R’véh goy vêy ta xay moon vêy ta đớc nắc muy râu bhơi xấc, buôn chắt váih cóh pazêng zr’lụ k’tiếc dzếp, ngút cóh toor bhươn n’loong, toor đha nân ruộng. Manuýh bêl ahay buôn đươi r’véh goy đoọng bhrợ têng pr’dzăm… Nắc cắh vêy bấc ngai n’năl, r’véh n’nắc nắc muy râu z’nươu chr’nắp âng cruung k’tiếc cher đoọng, vêy pr’đươi pa dứah cr’ăy tiêng pa bhlâng. Đhanuôr lâng pr’zớc chêếc n’năl pr’đươi âng r’véh goy cóh t’ruíh: Manuýh pa dứah đh’réh cr’ăy cóh bhươl cr’noon bêl đâu.

# R’véh goy nắc muy râu r’véh đhanuôr âng hân noo ch’noọng. Azi đớc r’véh n’năc snắc r’véh âng đhanuôr tu râu r’véh n’nâu dưr váih bấc đhị, buôn ng’chóh, buôn chặt váih, mặ chắt váih cóh pazêng đhăm k’tiếc k’noọ cắh vêy r’véh hân đoo mặ chắt váih. Đươi dua râu liêm chr’nắp âng k’tiếc, r’véh goy nắc choom dưr váih cóh pazêng đhăm k’tiếc griing, goóh bhlâng. Dzoọ ng’zư lêy bấc, doọ chóh bhrợ gít, r’véh goy nắc choom tự chắt váih, mặ z’lấh zr’nắh k’đháp cơnh manuýh đhanuôr. Cóh r’véh n’nâu, manuýh đươi dua bơơn xơợng râu ba bặ, k’dụa tr’bứi, muy pr’họm bhrôông âng bha lâng, bhrợ ha r’véh goy doọ choom tr’lúc lâng pazêng râu r’véh n’lơơng.

# Ha dang cóh hân noo ch’hoong n’nâu pr’zớc cắh ơy cha r’véh goy nắc pr’zớc choom ra véh cha ớ. Pr’zớc nắc cắh choom ha vil r’véh n’nâu, tu râu ba bặ la lay, ting n’nắc nắc dzợ bấc râu pr’đươi chr’nắp pa bhlâng, cơnh nâu cơy:

# R’véh goy cắh vêy cholesterol, cắh vêy chất l’mặ. Tu cơnh đêếc r’véh n’nâu vêy ba bặ cơnh lơơng a yêm pa bhlâng. 100g r’véh goy vêy k’dâng 93g đác, tu cơnh đêếc nắc la lua r’véh choom t’bil lơi độc. Cóh r’véh goy vêy bấc chất chr’nắp cơnh: đồng, magiê, mangan, kẽm, tu cơnh đêếc vêy pr’đươi zâl pazêng khối u, crêê liêm đoọng ha manuýh vêy cr’ăy cắh choom dứah, manuýh crêê bấc phóng xạ. r’véh goy vêy chất bhrợ l’ngooi a cọ a búc cơnh DOPA, tu cơnh đêếc chr’nắp đoọng ha manuýh buôn váih đhr’năng ha vil. R’véh goy vêy pr’đươi choom zâl t’bil lơi muy bơr râu chất độc, bhrợ ha a chắc a zân pa glúh lơi chất độc liêm choom bhlâng.

# Lấh n’nắc, r’véh goy nắc dzợ choom xăl z’nươu, pa dứah muy bơr râu pr’lúh cr’ăy buôn u váíh cơnh:

Pa dứah m’bréh: pay 50g r’véh goy t’mêê, rao pa sạch, tắp pa nhoonh, pị pay đác. Đươi t’ngay hân đoo nắc ra véh r’véh goy t’ngay n’nắc. Ha dang pr’zớc bơơn r’véh goy đớc cóh tủ chriết, nắc pr’đươi âng r’véh cắh dzợ bấc, lâng cắh dzợ u tiêng lâng cr’ăy m’bréh. Nắc choom ộm đác ng’pị tơợ r’véh goy cóh ha dum bêl k’nặ lướt bếch, cắh cậ ộm cóh ra diu, bêl cắh ơy ng’cha rậu rị, xang n’nắc 4 tiếng đồng hồ nắc choom cha chr’na râu lơơng, nắc cha m’bứi a năm. Ộm ta luôn cóh 3-4 t’ngay, pr’zớc bơơn lêy m’bhréh glúh bêl lướt pr’noong. Bhrợ pa dứah m’bréh cơnh đâu tiêng pa bhlâng lâng pazêng râu cr’ăy m’bréh.

# Pa dứah cr’ăy kiệt lỵ: pay r’véh goy mơ 100g, bhơi sữa 100g. Bơr râu n’nâu rao pa sạch, đơơng zêệ lâng mơ 400ml đác. Đoo bêl xrêệt mơ 100ml nắc pay toong đác n’nắc đoọng ộm, pác 2 ộm bơr chu cóh muy t’ngay. Ha dang lướt pr’noong dzợ vêy glúh aham nắc pay p’xoọng a xậ muôi mơ 20g zêệ đh’rứah.

Ha dang xơợng k’đháp ng’ộm, nắc choom pị r’véh goy pay đác. Clai đác r’véh goy n’nâu lâng 100ml đác, zêệ tr’đoóc, xang n’nắc đoọng p’xoọng 1 dz’híc đác c’roót, mơ 10g, clai lâng đác r’véh goy zêệ tước bêl chêên đoọng buôn ng’ộm.

Lâng bh’rợ n’nâu, r’véh goy nắc zâl pazêng râu vi khuẩn cóh luônh. Apêê đoo lêy, bh’rợ zâl vi khuẩn âng r’véh goy nắc tiêng pa bhlâng lâng pazêng râu vi khuẩn cóh luônh, cóh n’căr lâng muy bơr vi khuẩn bhrợ t’váih cr’ăy xoóh. Pazêng vi khuẩn cơnh vi khuẩn E.coli, trực khuẩn lỵ, vi khuẩn thương hàn. Tu cơnh đêếc, r’véh goy ta luôn vêy ta đươi dua đoọng pa dứah cr’ăy cóh luônh.

# Pa dứah p’têếch:  pay 30g r’véh goy, rao pa sạch, xang n’nắc tắp pa nhoonh. Tộm pazêng đợ r’véh ơy ta tắp ooy bhai sạch, xang n’nắc por ooy zr’lụ vêy p’têếch. Zập t’ngay xăl 2 chu. Por đớc mơ 3 t’ngay nắc p’têếch u đọm lâng ha voóh.

Cóh bh’rợ n’nâu, r’véh goy vêy pr’đươi t’bil vi trùng tu vêy kháng sinh, ting n’nắc pa xiêr đhr’năng dưr êếh k’ăy. Hân đhơ cơnh đêếc, pr’đươi âng r’véh goy nắc đhiệp tiêng lâng p’têếch váih đăn cóh n’căr, cắh u tiêng lâng p’têếch váih đhậu cóh lêệ. Cắh choom đươi pa dứah cơnh đâu đăn đhị zr’lụ mắt lâng cóh toor mắt.

# Pa dứah đhr’năng xưưng luônh: 300g r’véh goy, rao pa sạch, pác bhrợ 2 chu, muy chu mơ 150g, xrặt pa tứi, zêệ lâng đác ch’néh đêếp 2 chu, bhrợ t’váih cơnh đác x’rọng đớp coọc m’bứi. X’rong n’nâu vêy pr’đươi bhrợ pa dưr bh’rợ pa bhrợ âng luônh, bhrợ t’váih đhr’năng tiêu hoá k’rơ, t’bil lơi đhr’năng xưưng luônh. Đoọng u tiêng lấh mơ pr’zớc công choom pay t’bấc r’véh goy tơợ 400- 500g.

# Pa dứah đhr’năng đha đhọ u xát, đha đhó glúh aham: 300g r’véh goy pác bhrợ 3 chu, muy chu 100g. Rao pa sạch, đớc mơ goóh đác, xrặt pa tứi, zêệ bhrợ x’rong lâng r’véh zên lâng mơ 50g cóh muy chu. Chóh cóh t’ngay n’nắc. Cha ta luôn tơợ 5- 7 t’ngay, đhr’năng đha đho u xạt, đhọ glúh aham nắc doọ dzợ./.