Đhị pr’họp g’lúh 10, Quốc hội khoá 13 xoọc ta bhrợ, bêl xay moon ooy bh’rợ xa nay cr’noọ cr’niêng k’tiếc k’ruung bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, bấc đại biểu Quốc hội moon công dzợ bấc râu k’rang k’uôl. Muy bơr đại biểu xay moon, choom ha lỵ lêy cớ cr’noọ xa nay n’đắh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, bha lâng nắc pr’ặt tr’mông, thu nhập lâng pa bhrợ ta têng âng đha nuôr cắh âi mặ z’lấh đha rựt đh’rắh zr’nắh k’đháp. Xang 5 c’moo xay bhrợ bh’rợ xa nay, xoọc đâu prang k’tiếc vêy lâh 1.150 chr’val lâng 8 chr’hoong, thị xã bơơn cr’noọ xa nay vel bhươl t’mêê. K’dâng đớc tước x’riá c’moo đâu vêy dâng 1.500 chr’val bơơn cr’noọ vel bhươl t’mêê, bơơn dâng 20% đợ chr’val âu xay bhrợ bh’rợ xa nay n’nâu.
C’lâng xa nay bhrợ pa dưr vel bhươl t’meee đơơng âng bấc râu đương p’rơơm ooy râu tr’xăl t’mêê liêm, zấp prang n’đắh ha rêê đhuốch, vel bhươl lâng đha nuôr. Nâu đoo nắc muy c’lâng xa nay crêê liêm, crêê loom đa nuôr, chroi đoọng bhrợ tr’xăl cơ sở hạ tầng, bhrợ t’váih pr’dzang pa dưr nhâm mâng đoọng ha vel bhươl k’tiếc k’ruung hêê. N’đhơ cơnh đêếc cóh cr’chăl xay bhrợ, bấc đhị cấp uỷ đảng, chính quyền dzợ đhơ vơ cắh năl cơnh k’đhơợng xay bhrợ. Râu k’rang k’uôl t’ty n’đắh cr’ay bh’nơơn bh’rợ, pa hân k’đơớh, ting ta pun xó ting cr’lơng, bhrợ g’lúh p’too moon đha nuôr ma pa zum têy bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê nắc dưr váih cr’noọ k’đươi k’dua, đợ tước ma nứih đha rựt, ma nứih k’bang k’búch khúch goo… công p’zay chroi đoọng zên. C’bhúh PV Đài P’rá Việt Nam đhị miền Trung bhrợ têng c’bhúh phóng sự “ vel bhươl t’mêê, râu k’rang k’uôl ty” xay moon đợ râu cắh liêm crêê, bhrợ mốp loom đha nuôr đhị muy bơr vel đong bêl xơợng bhrợ bh’rợ xa nay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. Cóh t’rúih t’ngay đâu, đha nuôr lâng pr’zớc xơợng bha ar xrắ tr’nơợp cơnh lâng pr’đớc “ Quy hoạch m’poọ buôl, đhị đâu mr’cơnh cơnh đhị tốh”
Vĩnh Hiệp nắc 1 cóh 2 chr’val tr’nơợp đhị thành phố Nha Trang t’mêê bơơn UBND tỉnh Khánh Hoà xay moon nắc chr’val vel bhươl t’mêê. Đhị đâu, Trung tâm Văn hoá Thể thao chr’val Vĩnh Hiệp bơơn bhrợ têng liêm ga mắc, n’đhơ cơnh đêếc zấp bêl công “ k’đấp clăng p’loọng”. prang zr’lụ đhăm bhứah k’rơ bhâu mét vuông, bhơi k’tang chắt váih bịng. t’coóh Nguyễn Văn Hoá, đong ặt đăn đâu đoọng năl, tơợ bêl bhrợ têng xang tước nâu câi, đong n’nâu cắh váih ngai tước a ốt:
Acu lướt bấc ooy âi. Acu lêy Đong văn hoá apêê chr’val nắc đhêêng vêy đong văn hoá chr’val Vĩnh Hiệp a năm ga mắc bhlâng. K’đập p’loọng toong t’ngay. N’đhơ cơnh đêếc nắc ta uốh muy đhị cắh vêy bhrợ têng râu rí. Họp hành công cắh vêy. Họp cóh đâu la lấh u ch’ngai. Pa bhlâng ta uốh.
Bhrợ têng đong văn hoá ga mắc ga mai cơnh đêếc, zr’lụ thể thao lâng học tập za zum bhứah liêm n’đhơ cơnh đêếc cắh bơơn pa dưr râu liêm choom, nắc râu ca ay loom dưr váih đhị bấc vel đong bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê. T’coóh Trần Kim Sơn, Trưởng vel Bến Đền Tây, chr’val Điện Quang, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam moon, Nhà nước zooi đoọng 200 ức đồng bhrợ pa dưr đong văn hoá, lêy tước ooy vel n’lơơng lêy bhrợ đong văn hoá bhứah ga mắc bhlâng, tu cơnh đêếc công p’zay ting bhrợ cơnh đêếc. x’ría, đong văn hoá vel bhrợ têng lấh muy pâng tỷ đồng nắc muy đớc đoọng pa chăm, đhị bêl đợ ta nợ nắc bơr pêê ha riêng ức đồng vel cắh âi năl pay tơợ ooy đoọng chroót pa chô, nắc đhứh zước chr’val cơ chế đấu giá k’tiếc dưr dzoóc nắc pay râu clếh choóh đoọng chroót nợ:
Chr’val k’đươi moon ha vel, ha dợ vel ngai vêy cr’noọ bhrợ nắc 200 r’bhâu dưr váih 300 r’bhâu, chroi đoọng cớ ha vel 100 r’bhâu đồng. Đợ mơ ta pa dzoóc p’xoọng nắc chr’val đoọng ha vel, chr’val cắh pay râu rí. Tu chr’val âi quy địng, zr’lụ k’tiếc n’nâu k’đươi moon vel k’đhơợng bhrợ đoọng pay đoọng ooy chr’val m’bứi, cơnh đêếc a năm, nâu câi nắc hâu năl pay bhrợ, nhà nước nắc công đhêêng vêy mơ đêếc a năm.
Ta pun xó ting cr’lơng, đhị ooy công r’rộ r’răm k’rong pa zum c’rơ đha nuôr chóh bhrợ đong văn hoá vel, bhrợ c’lâng, bhrợ chợ…. Chr’val Bình Tú, chr’hoong Thăng Bình nắc 1 cóh 10 chr’val chô l’lăm đhị bh’rợ bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê cóh tỉnh Quảng Nam n’đhơ cơnh đêếc ha lỵ lêy cớ đợ bh’rợ bh’rợ âi bhrợ, bấc ngai t’ngâr a cọ t’ơớh t’al. đhị vel đong n’nâu, lấh mơ zr’lụ chợ nắc da doóc ma múch bơr pêê x’rang pa câl, đong văn hoá nắc ngoóp ngáp cắh vêy ngai, pr’ặt tr’mông âng đha nuôr cóh chr’val công cắh âi vêy râu t’mêê. Zr’lụ b’băn za zum muy đhị bhứah 6o hecta k’tiếc quy hoạch bhrợ zr’lụ công nghiệp công cắh âi lêy doanh nghiệp n’đoo tước k’rong bhrợ. K’đháp bhlâng âng chr’val BÌnh Tú xoọc đâu nắc cr’dzắc tr’claanh n’đắh quy hoạch c’lâng c’tốch. Đha nuôr cóh chr’val chroi đoọng t’ngay pa bhrợ, chroi đoọng cr’van bhrợ pa dưr đợ c’lâng t’mêê, cắh âi loon bhui har nắc âi zr’nắh k’đháp tu c’lâng k’tứi, tr’claanh cơnh đong ađiing đang, lướt ra vạch lum bấc zr’nắh k’đháp. T’coóh Nguyễn ĐÌnh Yến, Chủ tịch UBND chr’val BÌnh Tú, chr’hoong Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, đhị cr’chăl chr’val xrắ bhrợ quy hoạch nắc ngành c’lâng c’tốch tỉnh cắh âi vêy quy hoạch k’rong pa zêng tu cơnh đêếc bh’rợ bhrợ c’lâng cắh crêê ting quy chuẩn n’đoo:
Apêê chr’val bhrợ t’tun, c’lâng bhứah 3,5 mét pa bhlâng ga mắc n’đhơ cơnh đêếc BÌnh Tú công dzợ bấc c’nặt c’lâng 2 mét lâng 1mét m’pâng, nắc k’đháp a bhlâng lêy. Bấc bêl a đay lướt l’lăm nắc vêy bấc râu cắh liêm crêê. Quy hoạch vêy bấc râu cắh liêm choom, quy hoạch đha nuôr ặt ma mông tước quy hoạch zr’lụ bhrợ têng.
Đhr’năng la lua đoọng lêy, pa bhlâng bấc bh’rợ đoọng ha đha nuôr bhrợ têng ha rưưng ha grực, ta pun ting apêê cr’noọ xa nay ooy bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, lơi jợ cr’noọ la lua âng đha nuôr. Nâu đoo nắc râu cắh liêm crêê bh’rợ quy hoạch pa hân pa đơớh, cắh pay xơợng boóp p’rá âng đha nuôr, ch’ngai đhr’năng la lua. T’coóh Nguyễn Văn Hương, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam moon ghít, tu quy hoạch cơnh đêếc, nắc nâu câi c’lâng vel bhươl bhrợ đhị đâu u bhứah, dhị tốh k’tứi:
Apêê c’nặt c’lâng âng chr’val quy hoạch k’tứi, c’nặt c’lâng chr’hoong quy hoạch nắc ga mắc, bêl p’têệt pa zum nắc cr’đơơng tước bh’rợ k’đhơợng bhrợ bhr’lậ cớ, nắc bhrợ t’bhứah cớ. bh’rợ n’nâu buôn bhrợ đanh cr’chăl bhrợ têng. Pa bhlâng nắc quy hoạch đha nuôr ặt ma mông đoọng bhrợ bhr’lậ đha nuôr ặt ma mông tước zr’lụ quy hoạch t’mêê nắc pa bhlâng k’đháp. Tu đha nuôr apêê đoo ặt ma mông u xưa, đoọng apêê đoo ặt muy đhị pa zum ting cr’noọ cr’niêng nắc pa bhlâng k’đháp.
Ting ta pun xó 19 cr’noọ xa nay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, bấc vel đong pa hân k’đơớh bhrợ pa xang bh’rợ quy hoạch, ra pặ bh’rợ tr’nêng. T’coóh Lê Muôn, Phó Giám đốc Sở NN lâng PTNT tỉnh Quảng Nam xay moon la lua, tỉnh n’nâu nắc mân jứah pa cơ rơ a đay xơợng bhrợ quy hoạch bhrợ têng lâng quy hoạch ra pự bh’rợ tr’nêng ha lấh 200 chr’val. Pa zêng apêê đơn vị pa choom đoỌng cắh zấp z’hai, kinh nghiệm, n’đhơ cơnh đêếc công “ ch’ploọng moọt” bhrợ quy hoạch đoọng ha chr’val đoọng pay zên. Vêy đơn vị pa choom đoọng, pay quy hoạch âng chr’val n’nâu bhrợ bhr’lậ đh’nớc đhăm dưr váih quy hoạch đoọng ha chr’val n’lơơng. T’coóh Lê Muôn, Phó Giám đốc Sở NN lâng PTNT, Phó trưởng Ban k’đhơợng xay bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê tỉnh Quảng Nam xay moon a lua:
Cóh cr’chăl cắh mơ đanh, nắc k’đhơợng bhrợ quy hoạch đhị đhăm bhứah prang tỉnh lấh 200 chr’val, nắc năl ặ chất lượng cắh vêy u liêm. Cóh muy chr’val mặ bơơn cr’noọ xa nay vel bhươl t’mêê, đợ mơ nhâm mâng nắc cắh vêy, đhr’năng bhrợ pa xang nắc công cắh mặ. acu moon ghít, cơnh lâng zr’lụ Quảng Nam z nươr ooy ha rêê đhuốch nắc cơnh lâng quy mô bhrợ têng cơnh xoọc đâu công nắc muy ha roo, abhoo a tuông lâng b’băn ting pr’đhang la lêếh ma múch, nắc k’đháp mặ bơơn thu nhập 25 ức /cha nắc/ c’moo oó moon tước 40 ức cậ. Z’hai k’đhơợng bhrợ âng chr’val moon pa zum nắc đhur công crêê. Ha dợ nắc tước bh’rợ k’đhơợng xay pa choom đoọng ta luôn âng chr’hoong công cắh liêm ta níh.
Cóh bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, tơợ bh’rợ bhrợ quy hoạch pa tước quyết định k’rong bhrợ zêng nắc z’nươr ooy đha nuôr, tu đha nuôr nắc ma nứih c’la âng bh’rợ xa nay n’nâu. Lâng cắh ngai năl vel bhươl mơ đha nuôr. N’đhơ cơnh đêếc, đhị bấc vel đong, đhị cr’chăl bhrợ quy hoạch nắc cắh zước pay boóp p’rá đha nuôr, nắc zêng ma xơợng muy đơn vị pa choom đoọng a năm. Râu đâu cr’đơơng tước đhr’năng vel bhươl t’mêê đhị đâu mr’cơnh cơnh đhị tốh. chr’val n’đoo công chóh bhrợ chợ, trung tâm văn hoá pa bhlâng ga mắc liêm. Đhr’năng cr’ay bh’nơơn, ta pun xó ting cr’lơng, nắc bấc đhị, chính quyền vel đong k’rong pa zum c’rơ đha nuôr muy cơnh đh’vêy. P’xoọng cớ nắc apêê bh’cộ “ k’nộ” nắc pay t’rí, c’roóc, a tứch, bé, âng bh’rợ xa nay vel bhươl t’mêê đoọng ha đha nuôr zêng ma kéh chô đơơng t’moọt ooy đong đay, đha nuôr mốp loom luônh./.
NÔNG THÔN MỚI, NỖI LO CŨ
Tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội Khóa 13 đang diễn ra, khi đánh giá về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng vẫn còn nhiều nỗi lo. Một số đại biểu kiến nghị, cần xem lại tiêu chí về xây dựng nông thôn mới, cốt lõi là đời sống, thu nhập và hoạt động sản xuất của người dân chưa thoát khỏi nghèo khó. Sau 5 năm triển khai Chương trình này, hiện cả nước có hơn 1.150 xã và 8 huyện, thị xã đạt chuẩn nông thôn mới. Dự kiến đến cuối năm nay sẽ có khoảng 1.500 xã đạt chuẩn nông thôn mới, chiếm khoảng 20% số xã đã triển khai chương trình này.
Chủ trương xây dựng nông thôn mới mang theo nhiều kỳ vọng về sự đổi mới căn bản, toàn diện nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Đây là một chủ trươngđúng đắn, hợp lòng dân, góp phần thay đổi cơ sở hạ tầng, tạo bước phát triển bền vững cho nông thôn nước ta. Thế nhưng trong quá trình triển khai, ở nhiều nơi cấp ủy đảng, chính quyền tỏ ra lúng túng trong chỉ đạo, điều hành. Nỗi lo cũ về căn bệnh thành tích, nóng vội, chạy theo phong trào, biến cuộc vận động người dân tự nguyện chung tay xây dựng nông thôn mới thànhchỉ tiêu bắt buộc, đến nỗi cả người nghèo, người tàn tật,... cũng phải đóng góp tiền. Nhóm phóng viên Đài Tiếng nói Việt
Bài 1: Quy hoạch chắp vá, chỗ này na ná nơi kia
Vĩnh Hiệp là 1 trong 2 xã đầu tiên tại thành phố Nha Trang vừa được Uỷ ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa công nhận xã nông thôn mới. Tại đây, Trung tâm Văn hóa Thể thao xã Vĩnh Hiệp được xây dựng khang trang, to đùng nhưng lúc nào cũng “cửa đóng then cài”. Cả khu đất rộng hàng ngàn mét vuông, cỏ dại mọc um tùm. Ông Nguyễn Văn Hóa, nhà ở gần đây cho biết, từ khi hoàn thành đến nay, công trình này không mấy người đến:
(Tôi đi nhiều nơi rồi. Tôi thấy Nhà văn hóa các xã chỉ có Nhà văn hóa xã Vĩnh Hiệp là to nhất thôi, thênh thang. Đóng cửa cả ngày luôn. Nhưng mà rồi nó lãng phí ở chỗ là không có hoạt động gì hết. Họp hành thì không họp ở đây. Họp ở đây xa quá. Quá lãng phí)
Xây dựng nhà văn hóa bề thế, khu thể thao và học tập cộng đồng hoành tráng nhưng không phát huy hiệu quả là thực tế buồn xảy ra tại nhiều địa phương xây dựng nông thôn mới. Ông Trần Kim Sơn, Trưởng thôn Bến Đền Tây, xã Điện Quang, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam kể rằng, Nhà nước hỗ trợ 200 triệu đồng xây Nhà văn hóa, nhìn sang thôn khác thấy làm Nhà văn hóa hoành tráng quá nên cũng ráng chạy theo. Cuối cùng, Nhà văn hóa thôn xây hơn nửa tỉ đồng chỉ để “trang trí”, trong khi khoản nợ vài trăm triệu đồng thôn chưa biết lấy đâu hoàn trả, đành xin xã cơ chế đấu giá đất tăng lên rồi lấy khoản chênh lệch trả nợ.
(Xã giao thầu cho thôn, rồi thôn ai có nhu cầu làm thì 200 ngàn thành 300 ngàn, đóng góp lại cho thôn 100 ngàn đồng. Phần tăng thêm xã cho mình chứ, xã không có lấy. Vì xã đã quy định rồi, vùng đất nào giao thầu cho thôn để nộp về xã bao nhiêu đó, rứa thôi chứ bây chừ lấy chi làm, nhà nước thì có chừng thôi).
Chạy theo phong trào, nơi nào cũng rần rần huy động sức dân xây nhà văn hóa thôn, làm đường, xây chợ... Xã Bình Tú, huyện Thăng Bình là 1 trong 10 xã về đích đầu tiên trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Quảng Nam nhưng khi nhìn lại những việc đã làm nhiều người lắc đầu ngao ngán. Tại địa phương này, ngoài khu chợ lác đác vài ba quày sạp, Nhà văn hóa tịnh không bóng người thì đời sống của nhân dân trong xã cũng chưa có gì mới. Khu chăn nuôi tập trung quy mô 6 ha vừa hình thành lại không được người dân ủng hộ. Xã đã dành hàng chục héc ta đất quy hoạch thành khu công nghiệp cũng chưa thấy doanh nghiệp nào đến đầu tư. Khó nhất của xã Bình Tú hiện nay là chồng chéo về quy hoạch giao thông. Người dân trong xã góp công, góp của làm nên những con đường mới, chưa kịp vui thì đã khổ vì đường nhỏ hẹp đan xen như mạng nhện, đi lại gặp nhiều khó khăn. Ông Nguyễn Đình Yến, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bình Tú, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cho biết, tại thời điểm xã lập quy hoạch thì ngành giao thông tỉnh chưa có quy hoạch tổng thể nên chuyện làm đường không theo quy chuẩn nào:
(Mấy xã làm sau đường 3,5 mét rất là thênh thang nhưng về Bình Tú vẫn còn nhiều tuyến đường 2 mét với 1 mét rưỡi rất là khó ngó. Đôi khi mình đi trước có nhiều cái lạc hậu. Quy hoạch có nhiều bất cập, quy hoạch dân cư rồi quy hoạch sản xuất)
Thực tế cho thấy, rất nhiều công trình dân sinh xây dựng ồ ạt, chạy theo các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới, bỏ qua nhu cầu sát thực của người dân. Đây là hệ lụy của việc quy hoạch vội vàng, không lấy ý kiến người dân, xa rời thực tế. Ông Nguyễn Văn Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam khẳng định, quy hoạch như vậy nên đường nông thôn bây giờ chỗnày phình ra, chỗ kia teo lại:
(Các tuyến đường của xã quy hoạch nhỏ, tuyến đường huyện quy hoạch lớn khi khớp nối lại sẽ dẫn đến điều là phải điều chỉnh, phải mở rộng, việc này sẽ kéo dài quá trình tổ chức thực hiện. Đặc biệt là quy hoạch dân cư để điều chỉnh dân cư đến khu quy hoạch mới là điều khó. Bởi vì dân cư họ ở thưa thớt mà để đưa họ vào ở tập trung theo mong muốn của mình là điều khó)
Chạy theo 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương vội vàng hoàn thành công tác quy hoạch, bố trí sản xuất. Ông Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Nam nêu thực tế, tỉnh này cùng một lúc phải căng mình thực hiện cả quy hoạch xây dựng và quy hoạch bố trí sản xuất cho hơn 200 xã. Hầu hết các đơn vị tư vấn không đủ năng lực, kinh nghiệm nhưng vẫn “nhảy vào”lập quy hoạch cho xã để lấy tiền. Có đơn vị tư vấn lấy quy hoạch của xã này chỉnh sửa địa danh thành quy hoạch cho xã khác. Ông Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phó trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Nam thừa nhận:
(Trong thời gian ngắn mà phải tiến hành quy hoạch trên phạm vi cả tỉnh hơn 200 xã, dĩ nhiên chất lượng có vấn đề.Ở một xã về đích nông thôn mới, mức độ bền vững không cao, mức độ hoàn thiện cũng không cao. Tôi khẳng định, đối với vùng Quảng Nam dựa vào nông nghiệp mà với quy mô sản xuất như hiện nay cũng xung quanh lúa, ngô, đậu và chăn nuôi theo kiểu nông hộ nhỏ bé hiện nay thì khó mà đạt thu nhập 25 triệu/ gười/ năm chứ đừng có nói 40 triệu. Năng lực điều hành của xã nói yếu cũng đúng. Rồi đến vai trò chỉ đạo hướng dẫn thường xuyên của huyện cũng không sâu sát.)
Trong xây dựng nông thôn mới, từ khâu lập quy hoạch cho đến quyết định đầu tư đều phải dựa vào dân, bởi người dân là chủ thể của chương trình này. Và không ai hiểu nông thôn bằng nông dân. Thế nhưng, tại nhiều địa phương, trong quá trình lập quy hoạch lại không hề lấy ý kiến nhân dânmà chỉ dựa vào đơn vị tư vấn. Điều này dẫn đến thực trạng nông thôn mới chỗ này na ná chỗ kia. Xã nào cũng xây chợ, trung tâm văn hóa rất chi hoành tráng. Căn bệnh thành tích, chạy theo phong trào nên nhiều nơi, chính quyền địa phương huy động sức dân một cách vô tội vạ. Lại thêm mấy ông “quan tham” vô tư lấy trâu, bò, dê, gà của chương trình nông thôn mới cấp phát cho dân nghèodắt về nhà mình, lòng dân bất bình./.
Viết bình luận