng Phòng Văn hoá Thông tin thị xã bhrợ g’lúh hát đúm cóh bhiệc bhan Miếu Tiên Công. Nâu đoo nắc bhiệc bhan hân noo ha pruốt ga mắc bhlâng cóh thị xã Quảng Yên- Quảng Ninh. Xang bấc c’moo ngoóp ngáp, bh’rợ tr’nêng n’nâu âi t’đang t’pấh bấc ơl ma nứih lêy. Bấc bhr’ươr pr’hát ty cơnh hát chào, hát t’moóh, ba boóch, k’đươi cha a bá….hát dưr chô bơơn apêê nghệ nhân lâng ma nứih lêy hội dưr hát đh’rứah. Bấc cr’liêng pr’hát t’mêê công đơớh bơơn xrắ bhrợ, tr’ơơi, ba boóch cơnh t’méh đợ k’đoọng cóh loom luônh tu zr’nắh k’đháp âng pr’ặt tr’mông hiện đại. Tơợ đêếc hát đúm âi dưr váih tiết mục cắh choom cắh vêy cóh bấc bhiệc bhan cóh thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh.
Xoọc đâu, Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết nắc Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát đúm cơnh lâng lấh 20 cha nắc cóh zấp lang cóh đêếc vêy 5 cha nắc bơơn Chủ tịch k’tiếc k’ruung phong tặng nghệ nhân dân gian Việt Nam, apêê n’lơơng nắc zêng apêê ngai năl lâng chắp kiêng hát đúm. Nghệ nhân Nguyễn Văn Luyện, ma núih ặt cóh câu lạc bộ hát dúm xay moon:
A ngắh Quyết nắc ma nứih vêy z’hai g’lăng, a ngắh pa bhlâng choom p’too moon apêê n’lơơng, n’đhơ t’coóh t’ha a ngắh công xay moon choom. A ngắh nắc ma nứih zay t’bách, chắp kiêng hát đúm n’nâu, công đươi vêy a ngắh nắc azi vêy bơơn hát cớ đúm n’nâu. cắh vêy a ngắh nắc azi công lơi lứch, râu văn hoá ty đanh n’nâu công cắh ngai moon tước lâng bil pật zêng.
Lấh bh’rợ xay moon kinh nghiệm, biểu diễn cóh apêê bhiệc bhan, apêê bh’rợ văn hoá ga mắc, Câu lạc bộ dzợ bhrợ t’váih apêê lớp pa choom pr’hát đúm cóh apêê trường học cóh vel đong bhrợ ha bh’rợ hát đúm cóh đâu vêy bấc râu tr’xăl pr’hoọm. Nghệ nhân Nguyễn Văn Luyện nắc ma nứih cóh câu lạc bộ hát đúm đoọng năl:
Đoọng hát dúm moọt ooy giảng đường nắc vêy bơơn zư đớc đanh, cr’noọ âng zi nắc cơnh, rơơm kiêng cr’noọ cr’niêng âng câu lạc bộ pa choom công cơnh a đoo chủ nhiệm moon, pa choom đoọng ha pêê a chau cóh đong nắc ha dang lướt học đại học, cắh cậ pay k;díc công cắh dzợ moọt, nắc cắh dzợ choom hát đúm n’nâu. tu cơnh đêếc nắc choom t’moọt ooy trường học k’đươi apêê ngai dzợ p’niên cắh cậ a zi tước ting pấh xay moon lâng zấp cấp chính quyền nắc muy vêy đơơng t’moọt ôy trường học ha pêê a đhi nắc vêy mặ zư đớc đanh.
Lấh mơ, đoọng zư đớc lâng pa dưr môn nghệ thuật hát đúm, phòng văn văn hoá thông tin thị xã Quảng Yên công âi bhrợ t’váih pr’đơợ đoọng ha câu lạc bộ pa bhrợ. T’coóh Ngô Đình Dũng phó Văn hoá lâng thông tin thị xã Quảng Yên đoọng năl:
Hát đúm cóh zr’lụ Hà Nam n’nâu bơơn câu lạc bộ âng a ngắh Quyết, pa bhlâng bấc nghệ nhân công cơnh bấc ngai ting pấh pa choom, zư đớc đợ bhr’ươr pr’hát hát đúm nắc đoo c’bhúh bha lâng đoọng k’rong apêê nghệ nhân xang n’nắc pa choom đoọng ha lang t’tun. Lâng câu lạc bộ công dzợ ặt bhrợ ta luôn, lâng cóh apêê bhiệc bhan, bấc g’lúh sinh hoạt văn hoá nắc công ta luôn bhrợ g’lúh hát đúm đoọng xay trúih lâng zư đớc đợ bhr’ươr pr’hát.
Choom moon, hát lâng zư đớc đợ bhr’ươr pr’hát đúm cơnh lâng nghệ nhân Phạm Thanh Quyết nắc đoo đh’rôông óih bặt ang loom chắp hơnh k’tiếc lâng ma nứih Quảng Yên. Cơnh lâng râu ava đh’rứah lâng apêê n’lơơng xoọc bhrợ âi chroi đoọng zư đớc r’vai ha nghệ thuật hát đúm Quảng Yên moon la lay, đoọng ha nghệ thuật dân gian cóh Quảng Ninh moon za zum. Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết ta luôn pa chắp cóh loom bh’rợ zư đớc lâng pa dưr râu chr’nắp văn hoá ty đanh, n’đhơ vêy ặt zâng lâng bấc râu k’rang k’uôl, zr’nắh k’đháp âng pr’ặt tr’mông n’dhơ cơnh đêếc cắh râu rí mặ choom t’pắt đh’rôông óih chắp kiêng hát đúm cóh loom luônh âng nghệ nhân n’nâu./.
NGHỆ NHÂN THANH QUYẾT
NGƯỜI GIỮU HỒN CHO HÁT ĐÚM PHÚ YÊN
Đứng trước nguy cơ mai một của loại hình nghệ thuật dân gian Hát đúm ở đảo Hà Nam, Quảng Yên, Quảng Ninh. Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết đã quyết tâm sưu tầm biên soạn cuốn sách " Hát đúm Hà Nam - Yên Hưng" và thành lập Câu lạc bộ hát đúm thị xã Quảng Yên để bảo tồn và lưu truyền môn nghệ thuật dân gian này. Chuyên mục dành cho “Phụ nữ” tuần này, mời bà con và các bạn cùng tìm hiểu về nghệ nhân hát đúm Phạm Thanh Quyết nhé !
Trong một con ngõ nhỏ của đình Phong Cốc, xen giữa những toà biệt thự khang trang hiện đại là ngôi nhà cấp bốn giản dị của nghệ nhân Phạm Thanh Quyết. Bà là thành viên trong câu lạc bộ Hát đúm Quảng Yên, và cũng là người đã viết ra cuốn sách “Hát đúm Hà Nam –Yên Hưng”. Bộ sách làm sống lại một loại hình văn hóa dân gian thông qua việc sưu tầm và lưu giữ những câu hát cổ mà các nghệ nhân xưa để lại.
Nghệ nhân Thanh Quyết sinh ra và lớn lên tại đảo Hà Nam, vùng đất mang đậm nét văn hoá của ngư dân miền biển đan xen với nét văn hóa từ kinh thành Thăng Long xưa lưu truyền từ ngàn đời nay. Mẹ bà vốn là một ca nương,vì vậy từ nhỏ bà đã thừa hưởng chất giọng cùng những câu hát đúm từ mẹ mình.
Hát đúm ở Quảng Yên, Quảng Ninh có từ lâu đời, khi những người con từ kinh thành Thăng Long xưa đến đảo Hà Nam để quai đê lấn biển, gây dựng xóm làng vào thế kỷ 14. Trong quá trình lao động vất vả, họ đã động viên nhau bằng những câu hát đối đáp để quên đi mệt nhọc; rồi đến những lần hẹn hò của đôi trai gái tuổi mười tám, đôi mươi với những câu hát trầm ấm chan chứa nghĩa tình, bày tỏ, gửi gắm lòng yêu thương, lời hẹn ước. Những câu hát đối đáp, giao duyên gắn liền với đời sống và đi sâu vào tiềm thức của nhân dân trên đảo, ở bất cứ đâu, hát đúm đều được cất lên như món ăn tinh thần để xua đi những mệt nhọc, vất vả của cuộc sống.
Qua năm tháng chiến tranh loạn lạc, hát đúm ở thị xã Quảng Yên mai một dần, người biết tới hát đúm rất ít và chủ yếu là những người cao tuổi. Người dân trên đảo có nguy cơ mất đi một món ăn tinh thần của cha ông để lại, điều này khiến Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết luôn trăn trở suy nghĩ. Đây cũng chính là động lực để bà quyết tâm sưu tầm, biên soạn lại những bài hát đúm cổ cho thế hệ mai sau.
Trên chiếc xe đạp cũ kỹ, bà đi qua hết 8 xã phường đảo Hà Nam, cứ ở đâu có những người cao tuổi còn nhớ hay sưu tâm những bài hát đúm cổ là bà tìm đến, ghi chép tỉ mỉ và ghi âm lại. Nhiều khi bà đạp xe hàng chục cây số chỉ để được nghe, được cảm nhận, cái đẹp, cái hay của một làn điệu hát đúm cổ nào đó. Năm 2003, sau 2 năm sưu tầm, nghệ nhân Phạm Thanh Quyết đã xuất bản thành công cuốn sách “Hát đúm Hà Nam - Yên Hưng” với hơn 2.000 bài hát đúm cổ. Nghệ nhân Thanh Quyết chia sẻ:
“ Tôi là tôi rất tâm huyết với trăn trở, tôi nghĩ là làng đảo Hà Nam ngày xưa có truyền thống hát đúm từ thời ông cha ta, bây giờ là nghĩ là có một cái người đứng lên mà khởi xướng ra, muốn sưu tầm và truyền lại cho các thế hệ mai sau, tôi nghĩ là chính tôi là người phải đứng ra thành lập câu lạc bộ hát đúm, đứng ra để cho hát đúm của làng đảo Hà Nam có thể khởi sắc được, thì tôi nghĩ tôi là người đam mê hát đúm này, thì tôi mới nghĩ tôi thành lập và đam mê đến cơ này là 12 năm, mặc dù câu lạc bộ sở thích tự nguyện nên tôi không nghĩ gì đến kinh phí cả, tôi nghĩ là tự tâm tôi ”
Trước đó, năm 2000 bà đã phối hợp với Phòng Văn hoá Thông tin thị xã tổ chức hát đúm trong lễ hội Miếu Tiên Công, đây là lễ hội mùa xuân lớn nhất ở thị xã Quảng Yên - Quảng Ninh. Sau nhiều năm vắng bóng, hoạt động này đã thu hút đông đảo người xem. Những điệu hát cổ như hát chào, hát hỏi, hát giao duyên, mời trầu… hát ra về được cả các nghệ nhân và người xem hội hát lên, hòa cùng một nhịp. Những lời hát mới cũng ngay lập tức được sáng tác, đối đáp, giao duyên như đánh thức những ký ức đã ẩn sâu sau những bộn bề của cuộc sống hiện đại. Từ đó hát đúm đã trở thành tiết mục không thể thiếu trong nhiều lễ hội ở thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh.
Hiện nay, nghệ nhân Phạm Thanh Quyết là chủ nhiệm CLB hát đúm với hơn 20 thành viên ở mọi độ tuổi trong đó có 5 nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng nghệ nhân dân gian Việt Nam, các thành viên đều là những người am hiểu và say mê hát đúm. Nghệ nhân Nguyễn Văn Luyện, thành viên trong câu lạc bộ hát đúm chia sẻ:
“Cô Quyết là cô có tài tổ chức khéo, cô ấy năng động giỏi vận động những tất cả những lứa tuổi như chúng tôi, hay những lứa tuổi trẻ cô ấy cũng khéo, cô ấy rất là hoạt bát, cô ấy rất là đam mê cái hát đúm này, cũng nhờ có cô ấy thì chúng tôi mới có lại được cát hát đúm này. Không có thì chúng tôi cũng lại bỏ, cái văn hóa cổ truyền này cũng không ai nhắc đến và mai một nó mất đi”
Ngoài việc trao đổi kinh nghiệm, biểu diễn trong các lễ hội, các sự kiện văn hoá lớn, Câu lạc bộ còn mở các lớp dạy hát đúm trong các trường học trên địa bàn khiến cho phong trào hát đúm ở đây có nhiều khởi sắc. Nghệ nhân Nguyễn Văn Luyện thành viên câu lạc bộ Hát đúm cho biết:
“Cho hát đúm vào giảng đường thì mới lưu truyền được, ý của chúng tôi là như vậy, mong yêu cầu của câu lạc bộ dạy cũng như là cô chủ nhiệm nói, dạy các cháu ở nhà thì liệu cơ nó đi học đại học hoặc lấy chồng thì cũng không vào nữa thì không thể học hát đúm này. Thế cho nên phải đưa vào học đường cử các bà nào còn trẻ hay chúng tôi đến tham gia đề nghị các cấp chính quyền chỉ có đưa vào giảng đường cho các em học sinh thì mới bảo tồn được lâu ngày”.
Ngoài ra, để bảo tồn và phát triển môn nghệ thuật Hát đúm, phòng văn hóa và thông tin thị xã Quảng Yên cũng đã tạo điều kiện cho câu lạc bộ hoạt động. Ông Ngô Đình Dũng phó văn hóa và thông tin thị xã Quảng Yên cho biết:
“Hát đúm ở vùng Hà Nam này được câu lạc bộ chỗ cô Quyết, rất nhiều nghệ nhân cũng như rất nhiều những người tham gia truyền dạy, lưu truyền những làn điệu hát đúm sẽ là nòng cốt trung tâm để tập hợp những nghệ nhân sau đó là truyền dạy cho các thế hệ sau này, và câu lạc bộ vẫn sinh hoạt thường xuyên, và trong các lễ hội, hội hè, các sinh hoạt văn hóa thì vẫn thường niên tổ chức các hoạt động hát đúm là để chính là để mình tuyên truyền quảng bá bảo tồn những làn điệu ”.
Có thể nói rằng, hát và sưu tầm những làn điệu hát đúm với nghệ nhân Phạm Thanh Quyết là ngọn lửa thắm đượm tình yêu với đất và người Quảng Yên. Với những gì bà cùng các cộng sự đang làm đã góp phần giữ hồn cho nghệ thuật hát đúm Quảng Yên nói riêng, cho nghệ thuật dân gian ở Quảng Ninh nói chung. Nghệ nhân Phạm Thanh Quyết luôn ý thức việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân gian cổ, dù có đối mặt với bao lo toan, bộn bề cuộc sống nhưng không gì có thể dập tắt được ngọn lửa đam mê với hát đúm trong tâm hồn của nghệ nhân này./.
Viết bình luận