Cóh pazêng t’ngay ahay, đhanuôr apêê chr’val Đại Lãnh, Đại Hưng âng chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam mốp loom bêl bơơn n’năl bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc crâng âng apêê đoo nắc crêê chr’val t’mót đớc k’nặ 4 c’moo n’nâu. Cắh vêy bha ar bhrôông, đhanuôr lum bấc rau zr’nắh k’đháp ooy quyền lợi n’đắh k’tiếc crâng âng đay. Đhị rau la lua n’nâu, t’coóh xa nay chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam ơy p’too moon x’rịa c’xêê 3 n’nâu, pazêng bha ar bhrôông doọ crêê rau tr’zeng nắc đơớh ng’đoọng ooy đhanuôr.

T’coóh Huỳnh Văn Hoà, ắt cóh cr’noon Hà Dục Đông, chr’val Đại Lãnh, chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam xay moon, l’lăm ahay, pr’loọng đong đoo prứah bhrợ 7 hecta k’tiếc crâng đhị zr’lụ da ding Bằng Trâm lâng Hóc Khế đoọng chóh keo. C’moo 2009, apêê cán bộ cóh tỉnh, chr’hoong lâng chr’val tước đăng, gr’hoót moon nắc đoọng bha ar bhrôông ha pr’loọng đong đoo choom đươi bhrợ cóh đanh đươnh. Lấh 4 c’moo đương lêy nắc cắh vêy bha ar bhrôông hân đoo, ađoo tước ta moóh cán bộ địa chính chr’val nắc bơơn n’năl, bha ar bhrôông âng đoo chr’hoong cắh ơy chô đơơng ooy chr’val. T’coóh Huỳnh Văn Hoà prá, bơr pêê t’ngay n’nâu đhanuôr prá xay bấc pa bhlâng ooy bha ar bhrôông, a đoo tước chr’val ta moóh muy chu cớ nắc bơơn n’năl, bha ar bhrôông ang pr’loọng đong đoo nắc ta đớc cóh tủ cóh chr’val k’nặ 4 c’moo:

Bêl acu k’đơơng lướt đăng nắc 6 c’moo ơy, chô ooy đâu công bhrợ bha ar bha tơ xay moon bhlưa, đoọng xay moon doọ choom tr’zeng lâng ngai nắc vêy đoọng bha ar bhrôông. Ha dzợ ng’đấc ta moóh nắc xay moon cắh vêy, cơnh dzợ năl cơnh bhrợ têng. acu nắc đhanuôr, prá xay bấc công k’pân.

Chr’val Đại Lãnh, chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam vêy 249 cha nắc manuýh crêê chr’val zư đớc bha ar bhrôông cóh bơr pêê c’moo n’nâu. T’coóh Ngô Xuân Yến, Chủ tịch UBND chr’val Đại Lãnh xay moon, c’moo 2007, tỉnh Quảng Nam bhrợ têng dự án pazao k’tiếc crâng, chr’val nắc đhiệp vêy 1 cán bộ địa chính ting n’nắc dzợ ta k’dua bhrợ têng bấc bh’rợ, tu cơnh đêếc nắc cắh ting lướt lêy đh’rứah lâng apêê tước đăng lêy, nắc đhiệp Ban Dân chính cr’noon a năm ting lướt lêy. Tu cơnh đêếc, bêl xay moon cớ nắc lêy bấc manuýh crêê tr’zeng, cr’xịa, tu cơnh đêếc chr’val cắh ơy đoọng bha ar bhrôông ha đhanuôr. T’coóh Ngô Xuân Yến prá:

Xang bêl vêy bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc crâng nắc bấc bh’rợ tr’zeng. Tr’zeng đhị zr’lụ bhrợ ping xal, ping xal tr’zeng lâng k’tiếc crâng, đhị đhr’năng cơnh đêếc, kiêng đoọng bha ar bhroông ooy đhanuôr nắc ng’lướt ch’mêết lêy pazêng.

Hân đhơ cơnh đêếc, bêl vêy ta ta moóh, hau tu bha ar bhrôông chr’val cắh ơy đoọng ooy đhanuôr nắc n’năl vêy bh’rợ tr’zeng, apêê t’coóh xa nay chr’val Đại Lãnh, Đại Hưng lứch xay moon, nắc ch’mêết lêy ooy đhr’năng la lua âng bh’rợ tr’zeng cóh vel đong nắc tị moon cơnh đêếc a năm. Ha dzợ bh’rợ chr’val zư đớc bha ar bhrôông âng đhanuôr nắc cán bộ chr’val xay moon nắc lất. Tơợ bh’rợ chêếc n’năl nắc bơơn n’năl, chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam vêy 18 chr’val, thị trấn; cóh đêếc vêy 13 chr’val, thị trấn vêy k’tiếc crâng. Bhrợ têng dự án bhrợ têng bản đồ đhr’năng 1/10.000 lâng dự án KFW6, cóh pazêng c’moo ahay, chr’hoong ơy pazum đh’rứah lâng apêê ngành crêê tước lâng UBND apêê chr’val, thị trấn vêy k’tiếc crâng bhrợ têng bh’rợ đăng, bhrợ bha ar địa chính lâng đoọng lấh 3.600 bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc ha đhanuôr. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc dzợ k’r’bhâu bha ar bhrôông ắt cóh tủ cóh apêê chr’val Đại Lãnh, Đại Hưng, Đại Sơn, Đại Chánh, Đại Thạnh… t’coóh Hồ Ngọc Mẫn, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam prá:

Nâu cơy rau n’lất n’nắc nắc âng chr’val. Đợ ơy crêê cơnh xa nay nắc cắh ơy ta đoọng nắc lât, ha dzợ đợ cắh ơy crêê cơnh xa nay nắc ng’ch’mêết lêy cớ, nắc apêê đoo công cắh xay moon ooy chr’hoong. Muy cơnh cậ nắc xay moon cắh gít, tơợ đêếc bhrợ t’váih rau cr’xịa k’tiếc.

T’coóh Lưu Văn Ba, Giám đốc Văn Phòng nhăn xay bhrợ quyền đươi dua k’tiếc, Sở TN lâng MT tỉnh Quảng Nam xay moon, Văn phòng cắh ơy bơơn đớp đơn thư khiếu nại hân đoo âng đhanuôr chr’hoong Đại Lộc ooy bh’rợ cr’xịa k’tiếc crâng âng dự án pazao k’tiếc crâng âng Bộ TN lâng MT. T’coóh Ba xay moon p’xoọng, đợ vêy bh’rợ cr’xịa, UBND chr’hoong nắc đơớh vêy bha ar kiến nghị ooy Sở TN lâng MT đoọng vêy bh’rợ bhr’lậ loon đơớh, cắh cậ UBND chr’val bhrợ bhiệc lâng Chi nhánh Văn phòng nhăn xay bhrợ quyền đươi dua k’tiếc chr’hoong Đại Lộc đoọng xay bhrợ. Ooy đhr’năng cóh apêê chr’val Đại Lãnh, Đại Hưng, chr’hoong Đại Lộc, t’coóh Lưu Văn Ba xay moon, xang bêl bhrợ têng bh’rợ đăng, chr’val gr’hoót moon nắc pazao bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc đoọng ha đhanuôr tước c’xêê 11 c’moo 2012 nắc xang, ha dzợ tước nâu cơy nắc cắh ơy pay đoọng nắc trách nhiệm âng chr’val.

Bêl nhăn xay bhrợ đoọng bha ar xay moon quyền đười dua k’tiếc nắc ch’mêết lêy pazêng bha ar bha tơ l’lăm ahay nắc cơnh ooy, đhị cr’xịa nắc đoọng bhrợ bhr’lậ cớ, bhrợ bhr’lậ đhr’năng cr’xịa. Ha dzợ chr’hoong đăng lất nắc công bhr’lậ, tu cóh crâng cóh k’coong, rau đêếc nắc tị ta luôn u váih. Nâu cơy nắc xay moon cớ, xay moon đoọng pazêng đhanuôr n’năl,  ha dang kiêng n’năl gít lấh mơ nắc xay moon đhị zr’lụ k’noong, zr’lụ bhlưa âng đay đoọng chr’val xay moon ooy chr’hoong ooy zên bhrợ têng, xay moon bh’rợ tr’nêng đoọng bhrợ têng bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc.

Bh’rợ bha ar xay moon quyền đươi dua k’tiếc cắh tước ooy têy đhanuôr nắc dzợ vêy tu cơnh lơơng nắc, xang bêl đăng lêy tơợ c’moo 2007 tước c’moo 2010, bấc đhăm k’tiếc ắt cóh zr’lụ quy hoạch t’mêê vêy ta xay moon bhrợ têng zr’lụ đô thi, zr’lụ công nghiệp, công nghiệp k’tứi. Lấh n’nắc, bấc zr’lụ k’tiếc crâng đhanuôr xoọc pa bhrợ, nắc cóh bêl ahay nắc âng k’tiếc crâng âng bh’rợ chóh crâng k’tiếc k’ruung, âng Nhà nước k’đhơợng lêy cắh ơy vêy xa nay pazao đoọng ha đhanuôr k’đhơợng lêy, đươi dua, tu cơnh đêếc cắh ơy ta đoọng bha ar xay moon quyền đươi dua ha đhanuôr. Gít nắc, cắh choom xay moon lứch đợ rau cắh crêê ooy chính quyền chr’val bêl dzợ pa bhlâng bấc rau zr’nắh k’đháp ooy xa nay bhrợ bha ar bhrôông. Cơ quan k’đhơợng xay nhà nước ooy k’tiếc k’bunh tỉnh nắc ta níh đha nâng xay moon cớ bh’rợ xay bhrợ dự án lâng nắc vêy trách nhiệm lâng đhanuôr ooy bh’rợ lướt đăng cắh crêê cơnh, tơợ đêếc bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê n’nâu./.

Quảng Nam:

Cán bộ tắc trách, hàng ngàn sổ đỏ của dân "nằm im" trong tủ

          Những ngày qua, người dân các xã Đại Lãnh, Đại Hưng của huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam bất bình khi biết Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp của họ bị xã “giam” gần 4 năm nay. Không có sổ đỏ, người dân chịu nhiều thiệt thòi về quyền lợi trên diện tích đất rừng của mình. Trước thực tế trên, lãnh đạo huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam chỉ đạo cuối tháng 3 này, những bìa đỏ không bị tranh chấp phải cấp ngay cho dân.

        Ông Huỳnh Văn Hòa, thôn Hà Dục Đông, xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam kể, trước đây, gia đình ông khai hoang 7 héc ta đất rừng tại khu đồi Bằng Trâm và Hóc Khế để trồng keo. Năm 2009, đoàn cán bộ ở tỉnh, huyện và xã đến đây đo đạc, hứa sẽ cấp bìa đỏ cho gia đình ông canh tác lâu dài. Hơn 4 năm chờ đợi chẳng thấy bìa đỏ đâu, ông đến gặp cán bộ địa chính xã thì được biết, sổ đỏ của ông huyện chưa chuyển về xã. Ông Huỳnh Văn Hòa nói, mấy hôm nay dư luận xôn xao chuyện bìa đỏ, ông đến xã hỏi lần nữa thì được biết, sổ đỏ của gia đình ông nằm trong ngăn tủ ở xã gần 4 năm nay: “Khi tui dẫn vô đo là 6 năm rồi, về đây cũng làm giấy tờ ký giáp ranh, giáp biên để xác định không tranh chấp với ai thì mới được cấp sổ đỏ. Rứa mà lên nói chưa có thôi chứ làm răng. Mình là dân mà, nói cũng sợ”.

       Xã Đại Lãnh, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam có 249 trường hợp bị xã “găm” sổ đỏ mấy năm nay. Ông Ngô Xuân Yến, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đại Lãnh giải thích rằng, năm 2007, tỉnh Quảng Nam triển khai Dự án giao đất lâm nghiệp, xã chỉ có 1 cán bộ địa chính lại kiêm nhiều việc nên không đi xác minh cùng đoàn, chỉ có Ban Dân Chính thôn tham gia. Do đó, khi xác minh trở lại thì thấy nhiều trường hợp bị chồng lấn diện tích nên xã “tạm thời” không cấp  phát bìa đỏ cho dân. Ông Ngô Xuân Yến thừa nhận: “Sau khi có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất rừng rồi thì nhiều vụ tranh chấp lắm. Mồ mả tranh chấp với nghĩa địa, rồi nghĩa địa tranh chấp với đất rừng. Trước tình hình đó, muốn cấp được cho nhân dân thì phải đi khảo sát lại hết.” 

      Tuy nhiên, khi được hỏi vì sao sổ đỏ xã chưa cấp cho dân mà biết được là có tranh chấp, lãnh đạo các xã Đại Lãnh, Đại Hưng đều cho rằng, căn cứ vào thực tế các vụ tranh chấp ở địa phương mà phỏng đoán như vậy. Còn việc xã “găm” sổ đỏ của dân thì cán bộ xã thừa nhận là sai. Qua tìm hiểu được biết, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam có 18 xã, thị trấn; trong đó 13 xã, thị trấn có đất lâm nghiệp. Thực hiện dự án thành lập bản đồ tỉ lệ 1/10.000 và dự án KFW6, trong những năm qua, huyện đã phối hợp với các ngành liên quan và UBND các xã, thị trấn có đất lâm nghiệp triển khai đo đạc, lập hồ sơ địa chính và cấp hơn 3.600 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nhân dân. Tuy vậy, vẫn còn hàng ngàn sổ đỏ nằm im trong ngăn tủ ở các xã Đại Lãnh, Đại Hưng, Đại Sơn, Đại Chánh, Đại Thạnh… Ông Hồ Ngọc Mẫn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Bây giờ cái sai sót đó là của xã rồi. Cái đủ điều kiện mà không cấp đó là sai rồi, còn cái không đủ điều kiện thì phải rà soát lại, nhưng ảnh cũng không báo lên huyện. Một phần tư vấn không kỹ nên mới dẫn đến chồng lấn.”  

      Ông Lưu Văn Ba, Giám đốc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam cho rằng, Văn phòng chưa nhận được đơn thư khiếu nại nào của người dân huyện Đại Lộc về việc chồng lấn đất rừng thuộc Dự án giao đất lâm nghiệp của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Ông Ba cho biết thêm, trường hợp chồng lấn, UBND huyện cần có văn bản kiến nghị Sở Tài nguyên và Môi trường để có phương án điều chỉnh kịp thời, hoặc UBND xã làm việc với Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện Đại Lộc để giải quyết. Về trường hợp ở các xã Đại Lãnh, Đại Hưng, huyện Đại Lộc, ông Lưu Văn Ba cho biết, sau khi tiến hành đo đạc, xã cam kết sẽ giao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân dứt điểm vào tháng 11 năm 2012 nhưng đến nay chưa trao là trách nhiệm thuộc về xã. “Khi mà đăng ký cấp giấy chứng nhận thì phải rà soát lại tất cả các thủ tục hồ sơ trước đây như thế nào, chồng lấn thì cho xử lý lại, giải quyết chồng lấn. Còn chuyện đo sai thì sửa thôi, vì trên rừng trên núi mà, chuyện đó bình thường. Bây giờ phải xác định trở lại, công khai công bố rộng rãi để dân biết, rồi toàn dân nếu muốn biết chính xác thì ra xác định mốc giới của mình đi để xã đề xuất với huyện về kinh phí, về tư vấn để được cấp giấy chứng nhận”

        Việc giấy chứng nhận chưa đến tay người dân còn có nguyên nhân nữa là, sau khi đo đạc từ năm 2007 đến năm 2010, nhiều thửa đất nằm trong quy hoạch mới được phê duyệt phát triển khu đô thị, khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp. Ngoài ra, nhiều khu vực đất lâm nghiệp nhân dân đang sản xuất, nhưng trước đây thuộc đất rừng các dự án trồng rừng Quốc gia, do Nhà nước quản lý chưa có quyết định giao đất cho dân quản lý, sử dụng nên chưa thể trao giấy chứng nhận cho dân được. Rõ ràng, không thể đổ lỗi hết cho chính quyền xã khi mà có quá nhiều vướng mắc đằng sau tấm bìa đỏ. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai ở tỉnh cần nghiêm túc đánh giá lại quá trình triển khai dự án và phải chịu trách nhiệm trước nhân dân về việc đo đạc sơ sài, qua loa nên đã dẫn tới những tắc tách này./.