Bấc c’moo nua, zên pa’câl quế hân đhơ xiêr nắc zâp chr’val cóh k’coong ch’ngai chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cung dzợ t’bhlâng ặt zư lâng t’bhứah pa’xoọng bấc lấh mơ k’tiếc chóh quế. Nâu đoo cung nặc c’lâng xa’nay zr’nưm âng chr’hoong, tu t’nơơm quế âng đơơng thu nhập têêm ngăn lâng đhanuôr.

Cr’chăl zâp râu t’nơơm chr’nóh cơnh sâm Ngọc Linh, giảo cổ lam… quế nắc râu t’nơơm chr’nắp, chóh bhrợ bấc cóh chr’hoong Nam Trà My. T’coóh Nguyễn Văn Thành, cóh vel 1, chr’val Trà Leng lấh 20 c’moo ắt chóh bhrợ quế. Xoọc đâu bhươn đông âng t’coóh Thành vêy k’ha riêng t’nơơm quế tước 20 c’moo ơy. Tước hân noo bhrợ têng, t’coóh nắc lêy pay đợ n’loong liêm zâp c’moo đoọng pa’câl, 1 ký quế loại 1 nắc 55 r’bhâu đồng, loại 2 nắc 45 r’bhâu đồng, hadợ quế vụn k’dâng 35 r’bhâu đồng. zâp c’moo pr’loọng đông t’coóh pachô zên tơợ t’nơơm quế lấh 15 ực đồng. hân đhơ cơnh đêếc, đợ pr’loọng chóh quế cơnh t’coóh Thành rơơm kiêng nhà nước vêy cơnh c’lâng bh’rợ zooi zúp đoọng câl pay pr’đươi pr’dua têêm ngăn zên, zúp đhanuôr k’rêệm loom chóh bhrợ quế. T’coóh Thành moon, bấc c’moo l’lăm ahay, t’nơơm quế pa’câl dal zên, hân đhơ cơnh đêếc, cr’chăl đâu nắc xiêr bấc. hân đhơ, t’nơơm quế cung dzợ nặc pr’đơợ kinh tế chr’nắp âng đhanuôr chr’val Trà Leng zi. Cán bộ, zâp ngành, zâp cấp đhị vel đông k’đươi moon đhanuôr oó tệch pa’hư lơi t’nơơm quế.

Ting cơnh phòng nông nghiệp lâng padưr pa’xớc vel bhươl chr’hoong Nam Trà My, prang chr’hoong vêy lấh 1.500ha t’nơơm quế lâng lấh 5 ực t’nơơm, pazưm đhị zâp chr’val Trà Vân, Trà Vinh, Trà Dơn, Trà Leng, Trà Mai, Trà Tập lâng Trà Cang. Đhanuôr cóh zâp chr’val đông ngai cung váih quế, vêy đoo t’nơơm lấh 30 c’moo. zâp c’moo zâp pr’loọng đông bhrợ têng 10-20 t’nơơm cắh vêy bơơn bhrợ bấc. mưy t’nơơm quế pậ pachô lấh 20 ký, bơơn zên k’noọ 1 ực đồng. tu cơnh đâu, chính quyền vel đông ơy xay moon, k’đươi đhanuôr zư lêy, chóh t’mêê t’nơơm đhị ơy bhrợ têng. T’coóh Lê Hoàng Việt-chủ tịch UBND chr’val Trà Leng đoọng năl, hân đhơ zr’nắh k’đhạp nắc vel đông taluôn k’đươi moon đhanuôr oó lơi jợ truyền thống chóh quế. Choom moon, t’nơơm quế nắc ơy chrooi pa’xoọng t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt liêm nhâm đoọng ha đhanuôr acoon cóh ooy chr’val Trà Leng. Nâu đoo cung nặc truyền thống liêm chr’nắp cóh vel đông, tu lang apêê lướt l’lăm chóh lâng đợc lơi bhươn quế đoọng tước ooy lang acoon a’châu.

Ooy c’moo 2016, chr’hoong Nam Trà My t’bhlâng chóh bhrợ lahs 260 r’bhâu t’nơơm quế đoọng âng đơơng ha đhanuôr t’moót chóh t’mêê cớ. cr’chăl nâu, zâp pr’loọng đông đhanuôr cung tự bơơn bhrợ cr’liêng quế m’ma đoọng chóh lấh 15 r’bhâu t’nơơm. Chr’hoong Nam Trà My nắc ơy bhrợ têng k’dâng 6 r’bhâu hécta k’tiếc lâm nghiệp đoọng t’moót chóh quế lâng cr’noọ bh’rợ dưr váih vel đông chóh quế bấc bhlâng cóh zr’lụ miền Trung-Tây Nguyên tước c’moo 2020. hân đhơ zên xoọc đâu pa’câl cắh dzợ dal, nắc lâng c’lâng lướt liêm nhâm nắc t’nơơm quế Trà My dzợ nặc t’nơơm bha’lâng, chrooi pa’xoọng t’bil ha ul pa’xiêr đha’rứt liêm nhâm đoọng ha đhanuôr cóh đâu. t’coóh Hồ Quang Bửu, chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, xoọc đâu azi vêy liên daonh, pazưm lâng 2, 3 doanh nghiệp nắc đợ doanh nghiệp bhrợ cha liêm ta’níh. Zâp doanh nghiệp nâu pazưm lâng chr’hoong câl pay quế âng Nam Trà My. Tin đươi ooy cr’chăl nâu a’tốh, cắh ha mơ đenh dzợ, bêl nhà nước đoọng c’lâng bh’rợ Nam Trà My nắc mưy zr’lụ t’nơơm chr’nóh zanươu âng k’tiếc k’ruung nắc t’nơơm quế nâu cung bơơn bhrợ padưr k’rơ bấc lấh mơ. Ooy đâu zúp đhanuôr têêm ngăn pr’ắt tr’mung lấh mơ./.

Bám trụ với cây quế

;

Những năm qua, giá sản phẩm quế tuy có giảm nhưng các xã vùng cao huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam vẫn duy trì và nhân rộng thêm nhiều diện tích cây quế. Đây cũng là chủ trương chung của huyện, bởi cây quế cho nguồn thu nhập ổn định đối với người dân.

Bên cạnh các loại cây dược liệu như sâm Ngọc Linh, giảo cổ lam… thì quế là loại cây đặc sản, chiếm diện tích khá lớn ở huyện Nam Trà My. Ông Nguyễn Văn Thành (trú thôn 1, xã Trà Leng) đã hơn 20 năm gắn bó với cây quế. Hiện vườn nhà của ông Thành có hàng trăm gốc quế 15 đến 20 năm tuổi. Đến mùa thu hoạch, ông chọn những cây đủ tuổi để bán cho thương lái, giá mỗi ký quế loại 1 là 55 nghìn đồng, loại 2 là 45 nghìn đồng, còn lại quế vụn khoảng 35 nghìn đồng. Bình quân mỗi năm gia đình ông thu nhập từ cây quế trên 15 triệu đồng. Tuy nhiên, những hộ trồng quế như ông Thành vẫn mong Nhà nước có cơ chế hỗ trợ để giá thu mua  nguyên liệu quế bình ổn, giúp người dân yên tâm trồng quế. Ông Thành nói: “Những năm trước đây, cây quế rất giá trị nhưng gần đây giá cả tụt giảm. Tuy nhiên, cây quế vẫn là nền tảng kinh tế chính của nhân dân xã Trà Leng chúng tôi. Cán bộ, các ngành, các cấp tại địa phương vận động người dân không phá bỏ cây quế”.

         Theo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Nam Trà My, toàn huyện có hơn 1.500ha quế gốc với số lượng hơn 5 triệu cây, tập trung ở các xã Trà Vân, Trà Vinh, Trà Dơn, Trà Leng, Trà Mai, Trà Tập và Trà Cang. Người dân ở các xã trên nhà nào cũng có quế, có cây hơn 30 năm. Hàng năm mỗi hộ khai thác số 10 đến 20 cây chứ không khai thác nhiều. Một cây quế trưởng thành cho trữ lượng hơn 20kg, mang về khoản thu nhập gần 1 triệu đồng. Vì thế, chính quyền địa phương đã tuyên truyền, vận động người dân chăm sóc, trồng mới cây con tại vị trí đã khai thác. Ông Lê Hoàng Việt - Chủ tịch UBND xã Trà Leng cho biết: “Dù khó khăn nhưng địa phương luôn vận động bà con không bỏ truyền thống trồng quế. Có thể khẳng định, cây quế đã góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Trà Leng. Đây cũng là truyền thống tốt đẹp ở địa phương bởi thế hệ đi trước trồng và để lại vườn quế cho đời con cháu”.

Trong năm 2016, huyện Nam Trà My tiếp tục gieo ươm hơn 260.000 cây quế giống để cung ứng cho nhân dân đưa vào trồng mới. Bên cạnh đó, các hộ dân cũng tự thu hoạch hạt quế giống gieo được hơn 15.000 cây. Huyện Nam Trà My đã quy hoạch khoảng 6.000ha đất lâm nghiệp để đưa vào trồng quế với mục tiêu trở thành địa bàn trồng quế lớn nhất trong khu vực miền Trung - Tây Nguyên đến năm 2020. Cho dù giá cả hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân, tuy nhiên với hướng đi bền vững thì cây quế Trà My vẫn là cây kinh tế chủ lực, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững cho đồng bào nơi đây. Ông Hồ Quang Bửu, Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Hiện nay chúng tôi có liên doanh, liên kết với một số doanh nghiệp mà đó là những doanh nghiệp làm ăn đàng hoàng. Các doanh nghiệp này cùng phối hợp với huyện bảo hộ sản phẩm quế của Nam Trà My. Tin tưởng rằng, trong thời gian không xa, khi Nhà nước cho cơ chế Nam Trà My là một vùng dược liệu của quốc gia thì sản phẩm quế này cũng được bảo hộ mạnh mẽ hơn nữa. Qua đó, giúp đảm bảo cho bà con về giá cả và đầu ra ổn định hơn”./.