70 c’moo ơy tơợ bêl bản Tuyên ngôn độc lập chr’va chr’đhô đhị quảng trường Ba Đình lịch sử, nắc cr’noọ ta luôn âng Chủ tịch HCM ooy quyền acoon manuýh cóh bản Tuyên ngôn dzợ chr’nắp pa bhlâng. Cr’noọ n’nắc nắc vêy ta p’têết đươi, pa dưr cóh bấc ta la Hiến pháp âng VN. Chr’nắp bhlâng cóh Hiến pháp t’mêê bhlâng c’moo 2013, cr’noọ n’nâu nắc p’cắh gít pa bhlâng lâng xoọc lướt mót ooy pr’ắt tr’mông đươi dua ooy pazêng râu luật. đhalum bêl haanh déh 70 c’moo Cách mạng c’xêê T’cool lâng QK 2/9. Minh Châm, PV Đài p’rá VN vêy bha ar xrặ xay truíh ooy xa nay n’nâu. Đhanuôr lâng pr’zớc đh’rứah đương xơợng.

# Xa nay ooy quyền acoon manuýh cóh VN g’lúh tr’nơớp vêy ta xay moon gít bhlâng cóh Tuyên ngôn độc lập t’ngay 2/9/1945, bhrợ t’váih k’tiếc k’ruubng VNDCCH. Tr’nơớp âng bản Tuyên ngôn, Chủ tịch HCM ơy pay k’đơơng xa nay n’nắh bản Tuyên ngôn độc lập c’moo 1776 âng k’tiếc k’ruung Mỹ lâng Tuyên ngôn Nhân quyền lâng Dân quyền c’moo 1791 âng k’tiếc k’ruung Pháp. Tơợ đêếc, ava Hồ xay moon gít: Pazêng acoon manuýh cóh bha lang k’tiếc zêng n’niên nắc lứch ma mơ mr’cơnh, acoon manuýh hân đoo công vêy quyền mamông, quyền k’bhố k’van lâng quyền tự do. Cơnh đêếc nắc, muy acoon manuýh dzợ vêy bh’rợ ta z’nắh, crêê k’tiếc k’ruung n’lơơng z’nắh, đhanuôr dzợ ắt mamông cơnh đhân grua nắc acoon manuýh n’nắc nắc cắh vêy quyền acoon manuýh, cắh vêy đợ râu mamơ mr’cơnh, tự do. Cr’noọ n’nâu nắc vêy ta xay truíh cóh Bản Hiến pháp tr’nơớp âng k’tiếc k’ruung VNDCCH- Hiến pháp 1946. GS Trần Ngọc Đường, chuyên gia cấp dal âng QH xay moon:

Lâng cr’noỌ pa dưr dal quyền âng acoon manúyh, Hiến pháp c’moo 1946 nắc dưr váih bản Tuyên ngôn ooy xa nay nhà nước. a đoo vêy chr’nắp ooy pháp lý,  xay p’cắh ooy đhanuôr bha lang k’tiếc nắc manuýh VN vêy xa nay âng manuýh đhanuôr âng muy k’tiếc k’ruung độc vêy vêy chủ quyền. Tun cơnh đêếc xa nay âng quyền lâng nghĩa vụ pháp lý bha lâng âng đhanuôr cóh Hiến pháp c’moo 1946 nắc đoọng zư lêy nhâm mâng k’tiếc k’ruung, pa chô độc lập lâng bhrợ pa dưr k’tiếc k’ruung tơợ pr’đơợ pazêng đhanuôr nắc lứch ma mơ mr’cơnh. 3 râu xa nay chr’nắp đoọng bhrợ pa dưr Hiến pháp c’moo 1946 nắc đoàn kết pazêng acoon manuýh, bhrợ nhâm mâng quyền tự do âng acoon manuýh lâng bhrợ têng quyền bha lâng k’rơ lâng ta béch g’lăng âng đhanuôr.

Quyền acoon manuýh nắc vêy cớ ta xay moon gít lâng bhứah lấh mơ cóh pazêng Hiến pháp 1959, 1980, 1992 lâng Hiến pháp bhr’lậ, p’xoọng cóh c’moo 2001. Chr’nắp bhlâng Hiến pháp 2013 nắc đớc muy chương la lay xay moon ooy quyền âng acoon manúyh, quyền lâng nghĩa vụ bha lâng âng đhanuôr. TS Cao Đức Thái, Bêl ahay bhrợ Viện trưởng Viện pa chắp ch’mêết lêy quyền acoon manuýh- Học viện chính trị quốc gia  HCM xay moon: Hiến pháp 2013 vêy đợ bh’rợ chr’nắp pr’hay pa bhlâng t’piing lâng pazêng Hiến pháp l’lăm ahay ooy quyền acoon manúyh. Hiến pháp xay moon gít quyền âng acoon manuýh nắc quyền bha lâng lâng nắc đhiệp ta pa xiêr tu 4 râu tu: an ninh quốc phòng, râu têêm ngăn âng xã hội, pr’ắt bh’rợ, lâng c’rơ zazum. Đh’rứah lâng bh’rợ xay moon gít pazêng quyền bha lâng âng acoon manúyh, Hiến pháp công xay moon xa nay ch’mêết lêy gít pazêng bh’rợ pa xiêr quyền acoon manuýh. TS Cao Đức Thái prá:

T’piing lâng pazêng công ước bha lang k’tiếc ooy quyền acoon manuýh nắc chương 2 Hiến pháp k’tiếc k’ruung CHXHCNVN xay moon nắc công mr’cơnh. Ooy xa nay nắc xay moon zâl pazêng quyền acoon manuýh ooy dân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội. ting n’nắc công xay p’cắh gít pazêng râu xa nay âng luật bha lang k’tiếc ooy quyền manuýh, râu đêếc nắc xa nay ooy pa xiêr quyền. Cơnh đêếc nắc Nhà nước tự pa xiêr quyền âng đay. Ba bi cơnh ahêê ơy vêy xa nay xay moon pazêng râu xa nay quyền nắc ma mơ lâng luật ha dợ êếh râu ma mơ lâng pazêng râu xa nay n’dúp luật.

Xang bêl Hiến pháp 2013 vêy ta ch’mêết ha lỵ lêy xang, bấc Luật vêy ta ch’mêết lêy đoọng bhr’lậ, p’xoọng pazêng râu điều khoản crêê tước ooy quyền acoon manuýh. Cóh pazêng dự án Bộ Luật hình sự ( bhr’lậ), Bộ Luật tống tụng hình sự ( bhr’lậ), Bộ Luật dân sự ( bhr’lậ), Bộ Luật tố tụng dân sự ( bhr’lậ) xoỌc vêy Qh ch’mêết ha lỵ lêy nắc xa nay xay moon cóh tr’nơớp bhr’lậ nắc bhrợ nhâm mâng quyền acoon manuýh cơnh xa nay xay moon Toà án cắh choom cắh đớp bhrợ bhr’lậ pazêng râu bh’rợ dân sự tu moon nắc cắh ơy vêy luật; bhrợ nhâm mâng quyền tự zư lêy a đay âng đhanuôr; pa xiêr bh’rợ toom lêệng c’chêết… Đhị đêếc cậ, pazêng luật ooy bh’rợ tổ chức bộ máy Nhà nước cơnh Luật tổ chức Chính phủ, Luật tổ chứuc QH; Luật tổ chức chính quyền vel đông, Luật tổ chức VKS, tổ chức Toà án… công xay moon gít pazêng râu xa nay ooy quyền acoon manúyh. Bấc dự án Luật xoọc vêy ta bhrợ têng cơnh dự án Luật bơơn n’năl, bơơn xơợng pazêng râu xa nay, Luật báo chí, Luật tín ngưỡng, tôn giáo công vêy ta xay p’cắh lâng nhâm mâng quyền acoon manúyh, cơnh bhrợ t’váih xa nay râu liêm buôn đoọng đhanuôr bơơn n’năl, bơơn xơợng pazêng râu xa nay; nhâm mâng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, quyền tự do báo chí… Cóh bh’rợ prá xay bh’rợ pr’họp âng UBTVQH cóh x’rịa c’xêê 8, Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng xay moon gít: QH khoá 13 xoỌc t’bhlâng đoọng bhrợ têng liêm xang pazêng râu luật đoọng xơợng bhrợ Hiến pháp 2013, pa bhlâng nắc ooy quyền acoon manuýh, quyền lâng nghĩa vụ bha lâng âng đhanuôr:

Cóh pr’họp ha y nắc t’bhlâng prá xay pháp luật crêê tước ooy bh’rợ tư pháp tơợ điều tra, công tố tước ooy xét xử lâng bh’rợ bhrợ têng án. Ha dang prá xay xang pazêng bộ luật chr’nắp n’nâu nắc xa nay ga mắc cóh Hiến pháp nắc quyền acoon manuýh, nhâm mâng ooy râu chắp bhi, zư lêy quyền, lợi ích crêê cơnh âng acoon manuýh lâng zư nhâm mâng chế độ, zư nhâm mâng đảng, nhà nước lâng đhanuôr hêê nắc vêy ta bhrợ têng crêê cơnh xa nay Hiến pháp.

Lâng bh’rợ t’bhlâng bhrợ têng lâng bhrợ pazêng bha ar xa nay Luật đoọng bhrợ têng crêê cơnh xa nay Hiến pháp 2013 ooy quyền acoon manúyh nắc đoọng lêy râu t’bhlâng âng VN cóh bh’rợ chắp lâng nhâm mâng quyền acoon manuýh., Tu chắp quyền acoon manuýh, t’bhlâng prá xay tu quyền acoon manuýh nắc râu rơơm kiêng âng acoon manuýh hêê, nắc cr’noọ t’bhlâng xay bhrợ âng Đảng hêê ta luôn cóh c’xêê c’moo k’đhơợng xay cách mạng./.