Cóh pazêng c’moo ahay, chr’hoong da ding k’coong A Lưới, tỉnh TTH ơy t’bhlâng bhrợ têng bấc bh’rợ pa dưr kinh tế, zúp zooi đhanuôr ting t’ngay t’bil ha ul pa xiêr đharứt. Cóh đêếc, bh’rợ chóh prị a vương hàng hoá cóh tr’nơớp ơy liêm choom, chô đơơng thu nhập nhâm mâng, pa dưr pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Vân Kiều, Pa Cô, Tà Ôi, Pahy… m’ma prị a vương vêy đhanuôr chr’hoong da ding k’coong A Lưới tơớp chóh bhrợ nắc tơợ c’moo 2002 lâng tước nâu cơy ơy chóh bhrợ tước… hécta. Bấc pr’loọng đông đhanuôr acoon cóh đhị đâu đươi vêy t’nơơm prị nắc ơy choom t’bil đharứt, bấc pr’loọng đông vêy thu nhập tước k’zệt ức đồng tơợ prị. Đoọng zúp zooi đhanuôr vêy p’xoọng c’năl ooy bh’rợ chóh bhrợ lâng zư lêy t’nơơm prá a vương, azi ơy tước lum lâng prá xay lâng t’coóh Hồ Viên Pưa, manuýh đhanuôr Tà Ôi, muy cóh pazêng pr’loọng đông chóh bhrợ prị a vương liêm choom pa bhlâng đhị chr’val Nhâm, chr’hoong A Lưới, tỉnh TTH. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

PV: Nhăn chào a dếy Hồ Viên Pưa. Azi bơơn n’năl a dêy nắc muy cóh bấc manuýh vêy kinh nghiệm cóh bh’rợ chóh lâng zư lêy t’nơơm prị a vương. Bhươn prị âng a dếy ta luôn váih liêm lâng pơơng prị ga mắc. t’ngay đâu, a dếy xay moon ooy bh’rợ chóh lâng zư lêy t’nơơm prị ớ.

PV: Tr’nơớp, m’ma prị đoọng ng’pay chóh nắc ng’lêy pay cơnh ooy?

# T’coóh Hồ Viên Pưa: lêy pay m’m nắc ng’lêy pay đhị zr’lụ tơơm prị doọ vêy pr’lúh. Lêy t’nơơm a coon ga mắc, vêy tợ 6 – 9 bêệ a xậ lâng dal k’dâng tơợ 70 – 90cm. Ng’pay m’ma cóh pazêng t’nơơm a cắn doọ ơy váih pơợng, cơnh đêếc m’ma vêy ta chóh nắc doọ dưr váih rau cắh liêm crêê tơợ t’nơơm a căn. Bêl ơy lêy pay đợ m’ma crêê cơnh nắc đươi cuốc pếch pazêng riáh lâng t’nơơm. Bêl k’nặ đơơng chóh nắc t’cắt lứch riáh lâng a xậ. cơnh đêếc, t’nơơm doọ bil đác, chất dinh dưỡng. xang bêl t’cắt lơi riáh lâng axậ nắc oó ơy ng’đơơng chóh nắc ng’đơơng đớc đhị zr’lụ gâm ngút tơợ 1 -2 t’ngay đoọng t’nơơm bil đợ rau crêê ta chóh, ta cắt xang n’nắc nắc ha dzợ đơơng chóh.

PV Xang bêl ng’pay m’ma nắc bh’rợ chóh nắc cơnh ooy?

# T’cooh Hồ Viên Pưa: chóh prị a vương nắc choom lêy pay đhị k’tiếc griing m’bứi, k’tiếc t’mêê vêy ta chô bhậ cắh cậ k’tiếc da ding dal, đoọng choom t’bil đác. Tu prí a vương cắh kiêng đác. Pa bhlâng bấc đác nắc bhrợ ha t’nơơm u xrắh. Cóh zr’lụ A Lưới n’nâu, chr’val hân đoo chóh prị công dưr váih liêm tu k’tiếc đơ liêm vêy ta chô bhậ bấc. Bêl chóh nắc ng’pếch boọng bhứah 40 phân, đhậu 80 phân, Bhlưa chóh âng t’nơơm prị ch’ngai tơợ 2 – 3m đoọng vêy zập bhlưa bêl dưr váih. Bêl chóh nắc ng’chóh u tíh, đoọng t’nơơm prị choom dưr váih liêm doọ choom c’lâm lâng chắt váih u văng. N’jứah buur k’tiếc n’jứah pa tiêr k’tiếc đoọng t’nơơm prị chặt váih nhâm doọ choom c’lâm bêl vêy đhí.

PV Bh’rợ zư lêy t’nơơm prị xang bêl chóh nắc vêy ta bhrợ têng cơnh ooy?

# T’coóh Hồ Viên Pưa: Xang bêl chóh mơ muy c’xêê, vêy bhơi a ngon nắc đơớ pay lơi. Bhơi cơnh lơơng nắc ng’paách lâng buur ooy riáh prị. Bêl t’nơơm prị dưr váih nắc vêy đợ a xậ u griing, răng lâng tr’đéh cóh bha lâng. Đhanuôr hêê nắc đươi  a chịi t’gléh lơi đợ a xậ n’nắc đoọng t’nơơm prị doọ crêê pr’lúh. Xang bêl t’nơơm prị váih pô lâng váih prị, đhanuôr hêê lêếh lơi a duul lâng pa liêm đợ p’nong prị. Cóh x’rịa âng k’nuung prị nắc vêy đợ p’nong prị k’tứi nắc ng’đh’léh lơi, ha dang cắh bhrợ cắh liêm crêê âng k’nuung prị bêl pay pa chô. Lấh n’nắc bêl prị váih pơơng c’nuung mơ 1 c’xêê, nắc ahêê đha lơợc đoọng prị choom c’lâm bêl vêy đhí boo.

PV T’nơơm prị a vương vêy buôn crêê pr’lúh doọ lâng bh’rợ zâl cha groong pr’lúh nắc cơnh ooy:

# T’coóh Hồ Viên Pưa: T’nơơm prị a vương doọ buôn crêê pr’lúh. Đhanuôr hêê nắc t’cắt lơi đợ axậ răng, doọ ng’phun z’nươu. Hân đhơ cơnh đêếc, ha dang kiêng t’nơơm prị váih liêm, a hêê bón êế a ọc ơy ta pa goọ ooy t’nơơm prị. Bêl pay pa chô prị nắc đớc tr’xin ooy zong cắh cậ ooy chr’đhung, zư pa nhâm đoọng choom tr’đéh, u bhlâm. Cơnh đêếc prị bêl pa câl vêy chr’nắp bấc lâng manuýh câl công kiêng.

PV Nhăn cảm ơn a dêy Hồ Viên Pưa ooy rau xa nay bh’rợ chóh bhrợ prị a vương âng a dếy t’mêê xay moon nắc ky./.

Trao đổi với ông Hồ Viên Pưa, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế về kỹ thuật trồng chuối ba lùn

Trong những năm qua, huyện miền núi A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đã chú trọng xây dựng nhiều mô hình phát triển kinh tế, giúp người dân từng bước xóa đói giảm nghèo. Trong đó, mô hình trồng chuối hàng hóa  bước đầu thành công đã đem lại nguồn thu nhập ổn định, nâng cao đời sống của đồng bào các dân tộc Vân Kiều, Pa Cô, Tà Ôi, Pahy…Giống chuối ba lùn được người dân huyện miền núi A Lưới đưa vào trồng thử nghiệm từ năm 2002 và đến nay đã phát triển lên đến …héc ta. Nhiều hộ gia đình đồng bào dân tộc nơi đây nhờ cây chuối mà thoát nghèo, nhiều hộ thu nhập mỗi năm hàng chục triệu đồng từ chuối. Nhằm giúp bà con có thêm thông tin về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây chuối ba lùn, chúng tôi đã gặp gỡ và trao đổi với ông Hồ Viên Pưa, người dân tộc Tà Ôi, một trong những hộ nông dân trồng thành công giống chuối ba lùn tại xã  Nhâm, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế. Mời bà con và các bạn cùng nghe.

PV: Xin chào ông Hồ Viên Pưa. Chúng tôi được biết ông là một người có nhiều kinh nghiệm trong việc trồng và chăm sóc cây chuối ba lùn. Vườn chuối nhà ông luôn xanh tốt và cho những buồng chuối to, trĩu quả. Hôm nay, ông thông tin thêm cho bà con về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây chuối nhé.

1. Trước hết, giống chuối phải chọn như thế nào ạ?

-Ông Hồ Viên Pưa: Chọn giống là phải chọn những bụi chuối không bị sâu bệnh. Phải chọn cây con to, khỏe mạnh,  có từ 6 đến 9 lá mầm và chiều cao tầm khoảng 70 đến  90 cm. Nên chọn cây giống ở những cây mẹ khi chưa trổ buồng, như vậy cây giống lớn sẽ không bị ảnh hượng đến sự phát triển cũng như năng suất của cây mẹ. Khi chọn được những cây giống đủ tiêu chuẩn thì dùng cuốc để đào toàn bộ cây và rễ. Trước khi đem trồng dùng dao cắt hết rễ mầm và lá. Như vậy, cây sẽ không bị tiêu hao nước, chất dinh dưỡng. Xử lý cây giống xong không nên đem đi trồng ngay mà phải đưa cây vào bóng râm từ 1 đến 2 ngày để cây liền vết thương rồi mới đem trồng.

2. Sau khi đã chọn được giống thì cách trồng như thế nào thưa ông?

      -Ông Hồ Viên Pưa: Trồng chuối ba lùn nên chọn loại đất thịt nhẹ, đất phù sa hoặc chọn những vùng đất cao, dễ thoát nước. Vì cây chuối lùn không ưa nước. Quá nhiều nước sẽ khiến cây bị úng, rễ cây bị thối. Ỏ vùng A Lưới này, xã nào trồng chuối cũng phát triển tốt vì đất phù hợp, có phù sa bồi đắp. Lúc trồng thì đào hố rộng 40 phân, sâu 80 phân. Khoảng cách từ cây này đến cây khác phải cách nhau khoảng 2 – 3 m để đủ khoảng trống cho cây chuối phát triển. Khi trồng nên để cây thẳng đứng để cây khi sinh trưởng không bị đổ và mọc nghiêng. Tiếp theo lấp đất kín quanh gốc cây. Vừa lấp vừa giậm nhẹ để cố định cây, cây không bị ngã đổ khi có gió.

3. Việc chăm sóc cây chuối sau khi trồng được tiến hành như thế nào thưa ông?

-Ông Hồ Viên Pưa: Sau khi trồng một tháng, có cỏ dây là phải cắt ngay. Còn cỏ bình thường thì cào lại và lấp quanh gốc. Trong quá trình cây sinh trưởng và phát triển sẽ xuất hiện những lá già, khô và gãy bám ở thân cây. Bà con phải chú ý dùng dao cắt bỏ hết lá khô, lá vàng để cây chuối không bị sâu bệnh. Sau khi cây chuối trổ hoa và ra nải, bà con nên tiến hành bẻ bắp và tỉa quả cho cây. Ở đáy buồng chuối thường xuất hiện nải quả nhỏ, nên cắt bỏ để không làm ảnh hưởng đến chất lượng của buồng chuối khi thu hoạch. Ngoài ra khi chuối ra buồng được 1 tháng, ta phải làm cây chống buồng để giữ cho chuối không bị đổ khi trời mưa gió.

4. Cây chuối ba lùn có thường bị sâu bệnh không và cách phòng trừ như thế nào ?

-Ông Hồ Viên Pưa: Cây chuối ba lùn rất ít bị sâu bệnh. Bà con chỉ cần chú ý cắt bỏ là vàng, lá khô chứ không cần phun thuốc gì cả. Tuy nhiên, nếu muốn cây chuối cho năng suất cao, ta nên bón lót cho cây bằng phân chuồng đã ủ hoai mục. Khi thu hoạch chuối phải để nhẹ nhàng vào gùi hoặc bao, giữ cố định để chuối không bị gãy, bị bầm. Như vậy thì sản phẩm bán sẽ được giá và người cũng rất thích.

PV: Xin cám ơn ông Hồ Viên Pưa với những thông tin về kỹ thuật trồng và chăm sóc chuối ba lùn mà ông vừa cung cấp./.