Vel đông Yên Châu- Sơn La pr’hay lâng ta mooi nắc cắh muy vel đông vêy prị bặ, xoài đha hụm lâng tr’haanh ooy bh’rợ pân đil manúyh Thái penh n’tộ bhuông păr a rọp Mỹ cóh bêl ahay, ting n’nắc nắc dzợ xa nul khèn bè Thái bhrợ ha manuýh kiêng pa bhlâng. Bấc cơnh xa nul pr’hay nắc râu ta đang k’dua ta mooi ch’ngai đăn tước lum lêy đhăm k’tiếc n’nâu. Tòng Anh, PV Đài p’rá VN vêy bha ar xrặ ooy Khèn bè cóh pr’ắt tr’mông văn hoá âng đhanuôr Thái Yên Châu. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

Cắh ng’năl tơợ bêl, bhèn bè nắc dưr váih cóh pr’ắt tr’mông văn hoá đnag đhanuôr Thái Yên Châu – Sơn La. T’coóh Lư Hồng Xưa, muy cóh m’bứi manúyh n’năl bhrợ têng khèn bè lâng plong khèn pr’hay pa bhlâng cóh cr’noon Tủm, chr’val Chiềng Khoi, chr’hoong Yên Châu xay moon: bêl ahay, cóh pazêng bhươl cr’noon manuýh Thái Yên Châu, pazêng apêê pân juýh nắc đươi xa nul khen đoọng xay moon cr’noọ kiêng a đoo manúyh pân đil. Đươi vêy xa nul khèn nắc bấc apêê pân juýh pân đil nắc chô ắt đh’rứah, tr’bơơn díc điêl. Nâu cơy, đh’rứah lâng râu tr’coọ xa nul chr’nắp n’lơơng âng acoon cóh cơnh chiing, ch’gâl, n’jưl tính, a luốt, nhị… khèn bè vêy ta đươi bấc cóh pr’ắt tr’mông văn hoá âng đhanuôr, cóh pazêng bhiệc bhan, tết, bh’rợ tr’thi, hội diễn nghệ thuật âng đhanuôr cóh chr’hoong.

Râu xa nay bh’rợ pr’hay chr’nắp âng đhanuôr Thái Yên Châu nắc plọng khèn. Khèn vêy ta plong cóh pazêng t’ngay bhiệc bhan, tết, mót đông t’mêê, bhiệc bhan, biểu diễn văn nghệ… bêl bấc manuýh cơnh đêếc, pay plọng khen, manuýh n’nâu hát, manuýh n’tố đương ơơi, ba boóch, bêl ba boóch cơnh đêếc nắc bhui har pa bhlâng, tu cơnh đêếc lâng đhanuôr Thái Yên Châu nắc cắh choom cắh vêy xa nul khen cóh pazêng râu pr’hát, t’nơớt xoè.

Cắh vêy ngai công n’năl bhrợ têng khèn bè crêê cơnh. Bhrợ khèn bè xay moon râu ta béch, râu liêm choom, tơợ n’coo cr’đe, tước ooy bh’rợ glúh bhrợ boọng, ra lắp bhrợ khèn. Manuýh g’lăng z’hai Lừ Hồng Xưa prá:

T’nơơm cr’đe bhrợ têng khèn nắc cắh vêy cr’đe hân đoo công choom ng’bhrợ, nắc cr’đe (may pạo), muy râu cr’đe chắt váih cóh crâng. Lêy pay đợ cr’đe chắt váih cóh zr’lụ goóh, cắh choom pay cr’đe chắt cóh zr’lụ k’tiếc vêy đác, tu pazêng t’nơơm u nhuum, t’nơơm cr’đe chắt đhị k’tiếc vêy đác bêl tếch chô đơơng nắc dzợ ng’pa tặ p’răng, cơnh đêếc nắc buôn u xêêo. Xang bêl tếch chô đơơng nắc pa goóh k’dâng muy c’xêê, nắc vêy choom ng’bhrợ khèn. Lâng a luui khèn nắc ng’bhrợ n’đắh n’loong ( may mụ) nắc đợ râu n’loong ra boọt, doọ buôn u văng, doọ buôn cr’đoóh. N’tác khèn nắc vêy ta bhrợ lâng đồng, cắh cậ bạc bhoọc, c’đặ mơ xọc. t’ngay c’xêê đoọng bhrợ têng xang muy bêệ khen nắc muy t’ngay.

Manuýh plọng khèn bè công nắc manuýh n’năl đhr’năng âng khèn lâng nắc choom đợ râu pr’hát la lay, bhr’ươl âng manuýh bhrợ têng khèn. Cơnh đêếc nắc vêy choom pr’hay, pay pr’hơơm đoọng plong h’cơnh choom crêê cơnh lâng pr’hát, lâng râu t’nơớt đoọng choom bhrợ t’váih râu pr’hay, xa nul pr’hay âng khen bè. T’coóh Lừ Văn Bánh, ắt cóh cr’noon Nà Và, chr’val Viêng Lán, chr’hoong Yên Châu, muy cóh pazêng manuýh n’năl plọng khen tơợ bêl tứi prá:

Acu kiêng pa bhlâng khèn bè âng Yên Châu, tước nâu cơy acu nắc 67 c’moo, nắc dzợ kiêng plọng khèn bè, lâng plong khèn bè cóh pazêng t’ngay bhiệc bha, t’ngay tết cóh bhươl cr’noon, âng chr’va, âng chr’hoong, tỉnh, vêy cơnh cậ nắc âng Trung ương công tước quay phim, chụp ảnh. Xa nul khèn bè Yên Châu cắh muy c’la cu nắc pazêg đhanuôr, ta đham c’mor xoọc học khèn bè lâng cắh choom cắh vêy khèn bè, đoo bêl k’bao a chắc a zân, pa bhrợ ta têng nhứh nắc acu plong khèn bè, đoọng khèn bè tơợt lang nắc xa nul pr’hay pa bhlâng.

Ting cơnh t’coóh Quàng Văn Cường, Giám đốc Trung tâm VH, TT chr’hoong Yên Châu: đh’rứah lâng râu dưr váih âng pazêng tr’coọ xa nul n’lơơng, khèn bè nắc dzợ zư đớc đợ râu chr’nắp âng đoo cóh pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Thái Yên Châu. Chr’hoong ta luôn k’rang ta đang moon apêê g’lăng z’hai ta luôn zư lêy, pa dưr đợ râu chr’nắp pr’hay văn hoá acoon cóh ng’moon zazum lâng khèn bè moon la lay, đoọng bhrợ p’xoọng râu pr’hay cóh pazêng râu tr’coọ xa nul âng acoon cóh.

Lâng vêy cơnh, nâu đoo nắc muy cóh pazêng bh’rợ chr’nắp đoọng khèn bè tơợt lang ch’va ch’ngai./.