A’chim a’đhắh, n’loong n’cuông xoọc vêy đhr’năng bil pất zêng, hân đhơ vêy đợ c’lâng bh’rợ pazưm bhrợ âng quốc tế ơy bơơn xay bhrợ lâng t’bhlâng âng cơ quan chức năng, đhanuôr đắh bhiệc zư lêy sinh học.

Ting cơnh xa’nay bh’rợ Môi trường Liên hợp quốc, đh’rứah lâng bhiệc âng đơơng pa’câl ma tuý, p’nanh cha’rắh lâng pa’câl manứih, bhiệc âng đơơng pa’câl a’chim a’đhắh cắh liêm crêê nắc dưr váih 1 ooy đợ bh’rợ pa’câl pậ bhlâng cóh bha’lang k’tiếc, k’noọ đợc tơợ 7-24 tỷ đôla Mỹ zâp c’moo. bh’rợ nâu nắc ơy bhrợ cắh liêm crêê ooy hệ sinh thái, bhrợ têng bấc râu ma chêết bil zêng, lâng bhrợ cắh liêm crêê tước môi trường, kinh tế, padưr pa’xớc an ninh zâp ooy.

VN nắc mưy ooy đợ k’tiếc k’ruung zr’lụ Đông Nam Á vêy bấc râu sinh học dal. Hân đhơ cơnh đêếc, k’tiếc crâng bil pất a’năm tu râu bhrợ pa’hư lâng bhiệc pa’câl a’chim a’đhắh dưr váih p bhứah nắc bhrợ bấc râu ma xiêr bil a’năm, bấc râu vêy đhr’năng bil pất zêng. Pa’đhang moon cơnh tê giác Java ta lêệng pay t’gêy đhị bhươn quốc gia Cát Tiên c’moo 2011. moót c’xêê 4/2016 zâp đông khoa học cung xay moon nắc dzợ k’dâng 5 p’nong n’bhướp lâng cắh tước 100 p’nong ruốih dzợ ặt váih cóh crâng dading VN. Cắh cậ đợ râu xong cắh lấh năl bấc cơnh coóp, xong cróh, k’xanh cung xoọc bơơn bhrợ, âng đơơng pa’câl bấc ooy c’lâng k’noong k’tiếc lâng zâp k’tiếc k’ruung đăn cóh VN. P’căn Bùi Thị Hà, PGĐ trung tâm giáo dục crâng dading VN-Liên hiệp zâp hội khoa học lâng kỹ thuật VN xay moon, râu tu bhrợ váih đhr’năng cơnh đâu nắc tu c’năl bh’rợ âng đhanuôr cung cơnh đhr’năng bhrợ têng pháp luật âng cơ quan chức năng cóh vel đông đắh bhiệc zư lêy a’chim a’đhắh cắh liêm choom:

Bơr pêê bộ phận cóh đhanuôr dzợ kiêng đươi dua zâp pr’đươi tơợ a’chim a’đhắh. cơ quan chức năng cung ơy coọp zư bấc râu tu bhiệc pa’câl a’chim a’đhắh cắh liêm crêê. Hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc coọp zư nắc cung cắh lấh liêm choom. Chr’nắp lấh mơ nắc bhrợ ha cơnh lêy bhrợ paliêm đợ apêê bhrợ cắh liêm crêê, toom coọp rơợng k’rơ. Hân đhơ cơnh đêếc, bhiệc bhrợ têng âng VN xoỌc đâu cung cắh ơy liêm choom. Toom coọp lâng apêê mốp lết cung cắh rơợng k’rơ.

Apêê bhrợ têng mốp lết, âng đơơng pa’câl a’chim a’đhắh buôn bhrợ têng pạa bhứah, tu cơnh đâu, đoọng lêy toom coọp đợ apêê k’đhơợng bhrọ bha’lâng nắc cắh vêy buôn. T’coóh Nguyễn Duy Giảng, vụ trưởng vụ kiểm sát lâng lêy cha’mêết hình sự, viện kiểm sát nhân dân tối cao đoọng năl:

Apêê bhrợ têng mốp lết, âng đơơng pa’câl a’chim a’đhắh prang k’tiếc k’ruung. C’bhúh chức năng nắc mưy buôn bơơn coọp đợ apêê ta thuê a’năm, hadợ manứih k’đhơợng bhrợ bha’lâng cắh vêy buôn bơơn. Hân đhơ, bhiệc pazưm bhrợ quốc tế dzợ lưm zr’nắh k’đhạp tu zâp k’tiếc k’ruung cắh ơy vêy hiệp định zooi zúp đh’rứah. Tu cơnh đâu, azi rơơm kiêng tổ chức quốc tế nắc zooi zúp cơ quan bhrợ têng âng chính phủ VN đắh bhiệc xay moon, ký gr’hoót hiệp định zooi zúp tư pháp lâng zâp k’tiếc k’ruung đhị vêy bấc âng đơơng pa’câl a’chim a’đhắh, đơơng chô cóh VN. Vêy cơnh đêếc nắc vêy choom bhrợ têng liêm xang zâp tu bhiệc.

Xa’nay bh’rợ môi trường liên hợp quốc nắc ơy lêy pay c’lâng bh’rợ t’ngay tu môi trường bha’lang k’tiếc c’moo đâu nắc đh’riêng xa’nưl t’đang moon âng crâng dading lâng bh’rợ âng hêê, đoọng xay moon ha đhanuôr lêy chô tước ooy zâp bh’rợ ặt mamung liêm ta’níh lâng môi trường. ooy đâu k’đươi moon t’bhlâng bhrợ âng pazêng đhanuôr lêy zêl cha’groong bhiệc âng đơơng pa’câl cắh liêm crêê a’chim a’đhắh, bhrợ bil pất zêng pr’đươi pr’dua, bhrợ c’pân tước zâp râu a’chim a’đhắh cóh bha’lang k’tiếc. acoon manứih nắc lêy tr’xăl cr’noọ bh’rợ đoọng pa’xiêr bhiệc câl đươi zâp bh’nơơn pr’đươi a’chim a’đhắh. cr’chăl nâu, lêy t’bhlâng năl gít, bhrợ têng pháp luật lâng zêl cha’groong zâp cha’nặc manứih, tổ chức bhrợ têng mốp lết. t’coóh Crít-tốp-phơ Bát, k’đhơợng zư văn phòng cơ quan zêl cha’groong ma tuý lâng apêê mốp lết âng Liên hợp quốc đhị VN k’đươi moon:

Chính phủ VN nắc lêy đươi bhrợ zâp kinh nghiệm, chuyên môn lâng zooi zúp xoọc vêy bơơn, đoọng pa’đệ cr’chăl lâng zư lêy đợ râu ắt váih liêm chr’nắp âng đay. Ahêê lêy padưr dal c’năl bh’rợ, zư lêy râu a’chim a’đhắh. tước ặ bêl ahêê lêy vêy cơnh rơợng nhâm bhrợ têng lâng apêê bhrợ mốp lết nâu bêl dzợ loon.

Bộ luật hình sự bhr’lậ nắc vêy tơợp đươi tơợ t’ngay 1/7 nâu. Ting đêếc, mức ta toom coọp bấc bhlâng lâng cha’nặc manứih bhrợ mốp lết đắh a’chim a’đhắh nắc 15 c’moo tù lâng 2 tỷ đông zên ta toom, lâng tổ chức nắc 15 tỷ đồng zên ta toom lâng pa’đhêy bhrợ têng pa’câl tất lang. rơơm kiêng lâng quy định, cr’noọ bh’rợ toom coọp t’mêê nâu, ooy cr’chăl nâu a’tốh nắc vêy bấc bhiệc bhrợ pa’câl a’chim a’đhắh ta moon pa’glúh toom coọp lâng pa’rơợng k’rơ lấh mơ lâng apêê bhrợ mốp lết nâu./.

CHUNG TAY BẢO VỆ ĐỘNG VẬT HOANG DÃ  

Động, thực vật hoang dã đang có nguy cơ cao bị tuyệt chủng, bất chấp những chiến dịch phối hợp của quốc tế đã được triển khai và nỗ lực của cơ quan chức năng, cộng đồng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học.

         Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), cùng với buôn lậu ma túy, vũ khí và buôn người, hoạt động buôn bán các loài động vật hoang dã trái phép đã trở thành một trong những hoạt động buôn bán lớn nhất trên thế giới, ước tính từ 7 đến 24 tỷ đô la Mỹ mỗi năm. Hoạt động này đã làm suy thoái hệ sinh thái, đẩy những giống loài đến gần sự tuyệt chủng, đồng thời gây tác động to lớn đến môi trường, kinh tế, phát triển và an ninh toàn cầu.

Việt Nam là một trong những nước thuộc khu vực Đông Nam Á có đa dạng sinh học cao. Tuy nhiên, diện tích rừng thu hẹp nhanh chóng do bị tàn phá, cùng với nạn buôn bán động vật hoang dã phức tạp trên diện rộng dẫn đến số lượng cá thể giảm nhanh chóng, nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng cao. Ví dụ điển hình là con tê giác Java cuối cùng đã bị giết để lấy sừng tại vườn Quốc gia Cát Tiên năm 2011. Vào tháng 4/2016, các nhà khoa học cũng tuyên bố chỉ còn khoảng 5 cá thể hổ và chưa đến 100 cá thể voi còn trong tự nhiên Việt Nam. Hay những loài ít được biết đến như tê tê, rùa, bò sát cũng đang bị đe dọa nghiêm trọng khi những loài này chiếm phần lớn trong hoạt động buôn bán trái phép qua biên giới và các nước láng giềng ở Việt Nam. Bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Trung tâm giáo dục thiên nhiên Việt Nam (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) nhận định, nguyên nhân chủ yếu gây nên tình trạng này là nhận thức của cộng đồng cũng như khả năng thực thi pháp luật của cơ quan chức năng địa phương trong việc bảo vệ động vật hoang dã còn hạn chế:

          “Một bộ phận nhỏ người dân trong cộng đồng vẫn mong muốn sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã. Cơ quan chức năng cũng đã bắt giữ được rất nhiều vụ buôn bán động vật hoang dã trái phép. Nhưng việc bắt giữ chỉ là bề nổi của tảng băng chìm mà thôi. Quan trọng nhất là làm sao phải xử lý được những đối tượng vi phạm cầm đầu thì mới có ý nghĩa răn đe, phòng ngừa tội phạm. Tuy nhiên, khâu xử lý vi phạm của Việt Nam hiện vẫn làm chưa tốt. Hình phạt đưa ra với những đối tượng vi phạm chưa đủ sức răn đe.”

Tội phạm buôn bán động vật hoang dã thường mang tính chất xuyên quốc gia, vì vậy, để xử lý được đối tượng cầm đầu là không dễ dàng. Ông Nguyễn Duy Giảng, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát và Giám sát án hình sự, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho biết:

          “Tội phạm buôn bán động vật hoang dã là xuyên quốc gia. Lực lượng chức năng thường chỉ bắt được đối tượng thuê mướn, còn chủ đích thực có thể không ở Việt Nam mà ở nước ngoài. Tuy nhiên, vấn đề hợp tác quốc tế còn khó khăn do các nước chưa có Hiệp định tương trợ tự pháp. Vì vậy, chúng tôi mong rằng các tổ chức quốc tế sẽ hỗ trợ cơ quan thực thi của Chính phủ Việt Nam trong việc đàm phán, ký kết hiệp định tương trợ tư pháp với các nước là nguồn có động vật hoang dã thường buôn bán, vận chuyển về Việt Nam. Có như vậy, mới xử lý được toàn diện được vụ án.”

          Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) đã lựa chọn chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm nay là “Tiếng gọi thiên nhiên và hành động của chúng ta” nhằm truyền cảm hứng cho toàn nhân loại hướng tới các hành vi sống thân thiện với môi trường, giảm thiểu áp lực ngày càng gia tăng đối với các hệ sinh thái tự nhiên của Trái Đất. Qua đó, huy động nỗ lực của toàn thể cộng đồng hướng tới ngăn chặn tình trạng buôn bán trái phép động vật hoang dã đang làm suy kiệt tài nguyên sinh học, đe dọa sự sống còn của các loài động vật trên thế giới. Con người cần thay đổi thói quen và hành vi để giảm nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ động, thực vật hoang dã. Bên cạnh đó, cần tăng cường nhận thức, tăng cường thực thi pháp luật và ngăn chặn những cá nhân, tổ chức vi phạm. Ông Crít-tốp-phơ Bát (Christopher Batt), Quản lý Văn phòng Cơ quan phòng chống ma tuý và tội phạm của Liên hợp quốc tại Việt Nam khuyến nghị:

          “Chính phủ Việt Nam cần tận dụng mọi kinh nghiệm, chuyên môn và hỗ trợ đang có được nhằm thu hẹp khoảng cách và bảo vệ những gì còn lại về đa dạng sinh học quý báu của mình. Chúng ta cần phải nâng cao nhận thức rằng tội phạm vi phạm luật bảo vệ loài hoang dã có ảnh hưởng đến tất cả chúng ta. Đã đến lúc chúng ta cần có thái độ nghiêm túc về loại tội phạm này trước khi quá muộn.”

Bộ luật Hình sự sửa đổi sẽ có hiệu lực từ 1/7 tới. Theo đó, mức hình phạt cao nhất đối với cá nhân vi phạm luật về bảo vệ loài hoang dã là 15 năm tù và 2 tỷ đồng tiền phạt, đối với tổ chức là 15 tỷ đồng tiền phạt và đình chỉ hoạt động kinh doanh vĩnh viễn. Hy vọng rằng với quy định và chế tài xử phạt mới, trong thời gian tới sẽ có nhiều vụ việc buôn bán động, thực vật hoang dã bị đưa ra xét xử và tăng sức răn đe đối với loại tội phạm này./.