K’ruung Cổ Cò p’têết k’ruung Hàn, Tp Đà Nẵng lâng Cửa Đại, TP Hội An, tỉnh Quảng Nam ơy xay p’cắh rau chr’nắp ooy lịch sử, văn hoá. Ting c’xêê c’moo, k’ruung n’nâu grêê ta g’lấp, bhrợ ha k’ruung n’nâu u đêệng. cóh m’pâng c\moo 2013, tỉnh Quảng Nam lâng Tp Đà Nẵng pazum đh’rứah bhrợ têng dự án pếch ch’hooi k’ruung n’nâu. Hân đhơ cơnh đêếc, tu bh’rợ pazum bhrợ đh’rứah cắh crêê cơnh, bh’rợ lêy pay đong thầu xay bhrợ cắh crêê cơnh, chính quyền vel đong ơy đoọng bha ar quyền đươi dua k’tiếc đoọng ha đhanuôr, tu cơnh đêếc bh’rợ chroót pa chô cr’van, pa tơơi đhanuôr, pếch ch’hooi k’ruung n’nâu z’lấh đhr’năng xay bhrợ âng 2 vel đong.

T’coóh Nguyễn Văn Ba ắt cóh cr’noon Đông Trà, phường Hoà Hải, quận Ngũ Hành Sơn, TP Đà Nẵng chóh r’véch đhị đhăm k’tiếc nắc ađoo moon cắh vêy ngai c’la. T’coóh Ba xay moon, k’tiếc n’nâu bêl ahay nắc âng đhanuôr nắc thành phố ơy pay pa chô đoọng bhrợ têng bh’rợ pếch pa liêm, ch’hooi đác k’ruung Cổ Cò. Bấc đhanuôr ơy đớp zên chroót pa chô cr’van, pa tơơi đong xang tước ắt ooy lơơng, nắc dzợ mơ muy bơr pr’loọng đong ắt, tu lêy dự án bhrợ têng pa bhlâng đanh, k’tiếc nắc ta đớc lơi tu cơnh đêếc nắc pay chóh r’véh. T’coóh Nguyễn Văn Ba prá:

K’tiếc n’nâu vêy ta pếch pay tơợ m’pâng k’ruung n’tọ đớc ooy đâu, xoọc đâu Nhà nước cắh ơy bhrợ têng nắc đhanuôr apêê pay đươi, bơơn bhrợ mơ ooy nắc choom mơ đêếc. k’ruung n’nâu ta pếch tơợ đanh ặ, apêê đoo bhrợ cắh ơy xang nắc đớc lơi cơnh đêếc.

Đoọng ch’hooi đác cóh k’ruung Cổ Cò, chính quyền tỉnh Quảng Nam lâng TP Đà Nẵng ơy xay moon bhlưa, xa nay bh’rợ chroót pa chô cr’van, pa tơơi đhanuôr lâng đợ pr’loọng đông crêê tước ooy cr’van, công cơnh xay moon gít đợ k’tiếc cóh truíh k’ruung đác. Ting n’nắc, tơợ tỉnh Quảng Nam pếch ch’hooi lấh 17 km truíh k’ruung, pazêng zên bhrợ têng lấh 620 tỷ đồng. Công ty Cổ phần Đất Quảng- Chu Lai vêy ta lêy pay đoọng bhrợ têng bh’rợ n’nâu. Ha dzợ tơợ TP Đà Nẵng nắc pếch ch’hooi 9km nắc Công ty Địa Cầu bhrợ têng. Xang lấh 2 c’moo bhrợ têng, c’nắt k’ruung âng thành phố Đà Nẵng hân đhơ dzợ cắh ơy xang nắc công ơy choom đác hooi. Đhị đêếc cậ, cóh tỉnh Quảng Nam nắc dzợ cắh ơy ta bhrợ têng, tu lêy pay c’bhúh xay bhrợ cắh crêê. T’coóh Phan Công Tiến, Chủ tịch UBND phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam xay moon: bh’rợ n’nâu vêy ta bhrợ têng lấh 2 c’moo nắc tước nâu cơy ađoo công cắh n’năl mơ bấc pr’loọng đong đhanuôr ơy vêy ta đoọng bha ar quyền đươi dua k’tiếc.

Gít mơ ooy nắc cắh n’năl. Nâu cơy đhơ đăng pa xang ha dzợ, xang n’nắc xay moon chr’nắp nắc vêy ng’năl gít mơ ooy. Ha dzợ xoọc đâu công xoọc bhrợ têng xa nay bh’rợ, xay moon ooy đhanuôr n’năl zr’lụ n’nắc cóh ha y nắc ta pếch ch’hooi đác k’ruung Cổ Cò. Ooy xa nay pháp luật, bi ba cơnh 2 c’moo cắh bhrợ têng nắc Nhà nước pay pa chô, nắc ng’moon cơnh đêếc, ha dzợ ooy xa nay n’lơơng nắc apêê đoo ơy prứah bhrợ, ha dzợ apêê n’lơơng tước bhrợ nắc đoo bêl lướt đăng năc công k’dua 2 n’đắh đoọng mr’cơnh cr’noọ xa nay, ha dang cắh nắc apêê đoo khiếu kiện, khiếu nại.

Nắc tu bh’rợ k’đhơợng xay cắh crêê cơnh, bhrợ têng k’zíh nắc nâu cơy tỉnh Quảng Nam pa chô rau cắh liêm crêê ha lêệng pa bhlâng cóh bh’rợ pa tơơi, chroót pa chô cr’van. K’ruung Cổ Cò c’nắt lướt ooy zr’lụ tỉnh Quảng Nam nắc dzợ ta g’lấp, đêệng, bấc zr’lụ cắh dzợ n’năl hân đoo nắc k’ruung, hân đoo nắc ruộng. Tu c’bhúh k’rong bhrợ cắh vêy zên nắc tỉnh Quảng Nam xoọc xay moon k’dua c’bhúh n’lơơng tước bhrợ. Ting n’nắc, tỉnh zúp zooi zên pa tơơi đhanuôr đoọng ha c’bhúh k’rong bhrợ, k’rong zên đoọng bhrợ têng p’xoọng zung poong bơr tơợ toor âng k’ruung. T’coóh Đinh Văn Thu, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xauy moon: rau zr’nắh k’đháp bhlâng cóh xoọc đâu nắc bh’rợ pa tơơi đhanuôr:

Moon ha thị xã Điện Bàn hau đươi đoọng k’tiếc nắc công cắh choom, tu tơợ vêy n’năl k’ruung Cổ Cò nắc đhị ooy. Tu, nắc u đêệng tơợ đanh ặ. Tu cơnh đêếc, lêy đhanuôr chóh ha roo nắc đoọng bha ar bhrôông, đhanuôr chóh r’véch nắc công đoọng bha ar bhrôông. Nâu cơy quy hoạch clặ t’nơơl cr’lặ đhị zr’lụ k’ruung đoọng crêê cơnh nắc ng’choót pa chô cr’van. Rau đêếc nắc tỵ u váih cóh xoọc đâu.

T’coÓh Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch UBND Tp Đà Nẵng k’jệ xơợng xa nay chính quyền pazêng vel đong cóh tỉnh Quảng Nam đoọng bha ar bhrôông ha đhanuôr ắt mamông cóh truíh k’ruung Cổ Cò. Tước nâu cơy, tơợ Đà Nẵng ơy chroót pa chô cr’van cóh 163 hecta k’tiếc cắh ơy vêy ta đoỌng bha ar xay moon đươi dua k’tiếc, bấc bhlâng nắc cóh k’ruung đác. Đhanuôr chóh r’véch muống, pazêng rau bh’rợ cơnh lơơng nắc bil lấh 100 tỷ đồng. Cơnh đêếc, tơợ tỉnh Quảng Nam ha dang kiêng pa tơơi cóh truíh 17 km, lâng đợ bhứah tước 90 mét nắc đợ zên chroót pa chô cr’van vêy cơnh tước k’r’bhâu tỷ đồng. t’coóh Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng ta đang moon:

Đươi ooy ngân sách nắc zr’nắh k’đháp pa bhlâng. acu k’noọ, bhrợ têng ting cơnh xa nay bh’rợ PPP, nhà nước – lâng c’bhúh k’rong bhrợ bhrợ têng đh’rưáh. Nhà nước cóh đâu nắc Nhà nước âng 2 vel đong, cóh đêếc vêy ngân sách âng Trung ương ting xay bhrợ dzợ. Đoọng bhrợ têng liêm choom bh’rợ n’nâu nắc vêy 1 cơ quan ta luôn đương xay bhrợ. Tr’nơớp, nắc t’bhlâng pa chăp ch’mêết lêy dự án n’nâu. 17 km cơnh đêếc lâng bhứah 90 mét n’nắc dzợ vêy đhị bhứah lấh mơ dzợ cắh, nắc ahêê pa chắp ch’mêết lêy, bhr’lậ pa hêệp m’bứi, pa xiêr đợ đhăm k’tiếc ng’chroót pa chô. Ngân sách bấc bhlâng nắc tơợ Quảng Nam nắc cóh t’tun vêy cơnh nắc dzợ vêy bh’rợ zúp zooi tơợ Đà Nẵng.

C’xêê 5/2014, truíh c’lâng n’đắh Nam âng thành phố Đà Nẵng vêy ta đươi dua, zung ta poong đhị k’ruung Cổ Cò ơy xang ta bhrợ nắc rau bhui har âng bấc cha nắc manuýh. Cr’noọ cr’niêng ooy muy k’ruung Cổ Cò hooi ooy thành phố Đà Nẵng lâng tỉnh Quảng Nam xoọc dưr n’léh váih. Hân đhơ cơnh đêếc, zập ngai xay moon cắh r’rơơm tơợ tỉnh Quảng Nam, k’ruung cắh ng’bơơn lêy nắc đhiệp ng’bơơn lêy nang a bhoo, nang ngô./.

Khai thông sông Cổ Cò: Đà Nẵng thông, Quảng Nam tắc

            Sông Cổ Cò nối cửa Hàn, thành phố Đà Nẵng với Cửa Đại, thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam từng ghi dấu ấn lịch sử, văn hóa. Theo thời gian, con sông này bị bồi lấp, khiến lưu thông đường thủy tắc nghẽn. Giữa năm 2013, tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng phối hợp khởi công Dự án nạo vét, khơi thông dòng sông này. Thế nhưng, do sự phối hợp thiếu đồng bộ, việc chọn nhà đầu tư không đủ năng lực, chính quyền địa phương đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho dân nên việc đền bù giải tỏa, khai thông dòng sông này vượt khả năng của 2 địa phương

             Ông Nguyễn Văn Ba ở thôn Đông Trà, phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng trồng rau trên mảnh đất mà ông cho là vô chủ. Ông Ba cho biết, đất này trước đây là của dân nhưng thành phố đã thu hồi để triển khai Dự án nạo vét, khơi thông sông Cổ Cò. Nhiều người nhận tiền đền bù dọn nhà đi nơi khác, chỉ còn một số hộ dân ở lại vì thấy dự án triển khai lâu quá mà đất thì bỏ không nên tận dụng trồng rau. Ông Nguyễn Văn Ba cho biết:

       ( Đất này hút dưới sông đổ lên đây, giờ Nhà nước chưa làm nên dân họ tận dụng làm được chừng nào hay chừng đó. Sông này nạo vét lâu rồi mà họ làm lở dở rồi để đó)

         Để khai thông dòng sông Cổ Cò, chính quyền tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng đã công bố ranh giới, cơ chế hỗ trợ bồi thường giải tỏa đối với những hộ dân bị ảnh hưởng, cũng như công bố quy hoạch chi tiết đất dọc sông. Theo đó, phía tỉnh Quảng Nam khai thông hơn 17 km đường sông, tổng kinh phí hơn 620 tỷ đồng. Công ty Cổ phần Đất Quảng - Chu Lai được chọn là nhà đầu tư Dự án này. Còn phía thành phố Đà Nẵng nạo vét gần 9 km do Công ty Địa Cầu làm chủ đầu tư. Sau hơn 2 năm triển khai, đoạn sông thuộc địa bàn thành phố Đà Nẵng tuy còn dang dở nhưng ít nhiều cũng đã khơi thông dòng chảy. Trong khi đó, ở tỉnh Quảng Nam vẫn “dẫm chân tại chỗ” do chọn nhầm nhà đầu tư. Ông Phan Công Tiến, Chủ tịch UBND phường Điện Ngọc, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam cho biết, Dự án triển khai hơn 2 năm nhưng đến bây giờ ông cũng không biết có bao nhiêu hộ dân đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

      (Cụ thể bao nhiêu chưa nắm hết được. Bây giờ cứ đo đạc xong đã, rồi áp giá vào mới biết được bao nhiêu. Chứ hiện nay cũng đang triển khai chủ trương, thông báo cho dân biết khu vực đó sắp tới khai thông sông Cổ Cò. Về mặt lý, ví dụ như 2 năm anh không sản xuất thì Nhà nước thu hồi, nhưng nói như vậy chớ về mặt tình người ta cũng đã khai hoang phục hóa tạo mặt bằng, người khác nhảy vô làm thì khi đo đạc cũng phải mời 2 bên thống nhất chứ không thôi đâm ra khiếu kiện, khiếu nại)

      Chính vì quản lý lỏng lẻo, triển khai cầm chừng nên bây giờ tỉnh Quảng Nam phải trả giá đắt trong công tác giải tỏa đền bù. Sông Cổ Cò đoạn qua địa bàn tỉnh Quảng Nam vẫn bị vùi lấp, tắc nghẽn, nhiều nơi không còn định dạng được đâu là sông, đâu là ruộng. Do nhà đầu tư yếu năng lực tài chính nên tỉnh Quảng Nam đang tính chuyện “chào mời” các nhà đầu tư khác. Đồng thời, tỉnh sẽ hỗ trợ chi phí giải phóng mặt bằng cho nhà đầu tư, huy động vốn để xây thêm một số cây cầu bắc qua sông. Ông Đinh Văn Thu, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cho biết, vướng mắc nhất hiện nay vẫn là công tác giải phóng mặt bằng:

       (Trách thị xã Điện Bàn sao lại cấp đất cũng không ổn vì đâu biết sông Cổ Cò là chỗ nào. Bởi vì nó đã tắc từ bao đời nay rồi. Cho nên cứ thấy dân trồng lúa là cấp bìa đỏ, dân trồng màu là cấp bìa đỏ. Bây giờ quy hoạch cắm mốc sông đi qua thì muốn cho được thì phải đền bù. Đó là một thực trạng)

       Ông Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng ngỡ ngàng trước thông tin chính quyền các địa phương ở tỉnh Quảng Nam cấp sổ đỏ cho hàng trăm hộ dân dọc sông Cổ Cò. Đến nay, phía Đà Nẵng đã tiến hành đền bù 163 héc ta đất chưa cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chủ yếu là sông nước. Người dân trồng rau muống, làm nò, rớ mà đã tốn hơn 100 tỷ đồng. Như vậy, phía tỉnh Quảng Nam muốn giải tỏa hơn 17 km, mặt cắt ngang trung bình 90 mét thì số tiền có thể lên đến hàng ngàn tỷ đồng. Ông Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đề nghị:

     (Dựa vào ngân sách là điều rất khó khăn. Tôi nghĩ rằng, thực hiện theo hướng dự án PPP, nhà nước - nhà đầu tư. Nhà nước ở đây là Nhà nước 2 địa phương, kể cả ngân sách Trung ương tham gia vào nữa. Để làm được việc này thì có 1 cơ quan thường trực điều phối. Trước hết, tập trung nghiên cứu lại dự án này. 17 cây số như vậy mà mặt cắt 90 mét hết thì có chỗ nào rộng quá không, mình nghiên cứu điều chỉnh lại bớt đi, giảm bớt diện tích đền bù. Ngân sách chủ yếu rơi vào phía Quảng Nam nên sau này có thể có sự hỗ trợ của Đà Nẵng)   

         Tháng 5 năm 2014, tuyến vành đai phía Nam thành phố Đà Nẵng được đưa vào sử dụng, chiếc cầu bắc ngang sông Cổ Cò hiện hữu trong niềm hân hoan của nhiều người. Ước mơ về dòng sông Cổ Cò chảy qua thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam đang trở thành hiện thực. Thế nhưng, mọi người tỏ ra thất vọng khi nhìn về phía tỉnh Quảng Nam, sông đâu chẳng thấy mà chỉ bạt ngàn ngô, khoai./.