K’ruung Xê Pôn lướt hooi truíh c’lâng Trường Sơn, lướt vốch ooy tỉnh Quảng Trị dưr váih k’noong k’tiếc âng 2 k’tiếc k’ruung VN-Lào. Tơợ đenh ahay, tâm k’ruung nâu taluôn âng đơơng bấc râu liêm chr’nắp, băn zư bấc râu cr’noọ tr’kiêng k’noong k’tiếc âng zâp apêê đha’đhâm, c’moor Vân Kiều, Pa Kô 2 k’tiếc k’ruung VN-Lào. Hân noo ha’pruốt cung nặc g’lúh đoọng zâp apêê đha’đhâm c’moor đhị đâu p’têết pazưm 2 đắh toor Xê Pôn chấc lêy pr’zợc, ch’roonh. Đợ apêê tr’kiêng tr’bơơn đhị c’lâng k’noong k’tiếc nâu nắc bhrợ a’ngoọn p’têết liêm chr’nắp lấh mơ âng Việt-Lào nhâm mâng. Phóng sự Têêm ngăn k’noong k’tiếc âng PV Đình Thiệu ắt đhị miền Trung:

Vel A Dơi Đới, chr’val A Dơi, chr’hoong k’coong ch’ngai Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị ắt đhị toor k’ruung Xê Pôn liêm cha’ngaách, đắh tốh nắc vel Talu, bha’nụ 3, chr’hoong Sạ Muội, tỉnh Salavan k’tiếc k’ruung pr’zợc Lào. Apêê moon 2 vel nâu nắc đhị k’têếc p’têết pazưm tu vêy tước k’zệt apêê pân’jứih pân đil Việt-Lào tr’bơơn tr’pay diịc điêl đhị zâp bêl lướt chấc lêy truíh c’lâng k’noong k’tiếc.

Tr’pay đh’rứah lâng vêy 5 p’nong k’coon, hân đhơ cơnh đêếc, zâp bêl xay moon tước bhiệc tr’pay nắc diịc điêl anoo Hồ Văn Tình lâng amoó Pỉ Riềng cóh vel A Dơi Đới cung dzợ độp k’chịt cơnh bêl tr’nơợp tr’pay. Lấh 10 c’moo l’lăm ahay, pr’loọng đông anoo Tình lướt ooy Lào thuê k’tiếc chóh a’rong. Da’dưl anoo ting xơợng chắp kiêng cr’liêng mắt laliêm âng Pỉ Riềng. đha’đhâm Vân Kiều hát pr’hát Xà Nớt bhrợ p’cắh đoọng loom luônh đay ooy pân’đil Lào nâu lêy xơợng:

“Acu ắt đhị acoon pợ đắh đâu ặt hay k’noọ, đương lêy ađhi. Kiêng plong kèn Aman hân đhơ cơnh đêếc cắh ngai xơợng. kèn Aman cắh choom ặt plong mưy ađay. Acu cắh năl kiêng ngai dzợ lấh mơ ađhi.”

Râu cr’noọ tr’kiêng âng anhi nắc ting ặt pazưm liêm đh’rứah lấh mơ. Azi ta’moóh hâu tu bơơn k’diịc VN, nắc Pỉ Riềng k’chăng lâng moon:

Lêy anoo zay tr’út lâng ắt mamung liêm ta’níh, zay pa bhrợ ta têng nắc acu kiêng.

Hân noo ha’pruốt nâu, t’coóh Pả Lung cóh vel A Dơi Đới xoọc đâu 75 c’moo ơy. T’coóh vel nâu nắc ơy bấc chu lêy cha’mêết lâng bhrợ đoọng ha bấc apêê pân’jứih pân’đil Việt-Lào ma tr’bơơn tr’pay. Đợ râu cr’noọ tr’kiêng đhị k’noong k’tiếc k’noọ cắh liêm choom, nhâm mâng. Xay moon cơnh t’coóh Pả Lung nắc apêê p’niên 2 đắh tr’bơơn tr’pay bấc, apêê ga’rựa t’ha nắc ting lướt vốch tr’lưm tr’lêy taluôn. Xang nặc dưr váih bhúh xoọng, chuíh gia xao cơnh n’loong crâng, liêm đhộ cơnh tâm Xê Pôn ặt lướt hooi. T’coóh vel Pả Lung hay k’noọ cớ, bêl dzợ p’niên ắt mamung cóh Lào, t’coóh cung vêy kiêng mưy c’moor đắh đêếc. hân đhơ cơnh đêếc, cắh choom bơơn pay tu j’niêng cr’bưn âng 2 đắh pr’loọng đông. Xoọc đâu, apêê p’niên ma tr’kiêng đh’rứah nắc acu chấc lêy zooi zúp đoọng ma tr’bơơn tr’pay:

Bêl đêếc, ắt cóh Lào, cắh ơy ta pác đoọng k’tiếc, vel zi cung ắt cóh Lào. Lêy adô bhlâng, acu k’đươi moon k’coon cha’châu. Apêê lưm zr’nắh k’đhạp lêy zooi zúp, tu apêê cắh năl. Xoọc đâu 2 diịc điêl ma tr’pay, k’điêl cung moon acu lâng k’diịc cung bhui har.

K’ruung Xê Pôn m’pâng đắh đâu nắc k’ruung VN lâng m’pâng đắh tốh nắc âng Lào. Tâm k’ruung lướt hooi têêm ngăn âng đơơng bấc râu tr’kiêng liêm chr’nắp p’têết pazưm k’ruung dading. Đắh tu k’ruung Xê Pôn hân noo nâu ma rêệ đác, đhanuôr 2 đắh choom lướt dzang liêm buôn. Thượng sỹ Sun Thiều Sáy Tam Bội, trưởng trạm lêy cha’mêết Acha Hoà, công an Lào đoọng năl, manứih VN lướt ooy chr’hoong Sa Muội thuê k’tiếc chóh a’rong, chóh a’bhoo. Đhanuôr 2 k’tiếc đắh k’noong k’tiếc vêy truyền thống zooi zúp đh’rứah tất lang. zêng lêy đợ bh’nơơn pr’đươi âng đhanuôr Lào ắt mamung truíh c’lâng k’noong k’tiếc zêng âng đơơng ooy VN pa’câl pay zên câl pr’đươi, ch’na đh’nắh. đhanuôr đắh Lào k’ay ngân cung âng đơơng zư padứah ooy trạm xá, bệnh viện âng VN. Sóng điện thoại di động đươi đh’rứah mạng Viettel âng VN. Thượng sỹ Tam Bội moon, g’lúh boo đhí a’muốt Kẹt xa ná lướt moót ooy chr’hoong Sạ Muội c’moo 2009 bhrợ bil hư hi’lêệng bấc bhlâng. Bộ đội biên phòng, dân quân lâng đhanuôr VN lướt zooi zúp, bhrợ padưr cớ đông xang:

Đhuôr 2 đắh vêy pr’ắt tr’mung liêm đh’rứah nắc đhanuôr lướt vốch ắt pazưm liêm nhâm. Tỉnh Quảng Trị lâng Salavan kết nghĩa leiem chr’nắp, trạm Kiểm soát biên phòng VN lâng Công an Lào taluôn bhrợ pr’đơợ zooi zúp đhanuôr lướt vốch liêm buôn đoọng lưm ta’moóh đhanuôr, tr’câl tr’bhlêy hàng hoá, zooi zúp đh’rứah.

Tơợ ahay a’hươn, đhanuôr ắt mamung truíh k’noong k’tiếc Việt-Lào vêy pr’ắt tr’mung liêm chr’nắp, prá xay đh’rứah, văn hoá lâng j’niêng cr’bưn tr’cơnh. Tu bhiệc nâu nắc p’têết pazưm apêê tơợ tất lang nâu. Thượng tá Ngô Xuân Thường, phó chủ nhiệm chính trị, bộ đội biên phòng Quảng Trị moon gít, nâu đoo nắc pr’đơợ liêm chr’nắp đoọng 2 k’tiếc k’ruung bhrợ têng c’lâng xa’nay kết nghĩa vel bhươl zr’lụ k’noong k’tiếc. xang 8 c’moo xay bhrợ, nắc ơy vêy 24 apêê vel bhươl đăn k’noong k’tiếc Việt-Lào bơơn kết nghĩa. Ting cơnh Thượng tá ngô Xuân Thường, xa’nay bh’rợ kết nghĩa zr’ziêng Việt-Lào nắc ặt t’viêng liêm, tất lang ắt mamung liêm nhâm:

Pr’ắt bh’rợ acoon cóh, liêm chr’nắp tất lang âng lịch sử đợc đoọng 2 đắh k’noong k’tiếc. xay bhrợ bh’rợ kết nghĩa zâp bha’nụ đhanuôr ắt 2 đắh k’noong k’tiếc đoọng t’bhlâng padưr lấh mơ pr’ắt bh’rợ đoàn kết ắt pazưm âng đhanuôr 2 đắh, bhrợ pr’đơợ liêm buôn đoọng ha đhanuôr 2 đắh lướt vốch lưm lêy đh’rứah, đoọng ha cr’noọ bh’rợ t’bhlâng padưr lấh mơ pr’ắt bh’rợ đoàn kết liêm chr’nắp zr’ziêng âng Việt lâng Lào.

Đhị râu têêm ngăn hân noo ha’pruốt, đhanuôr Vân Kiều, Pa Cô đắh Tây âng tỉnh Quảng Trị nắc ặt âm chi’ớh búah n’dza hơnh déh c’moo t’mêê. đh’riêng xa’nưl Khèn Aman pazưm đh’rứah lâng pr’hát Xà nớt t’đang k’đươi ch’roonh đhị crâng dading k’noong k’tiếc Việt-Lào./.

Ấm tình biên giới

Sông Xê Pôn chạy dọc Trường Sơn đi qua tỉnh Quảng Trị trở thành biên giới giữa 2 nước Việt Nam - Lào. Từ bao đời nay, dòng sông này luôn mang nặng ân tình, nuôi dưỡng nhiều cuộc tình không biên giới của các chàng trai, cô gái Vân Kiều, Pa Kô 2 nước Việt - Lào. Mùa xuân cũng là dịp để các chàng trai, cô gái miền đất ghép đôi bờ Xê Pôn “đi sim” tìm bạn tình. Những mối tình xuyên biên giới ấy như sợi dây vô hình tô thắm tình nghĩa Việt - Lào thủy chung, son sắt. Phóng sự “Tình không biên giới” của PV Đình Thiệu thường trú tại miền Trung

Bản A Dơi Đới, xã A Dơi, huyện miền núi Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị nằm bên dòng sông Xê Pôn trong xanh, bên kia là Bản Talu, Cụm 3, huyện Sạ Muội, tỉnh Salavan nước bạn Lào. Người ta ví cặp bản đối diện này là “miền đất ghép đôi” bởi có đến chục đôi trai gái Việt - Lào nên duyên chồng vợ từ những cuộc “đi sim” xuyên biên giới.

Lấy nhau đã có 5 mặt con nhưng mỗi lần nhắc đến chuyện duyên nợ, vợ chồng Hồ Văn Tình và Pỉ Riềng ở bản A Dơi Đới vẫn ngượng ngùng như lần đầu hò hẹn. Hơn 10 năm trước, gia đình anh Tình sang Lào thuê đất trồng sắn. Trái tim anh xao xuyến khi bắt gặp ánh mắt trìu mến của Pỉ Riềng. Chàng trai Vân Kiều hát điệu Xà Nớt ướm lòng cô gái Lào:

“Anh ở chòi bên này thao thức đợi em

Muốn thổi kèn Aman nhưng lại thiếu một người

Kèn Aman không thổi một mình

Anh biết thương ai bây giờ ngoài em”.

Tình yêu lứa đôi ngày một lớn dần như rễ cây rừng bám chặt vào lòng đất. Hỏi vì sao thích lấy chồng Việt Nam, Pỉ Riềng cười bẽn lẽn:

Mùa xuân này, già Pả Lung ở bản A Dơi Đới bước qua tuổi 75. Già làng này từng chứng kiến và làm chủ hôn cho hàng chục đôi trai gái Việt - Lào. Những mối tình miền biên giới tưởng mong manh nhưng rất bền chặt, đượm nồng như bếp lửa rực đỏ giữa nhà sàn. Nói mộc mạc như già làng Pả Lung thì bọn trẻ 2 bên lấy nhau nhiều, người lớn càng phải qua lại thăm nhau. Rồi tình thông gia, tình làng nghĩa xóm lớn nhanh như cây rừng, thấm sâu như mạch nguồn Xê Pôn luôn tuôn chảy. Già làng Pả Lung nhớ lại, hồi trẻ sống ở Lào, ông cũng đem lòng thương nhớ một cô gái bên ấy. Nhưng chuyện tình của ông dang dở do rào cản hủ tục và ngăn cấm của gia đình. Bây giờ, bọn trẻ yêu nhau là ông tìm cách giúp để nên vợ thành chồng:  

Hồi đó ở bên Lào, chưa chia đất, làng tôi cũng ở bên Lào. Thấy tội quá, tôi động viên con cháu. Người khổ mà mình không giúp đỡ thì sau, vì người ta không biết, tôi  biết. Bây giờ 2 vợ chồng nó lấy nhau, vợ cũng gọi tôi  bằng bố nuôi, chồng cũng gọi tôi là bố nuôi

Sông Xê Pôn nửa bên này là sông Việt Nam và nửa kia là của Lào. Dòng sông êm đềm che chở bao mối tình liền sông liền núi. Đầu nguồn sông Xê Pôn mùa này cạn nước, bà con 2  bên có thể lội bộ qua lại dễ dàng. Thượng sỹ Sun Thiều Sáy Tam Bội, Trưởng trạm kiểm soát Acha Hòa, Công an Lào cho biết, người Việt Nam sang huyện Sạ Muội thuê đất trồng sắn, trồng ngô. Bà con 2 bên biên giới có truyền thống tương thân, tương ái lâu đời. Hầu hết nông sản của người dân Lào sống dọc biên giới đều mang sang Việt Nam bán lấy tiền mua sắm đồ dùng, thức ăn. Người dân bên Lào bệnh nặng cũng phải đưa sang Trạm xá, Bệnh viện Việt Nam cứu chữa. Sóng điện thoại di động cùng dùng mạng Viettel của Việt Nam. Thượng sỹ Tam Bội kể rằng, trận bão Kẹt xa ná quét qua huyện Sạ Muội năm 2009 gây thiệt hại nặng nề. Bộ đội Biên phòng, dân quân và bà con Việt Nam qua giúp đỡ, dựng lại nhà cửa mấy ngày liền:

Bà con 2 bên có quan hệ thông tộc với nhau nên bà con đi qua lại gắn chặt với nhau. Giữa tỉnh Quảng Trị và Salavan kết nghĩa rồi, Trạm Kiểm soát biên phòng Việt Nam và Công an Lào luôn tạo điều kiện giúp đỡ bà con qua lại dễ dàng để thăm người thân, trao đổi hàng hóa, buôn bán, giúp đỡ lẫn nhau

Từ ngàn xưa, người dân sống vùng biên giới Việt - Lào có môi quan hệ huyết thống thân tộc, đồng điệu ngôn ngữ, văn hóa và phong tục tập quán. Chính điều này đã gắn kết họ từ bao đời. Thượng tá Ngô Xuân Thường, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị khẳng định, đây chính là nền tảng căn bản để 2 nước thực hiện chủ trương kết nghĩa bản đối bản dọc vùng biên giới. Sau 8 năm triển khai, đã có 24 cặp bản trên tuyến biên giới Việt - Lào được kết nghĩa. Theo Thượng tá Ngô Xuân Thường, chương trình kết nghĩa bản - bản nơi biên giới đã góp phần thắt chặt tình hữu nghị Việt- Lào mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững:

Mối quan hệ dân tộc, thân tộc là quan hệ lâu đời do lịch sử để lại 2 bên biên giới. Triển khai mô hình kết nghĩa các cụm dân cư 2 bên biên giới đối diện nhằm tăng cường hơn tình đoàn kết ắn bó giữa nhân dân 2 bên, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cư dân 2 bên qua lại thăm thân, nhằm mục đích thúc tăng cường hơn nữa tình đoàn kết đặc biệt hữu nghị Việt- Lào

Trong hơi ấm mùa xuân, đồng bào Vân Kiều, Pa Cô ở miền Tây tỉnh Quảng Trị ngất ngây trong men rượu cần mừng năm mới. Tiếng khèn Aman hòa cùng làn điệu Xá nớt gọi bạn tình vang vọng giữa núi rừng biên giới Việt – Lào.