Râu yêm têêm bơơn rạch chô cóh đhăm k’tiếc k’ruung hêê âi lấh 40 c’moo, n’đhơ cơnh đêếc đợ t’ngay c’xêê ooy g’lúh gung dưr grơơ k’rơ âng acoon ma nứih hêê công dzợ ặt đhộ cóh loom luônh apêê ma nứih lính.  Đhị pa zêng apêê đhăm k’tiếc ặt zâng đợ râu bil bal ga mắc ga mai cóh g’lúh zêl prúh a rập Mỹ, vêy đhăm k’tiếc Củ Chi, zr’lụ  đhăm k’tiếc Củ Chi, zr’lụ  k’tiếc  grơơ âng k’tiếc k’ruung. Bấc c’moo c’xêê zr’nắh xr’dô n’nắc, cắh năl mơ bấc đha nuôr Củ Chi âi dưr k’đhơợng  p’nănh đoọng zư lêy đhăm k’tiếc vel đong. Cóh đêếc, vêy đợ pân đil du kích tước lâng cách mạng bêl dzợ pa bhlâng p’niên, n’đhơ cơnh đêếc âi gung dưr grơơ k’rơ, bhrợ t’váih bấc bh’nơơn chr’va chr’đhộ. C’nặt t’rúih đớc oọng ha pân đil t’ngay đâu, đha nuôr lâng apêê pr’zớc đh’rứah xơợng bha ar xrắ âng Ngọc Xuân, PV Đài PRVN xay trúih đợ pân đil du kich Củ Chi grơơ k’rơ c’moo đêếc:

Cóh Củ Chi, boọng hầm vêy pa bhlâng đơớh- tơợ apêê c’moo x’ría thập niên 50, xang n’nắc băr dzang ooy bấc chr’val. Nắc đoo muy hệ thống pa zum đh’rứah, đhị dal, đhị đệ, bơơn bhrợ têng lâng c’rơ âng đha nuôr, lâng loom luônh chắp kiêng ktiếc k’ruung âng đha nuôr zr’lụ k’tiếc grơơ. Tơợ 1961-1965, dân quân Củ Chi âi  gung dưr grơơ k’rơ, bhrợ ha rập bil bấc râu, chroi đoọng mặ zêl pa zươi bh’rợ xa nay âng a rập Mỹ nắc Chiến tranh đặc biệt. c’moo 1966, bêl Mỹ đươi Sư đoàn Bộ binh số 1, xang n’nắc nắc Su đoàn 25 tước ặt bhrợ cóh Đồng Dù, ta luôn lướt bhrợ g’lúh prúh pănh hưl đhăl  cóh Củ Chi nắc công bêl c’bhúh boọng hầm cóh đâu dưr váih bấc. cơnh lâng pr’đớc “ Muy bhr’dzang cắh đhấc, muy tấc cắh lướt”, bộ đội, dân quân, du kích lâng đha nuôr Củ Chi âi bhrợ bấc g’lúh zêl prúh, bhrợ bil hư ha lêêng n’đắh Mỹ - Nguỵ.

A va Trần Thị Gừng, muy cóh bấc pân đil du kích tr’nơợp cóh Củ Chi bơơn danh hiệu “ Dũng sĩ lêêng Mỹ” cắh ha mơ ha vil đợ t’ngay c’xêê zr’nắh xr’dô. Bh’dzang moọt g’lúh  zêl  a rập cắh pa chắp k’noọ râu rí bêl đhiệp 12 c’moo, tr’nơợp, a moó Gừng cắh âi vêy đợ râu c’năl đhộ bhứah, nắc muy ting truyền thống âng pr’loọng đong, ca conh prúh a rập nắc ca coon zooi ca conh. N’đhơ cơnh đêếc, z’lấh c’moo c’xêê, a đoo r’dợ dưr xrôông pậ lâng bhrợ t’váih bấc bh’nơơn chrnắp. nắc đhêêng đhị bơr pêê c’moo, a va âi ting pấh k’noọ 40 g’lúh zêl prúh. Đhị cóh g’lúh tr’nơợp, a dích âi coọp ma mông lính Mỹ, xang n’nắc k’đhơợng bhrợ muy c’bhúh du kích pân jứih. Bấc g’lúh zêl prúh zr’nắh k’đháp bơơn a va Trần Thị Gừng xay trúih cớ: “ bhrợ dũng sĩ lêêng Mỹ  buôn bặ, a pêê đoo ga mắc dal tu cơnh đêếc buôn crêê pănh”. N’đhơ cơnh đêếc, a va nắc ha der loom bêl hay cớ đợ c’bhúh đay lấh chêệt bil:

Acu pa bhlâng hay g’lúh zêl prúh nguỵ cóh Lào Táo, tước nâu câi ha dum ặt pâm poo lêy apêê đồng chí âng cu. Du kích zi lơi mặt bấc bhlâng, muy g’lúh lướt zêl bêl rạch chô muy a cu bếc 2-3 bêệ súng. Apêê đồng chí quay phim đhị g’lúh zêl prúh, a đoo n’nâu lấh lơi mặt, a đoo tốh tước pay k’đhơợng máy quay. Đợ tước nâu câi a cu công xơợng bil loom luônh.

Tước lâng cách mạng bêl pa bhlâng dzợ p’niên, c’búh pân đil du kích Củ Chi ting pấh giao liên, pếch boọng hầm, băn p’lơớp cán bộ, xay trúih p’too moon đha nuôr zooi cách mạng, chroi đoọng bhrợ t’váih râu cắh bhr’nêy cóh cr’loọng boọng k’tiếc. cóh bấc g’lúh zêl zr’nắh xr’dô, đế quốc Mỹ đươi dua bấc râu pr’đươi hiện đại bhlâng đoọng pa xăr Củ Chi dưr váih đhăm k’tiếc chêệt, k’tiếc cắh vêy râu rí, cắh đớc đoọng c’bhúh cách mạng pa bhrợ, tu nâu đoo nắc đoo cr’pân ga mắc cơnh lâng chính quyền Sài Gòn bêl Củ Chi nắc  ch’ngai đhị Sài Gòn đhêệng dâng 70 cây số a năm. N’đhơ cơnh đêếc, apêê đô âi lum râu gung dưr pa bhlâng rơợng, nắc ặt zâng lâng râu bil bal ha lêêng. A ngắh Cao Thị Hương, muy cha nắc ặt đhị Tổ Du kích Tân An Hội, ma nứih âi pănh p’tộ bhuông păr tr’nơợp cóh đhăm k’tiếc Củ Chi xay trúih cớ:

Bêl k’đươi moon pănh bhuông păr nắc apêê đồng chí pân jứih cắh đoọng a cu ting lướt k’pân k’đháp k’đhếh,, n’đhơ cơnh đếêc acu công t’bhlâng lướt. apêê đồng chí dưr mút ha cu, acu ta pun ting xó. Bêl đêếc bhuông păr âng Mỹ nắc tơợp glâm bom, 3 đồng chí nắc t’bếch cloóp ooy k’tiếc đoọng g’đách, ha dợ acu nắc ặt xó. Acu xó 3 cr’liêng bom pr’tóh toor cu, nắc cu p’zay chiến đấu. bêl pănh nắc muy cha nắc pănh 1 bêệ, acu pănh 4 pr’léh nắc ha dợ vêy pr’tóh. Bơr bêệ lướt l’lăm nắc văl rạch cớ zooi đoọng ha bhuông lấh roóh, u ha tộ nắc đhị Mỹ Hạnh nâu câi.

ĐH’rứah lâng tinh thần chiến đấu bhrơợng mâng lâng loom luônh  n’nắc, a va Võ Thị Mô, bêl đêếc nắc đhêệng 12 c’moo ha dợ âi ơơi boóp ca conh, cắh tộ đhấc ooy lơơng đoọng bơơn lướt học, nắc p’zay dua loom ting pấh cách mạng. c’mâr Võ Thị Mô âi moọt dzoọng cóh Đảng lâng bơơn k’đươi bhrợ Trung đội trưởng du kích Củ Chi bêl đhêêng 19 c’moo ha dợ. Bộ đội zêl prúh đhị ooy, a va ting đhị đêếc. Ngai bhrêy, a va tước bhặ đoọng ặt n’đắh hoọng tuyến pa dứah.

Cắh muy vêy loom grơơ, k’er đồng đội, a va Võ Thị Mô dzợ liêm loom lâng a rập a bhuy. Cóh muy chu hành quân, 4 lính Mỹ pa đhêy bha lếp bạt crêê đhị ava âi dong đớc p’lêê pr’tóh. Muy cha nắc đha rớh pay thư đọc, a đoo m’muy nắc pay lêy ảnh, xang n’nắc zêng pêê rêên. Đồng đội lướt đh’rứah nắc moon pănh, ava moon oó. Cắh ngai bhr’nêy t’rúih n’nắc đợ nâu ahay bơơn apêê n’lơơng trúih đoọng ha quân Mỹ xơợng. đợ bêl k’tiếc k’ruung chô  yêm têêm, 1 cóh 4 cha nắc lính Mỹ âi rạch cớ ooy Việt Nam chơớc lum tước ava lâng xay moon kiêng đoọng ha va muy râu âng hâu ava kiêng, n’đhơ nắc đong ga mắc, xe ga mắc… n’đhơ cơnh đêếc ava Võ Thị Mô đhơ đhơ mơ công cắh đớp:

Bêl đêếc xoọc ca ay ngân, cắh vêy zên, acu công kiêng bhlâng, n’đhơ cơnh đêếc râu cr’niêng âng cu vêy crêê tước k’tiếc k’ruung doó. Tu cơnh đêếc acu t’ơơi moon cơnh đâu: kiêng nắc bấc, n’đhơ cơnh đêếc nâu câi nắc kiêng muy râu a năm, oó dzợ ngai tước ga ría tông pay k’tiếc k’ruung cu. Ha dang apêê tước ga ría tông pay k’tiếc k’ruung cu, acu công dzợ dưr prúh pănh.

Loom luônh âng ma nứih Việt Nam âi bhrợ đoọng ha pêê n’đăh tốh chiến tuyến, ting nắc a rập a bhuy nắc âi p’đêng a chắc chắp k’pân. Đợ tước nâu câi, bấc ngai lính bêl ahay cóh zr’lụ k’tiếc grơơ Củ Chi công dzợ t’trúih bài “ Tấu địa đạo” cơnh lâng vần thơ liêm pr’hay n’đhang cậ grơơ k’rơ./.