Cóh t’rúih t’ngay nua, azi âi xay trúih muy bơr thuỷ điện cóh zr’lụ k’ruung Vu Gia- Thu Bồn k’đhơợng đớc đác bhrợ ha thành phố Đà Nẵng lâng tỉnh Quảng Nam đác k’ría moọt. bấc c’moo ahay, zấp đong máy thuỷ điện vêy muy quy trình k’đhơợng bhrợ la lay lâng nắc muy  vêy quy trình k’đhơợng bhrợ hân noo túh bhlong a năm, cắh vêy đoọng ha hân noo xơớt. c’moo ahay, Bộ Tài nguyên lâng Môi trường đh’rứah lâng apêê vel đong pa chắp ch’mêệt lêy bhrợ pa dưr quy trình k’đhơợng bhrợ apêê a bóc xay moon lâng Chính phủ ký quyết định xrắ pa glúh moọt c’xêê 9 c’moo 2015. Quy trình n’nâu chroi đoọng bh’rợ bhrợ bhr’lậ đhr’năng ngai mặ a đoo n’nắc loọng, cắh vêy râu liêm crêê nắc oó loọng, bhrợ ha pr’ặt tr’mông âng đha nuôr căh yêm ặt tợt: Tu hân noo boo nắc túh t’gơn túh, ha dợ hân noo xơớt nắc rêệ goóh, cắh zấp đác. N’đhơ cơnh đêếc, cr’chăl đăn đâu, Quy trình k’đhơợng bhrợ a pêê a bóc k’độ đác zr’lụ k’ruung Vu Gia- Thu Bồn âi dưr n’léh bấc râu cắh liêm choom, nắc apêê c’la a bóc thuỷ điện công xay moon cơnh đêếc.

 X’ría c’moo 2015, xang bêl Quy trình k’đhơợng bhrợ apêê a bóc k’độ đác vêy pr’đươi, cóh zr’lụ miền Trung k’dâng lêy doó vêy túh. Tu cơnh đêếc, cắh âi vêy đhị đhị đoọng moon ghít quy trình n’nâu âi u choom cắh? N’đhơ cơnh đêếc, tơợ ha lúh hân noo xơớt c’moo đâu, Quy trình k’đhơợng bhrợ a bóc k’độ n’nâu âi pa cắh muy bơr râu cắh liêm glặp. Pa ghít, Quy trình n’nâu quy định, bêl 7 giờ ra diu bêl đác đhị Trạm thuỷ văn Ái Nghĩa  cắh mặ 2,67m, Thuỷ điện Đắc My 4 nắc loỌng đác ta luôn cơnh lâng bấc lấh 12,5 mét khối/giây; Đhr’năng mức đác đhị Trạm thuỷ văn Ái Nghĩa ặt đhị dâng 2,67m tước 2.80 m, thuỷ điện nắc choom loọng đác ta luôn cơnh lâng bấc lấh 8 mét khối/giây; đhị đhr’năng đác đhị Trạm thuỷ văn Ái nghiữa bấc lấh 2.80 m, k’đhơợng loọng đác ta luôn cơnh lâng lấh 3 mét khối/giây. N’đhơ cơnh đêếc, đhị dhr’năng la lua, mức đác đhị trạm thuỷ văn n’nâu cắh vêy mr’cơnh, tu nắc cr’đơơng ting 3 đong máy thuỷ điện Đắc My 4, Sông Bung 4, A Vương. Bêl 2 đong máy thuỷ điện Sông Bung 4 lâng A vương pa ang điện nắc mức đác dưr dzoóc lấh 2,8 mét n’đhơ cơnh đêếc bêl pa đhêy pa ang điện nắc mức đác xiêr pa bhlâng đơớh. Muy bơr chuyên gia bha nậ đác cắh vêy moon crêê lâng đhr’năng đác bơơn quy định cóh quy trình n’nâu. T’coóh Đinh Hữu Tấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thuỷ điện Đắc My 4 xay moon:

Azi pay mức đác 7 giờ ra diu. N’đhơ cơnh đêếc, buôn 11, 12 giờ nắc apêê ađoo lấh  pa đhêy pa ang điện, nắc mức đác Ái Nghĩa xiêr xrêệ. Tu cơnh đêếc đhị quy trình n’nâu, ahêê công choom ha lỵ lêy cớ  nêếh. A hêê công choom ch’mêệt lêy đhr’năng la lua, Pa đhang moon cơnh a cu xoọc loọng 5 mét khối/giây. N’đhơ cơnh đêếc 3,4 tiếng t’tun nắc  dzoóc p’jớh nắc bêl đêếc acu công choom ha lỵ lêy,, choom bhlâng t’ngay đâu ahêê loọng 8 khối n’đhang ahêê đhêy đhị 5 khối a năm. N’đhơ cơnh đêếc bêl A Vương, Sông Bung pa ang điện nắc đác dưr nong pa bhlâng đơớh, azi bhrợ bhr’lậ, bêl đêếc nắc lệt quy trình.

 Đhị điều 19 âng Quy trình k’đhơợng bhrợ apêê a bóc cóh zr’lụ k’ruung Vu Gia- Thu Bồn quy định “ Cóh đhr’năng moọt tơợp hân noo xrêệ nắc mức đác apêê abóc đác cắh mặ bơơn mơ ta quy định, CHủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam quyết định bh’rợ k’đhơơngj bhrợ apêê a bóc đoọng k’đhơợng nhâm k’zíh bhlâng tước t’ngay 1 c’xêê 2 mức đác a bóc nắc bơơn cơnh ta quy định”. N’đhơ cơnh đêếc tơợ t’ngay 8/12 c’moo ahay tước ha lúh c’xêê 3 c’moo đâu, Thuỷ điện A Vương pa đhêy pa ang điẹn đoọng k’rong đác, n’đhang đác cóh a bóc A Vương công cắh âi mặ bơơn mơ đác nong đệ bhlâng, nắc k’đươi pa đhêy pa ang điện cớ đoọng k’rong đác. Tu cơnh đêếc, Bh’rợ k’đhơợng bhrợ a bóc A Vương cắh choom bhrợ ting quy trình âi ta k’đươi. T’coóh Trương Xuân Tý, Chi cục trưởng Chi cục Bha nậ đác tỉnh Quảng Nam moon, choom bhrợ bhr’lậ quy trình n’nâu đoọng u liêm choom lâng đhr’năng la lua:

Đhêêng cơnh hân rêệ nắc acu vêy muy bơr cơnh xay moon. Tu quy trình nắc đoo ahêê quy định muy bơr bh’rợ đoọng u vêy c’lâng ta níh. N’đhơ cơnh đêếc, cóh đhr’năng lua lua ahêê choom bhrợ bhr’lậ, cắh choom xơợng cơnh quy trình. Pa dhang moon cơnh A Vương nắc vêy crêê quy trình cắh,  choom vêy cơnh bhrợ têng bhriêl g’lăng đoọng k’đhơợng bhrợ đoọng ha A Vương la lay, ng’cơnh choom k’đươi moon ặt pa đhêy cơnh đêếc.  Nắc cắh âi moon tước ha roo âng Quảng Nam răng chêệt, đác âng Đà Nẵng k’ría, bêl đêếc nắc mức đác n’đhơ ặt cóh n’dúp quy trình nắc công loọng đác, a lua cắh? Tu cơnh đêếc tước bêl bhrơợng nắc Quảng Nam công vêy cơnh xay moon lâng Bộ Tài Nguyên lâng Môi trường râu m’đắh đâu, ahêê choom vêy quy định cớ mức đác ng’cơnh ooy đoỌng u liêm glặp.

 T’coóh Trương Xuân Tý công k’đươi p’xoọng quy định, apêê a bóc k’độ đác thuỷ điện nắc choom xay trúih cr’chăl k’đhơợng bhrợ loọng đác liêm ta íh muy c’xêê đhêy m’mơ t’ngay, muy t’ngay đhêy mơ đanh đoọng vel đong vêy cơnh năl đươi dua đác p’teeetj lâng bh’rợ loọng đác n’nâu.

 Quy trình k’đhơợng bhrợ apêê abóc zr’lụ k’ruung Vu Gia- Thu Bồ quy định pa bhlâng ghít cóh đhr’năng mức đác đhị Trạm thuỷ văn Ái Nghĩa xiêr m’mơ bấc nắc Thuỷ điện Đắc My 4 choom loọng cơnh lâng mực đác ma mơ đoọng zêl xơớt ha píc, n’đhơ cơnh đêếc cắh quy định liêm ghít cơ quan đơn vị lâng ch’mêệt lêy xơợng bhrợ. Cóh đhr’năng cắh xơợng bhrợ nắc ta toom ng’cơnh ooy? Xoọc đâu, Thuỷ điện Đắc My 4 lâng muy bơr thuỷ điện n’lơơng công cắh âi ra lắp đớc camera đoọng xay trúih bh’rợ loỌng đác, n’đhang cắh bơơn lêy ngai toom bhợ. Ting t’coóh Phùng Tấn Viết, Phó CHủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, choom đơớh bhrợ bhr’lậ muy bơr quy định cóh quy trình n’nâu:

 Tu xoọc đâu, đhr’năng plêêng k’tiếc công cơnh hiện tượng Elnino n’nâu nắc cắh lướt ting muy quy trình n’đoo a ốt. tu cơnh đêếc, n’đhơ Quyết định âng Thủ tướng t’mêê xrắ pa glúh c’moo 2015 n’đhơ cơnh đêếc nắc ha dang choom, ahêê choom bhrợ bhr’lậ cớ ng’cơnh đoọng u liêm glặp. Tu Quyết định âng Thủ tướng công nắc âng hêê xay moon. Nắc âng đay xay moon công nắc c’la đay ma nứih xơợng bhrợ, xay moon vêy râu p’xoọng ng’cơnh ooy đoọng u loon đơớh, đoọng moon ha zi  công cơnh Quảng Nam doó ặt đhr’năng cắh zấp đác ha rêê đhuốch công cơnh pa xiêr đác moọt k’ría tu cắh zấp đác.

T’coóh Hoàng Quốc Vượng, Thứ trưởng Bộ Công thương moon, Quy trình k’đhơợng bhrợ apêê abóc k’độ cóh zr’lụ k’ruung Vu Gia- Thu Bồn nắc bh’rợ khoa học vêy râu k’rong pay boóp p’rá âng apêê chuyên gia, đong khoa học lâng âng apêê vel đong. Tơợ đêếc âi bhrợ bhr’lậ đhr’năng zấp đong máy thuỷ điện muy quy trình la lay, ngai mặ a đoo nắc loọng. L’lăm, apêê vel đong, apêê c’la a bóc đác choom xơợng đươi liêm quy trình k’đhơợng bhrợ âi bơơn Thủ tướng Chính phủ xrắ bhrợ. N’dhơ cơnh đêếc, Csh cr’chăl xơợng bhrợ ha dang vêy râu cắh liêm glặp nắc xay trúih ooy Thủ tướng Chính phủ ha lỵ bhrợ bhr’lậ lêy. T’coóh Hoàng Quốc Vượng k’đươi:

Acu k’đươi nắc ahêê choom xơợng bhrợ liêm ta níh Quy trình k’đhơợng bhrợ âi bơơn Thủ tướng Chính phủ xrắ pa glúh đhị Quyết định 1537. N’đhơ cơnh đêếc ahêê công năl pr’ặt tr’mông la lua nắc u k’đháp, vêy bêl xơớt, vêl bêl k’đháp nắc cắh vêy văn bản n’đoo choom k’dâng đớc l’lăm zấp đoo bh’rợ choom dưr váih. CÓh đhr’năng la lay, đhr’năng la lua  vêy lệt n’lơơng nắc ahêê bhrợ bhr’lậ cóh cr’chăl  k’đhơợng bhrợ apêê a bóc đác.

                                               THỦY ĐIỆN GIỮ NƯỚC- HẠ DU KHÁT NƯỚC

Bài 2: Cần điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa

         Trong chương trình Theo dòng Thời sự ngày hôm qua, chúng tôi đã phản ánh một số thủy điện ở lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn giữ nước làm cho thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam nhiễm mặn. Những năm trước đây, mỗi nhà máy thủy điện có một quy trình vận hành riêng và chỉ có quy trình vận hành mùa lũ mà không có mùa khô. Năm ngoái, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng với các địa phương nghiên cứu xây dựng quy trình vận hành liên hồ chứa trình Chính phủ ký Quyết định ban hành vào tháng 9 năm 2015. Quy trình này góp phần khắc phục tình trạng mạnh ai nấy xả, không lợi thì không xả, khiến  cuộc sống người dân luôn bất an: bởi mùa mưa thì lũ chồng lũ, còn mùa khô thì cạn kiệt, thiếu nước. Tuy nhiên, thời gian gần đây, Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn đã bộc lộ nhiều điểm bất hợp lý mà chính các chủ hồ chứa thủy điện cũng đặt nghi vấn.

 Cuối năm 2015, sau khi Quy trình vận hành liên hồ chứa có hiệu lực, ở khu vực miền Trung hầu như không có lũ. Vì vậy, chưa có cơ sở để khẳng định Quy trình này đã ổn hay chưa? Thế nhưng, từ đầu mùa khô năm nay, Quy trình Vận hành liên hồ chứa này đã bộc lộ một số điểm bất hợp lý. Cụ thể, Quy trình này quy định, lúc 7 giờ sáng khi mực nước tại Trạm thủy văn Ái Nghĩa nhỏ hơn 2,67 m, Thủy điện ĐăkMy 4 phải phải xả nước liên tục với lưu lượng không nhỏ hơn 12,5 m³/s; Trường hợp mực nước tại Trạm thủy văn Ái Nghĩa trong khoảng từ 2,67 m đến 2,80 m, thủy điện phải xả nước liên tục với lưu lượng không nhỏ hơn 8 m³/s; Trường hợp mực nước tại Trạm thủy văn Ái Nghĩa lớn hơn 2,80 m, vận hành xả nước liên tục với lưu lượng không nhỏ hơn 3 m³/s. Tuy nhiên, trên thực tế, mực nước tại trạm thủy văn này không ổn định, bởi phụ thuộc 3 nhà máy thủy điện Đăk My 4, Sông Bung 4, A Vương. Khi 2 nhà máy thủy điện Sông Bung 4 và A Vương phát điện thì mực nước lên cao hơn 2,8 mét nhưng khi dừng phát điện thì mực nước tụt xuống rất nhanh. Một số chuyên gia thủy lợi không đồng tình với mức nước được quy định trong quy trình này. Ông Đinh Hữu Tấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Đăk My 4 đặt vấn đề:

 (Chúng tôi lấy mực nước 7 giờ sáng. Thế nhưng, thông thường 11,12 giờ, các anh dừng phát điện rồi, thì mực nước Ái Nghĩa nó tụt xuống. Cho nên ngay quy trình này, chúng ta cũng phải xem xét lại một phần. Mình cũng phải căn cứ tình hình thực tế. Ví dụ như tôi đang xả 5 mét khối/giây. Thế nhưng 3,4 tiếng sau nước nhảy vọt lên cái thì lúc đấy tôi cũng phải xem xét, đáng lý ngày hôm nay mình phải xả 8 khối nhưng mình dừng xuống 5 khối. Nhưng khi A Vương, Sông Bung phát điện thì nước lên rất nhanh, chúng tôi điều chỉnh, thì lúc ấy lại sai quy trình.)

Tại điều 19 của Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn quy định: “Trong trường hợp vào đầu mùa cạn mà mực nước các hồ không đạt giá trị quy định, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam quyết định việc vận hành các hồ nhằm bảo đảm chậm nhất đến ngày 01 tháng 02 mực nước hồ đạt giá trị như quy định”. Thế nhưng từ ngày 8, tháng 12 năm ngoái đến đầu tháng 3 năm nay, Thủy điện A Vương dừng phát điện để tích  nước nhưng mực nước hồ A Vương vẫn chưa đạt giá trị đến mực nước dâng tối thiểu, buộc phải tiếp tục dừng phát điện để tích nước. Vì vậy, việc vận hành hồ A Vương không thể theo quy trình đã ban hành. Ông Trương Xuân Tý, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Quảng Nam cho rằng, cần phải sửa đổi  quy trình này cho phù hợp với thực tế:

Riêng mùa cạn thì tôi có một số đề xuất. Vì quy trình chẳng qua là mình quy định một số trình tự thủ tục cho đúng bài bản như thế. Nhưng hiển nhiên trong quá trình thực tế thì mình phải linh động chứ không thể cứng nhắc như đúng quy trình. Ví dụ như A Vương thì có đúng quy trình không, phải có hướng linh động để xử lý cho A Vướng chứ, chẳng lẽ bắt ổng dừng mãi thế sao. Mà đó là chưa nói tới lúa của Quảng Nam chết, nước của Đà Nẵng mặn, khi đấy thì mực nước có dưới quy trình thì buộc anh cũng phải chứ, đúng không? Bởi vậy tới lúc căng thẳng thì tỉnh Quảng Nam cũng sẽ có ý kiến với Bộ Tài nguyên và Môi trường về vấn đề này, mình phải có quy định lại mực nước thế nào cho phù hợp.)

Ông Trương Xuân Tý cũng đề nghị bổ sung quy định, các chủ hồ chứa thủy điện phải thông báo thời gian vận hành xả nước cụ thể một tháng nghỉ bao nhiêu ngày, một ngày nghỉ bao nhiêu giờ để địa phương có kế hoạch dùng nước gắn với kế hoạch xả nước này.

Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn quy định rất cụ thể trong trường hợp mực nước tại Trạm Thủy văn Ái Nghĩa xuống mức bao nhiêu thì Thủy điện ĐăkMy 4 phải xả với mực nước tương ứng để chống hạn cho hạ du nhưng lại không quy định cụ thể cơ quan đơn vị và giám sát thực hiện. Trong trường hợp  không thực hiện thì bị xử lý như thế nào? Hiện nay, Thủy điện ĐăkMy 4 và một số thủy điện khác vẫn chưa lắp đặt camera để công khai thông tin xả nước nhưng không thấy ai xử lý. Theo ông Phùng Tấn Viết, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, cần sớm điều chỉnh một số quy định trong quy trình này

 (Bởi vì hiện nay, hiện tượng thời tiết cũng như hiện tượng Elnino này thì không đi theo một quy trình nào cả. Vì vậy, tuy Quyết định của Thủ tướng mới ban hành năm 2015 nhưng mà cần thiết thì chúng ta phải điều chỉnh lại thế nào cho nó phù hợp. Bởi vì Quyết định của Thủ tướng cũng do mình tham mưu thôi. Chính mình tham mưu rồi cũng chính mình là người thực hiện đề nghị có những bổ sung như thế nào đó cho nó kịp thời, để bảo cho chúng tôi cũng như Quảng Nam tránh rơi vào trường hợp thiếu nước nông nghiệp cũng như hạn chế nhiễm mặn do thiếu nước.)

          Ông Hoàng Quốc Vượng, Thứ trưởng Bộ Công thương cho rằng, Quy trình Vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn là công trình khoa học có tiếp thu ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học và của chính các địa phương. Từ đó đã khắc phục được tình trạng mỗi nhà máy thủy điện một quy trình riêng,  mạnh ai nấy xả. Trước mắt, các địa phương, các chủ hồ chứa phải tuân thủ nghiêm quy trình vận hành đã được Thủ tướng Chính phủ  ban hành. Tất nhiên, trong quá trình thực hiện nếu có gì bất hợp lý thì báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét điều chỉnh. Ông Hoàng Quốc Vượng đề nghị:

           (Tôi đề nghị là chúng ta phải tuân thủ nghiêm túc Quy trình vận hành đã được Thủ tướng chính phủ ban hành tại Quyết định 1537. Tuy nhiên chúng ta cũng biết cuộc sống thực tiễn nó rất phức tạp, có lúc hạn, lúc khó mà không văn bản nào có thê lường trước hết mọi tình huống có thể xảy ra được. Trong trường hợp khác biệt, thực tiễn có sai khác thì chúng ta điều chỉnh trong quá trình vận hành các hồ chứa)

          Cuộc chiến giành nước ở các tỉnh miền Trung tưởng như đã chấm dứt sau  khi có Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn. Tuy nhiên, hiện tượng thời tiết cực đoan cũng như thực tiễn cho thấy Quy trình này đã bộc lộ bất cập, sớm điều chỉnh cho phù hợp. Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường cần lắng nghe phản ứng từ các địa phương, chủ hồ chứa để vận hành hồ chứa một cách khoa học, đảm bảo chống hạn, nhiễm mặn vùng hạ du ./.