Ting cơnh xay moon, tợơp hân noo xớơt goóh c’moo đâu, mực đác apêê a bóc thuỷ điện cóh hệ thống k’ruung đác Vu Gia- Thu Bồn zêng ếp lấh mực đác nong bấc bhlầng bơơn quy định cóh quy trình pa hooi đác đhị apêê a bóc đác. Chr’nắp bhlầng nắc lâng thuỷ điện A Vương tợơ x’ría c’moo 2015, ta bhúch lấh 18m đác t’ping lâng mực đác c’xu. Trung tâm hệ thống điện quốc gia ơy pác Thuỷ điện A Vương glúh tợơ thị trường pa câl điện đoọng k’rong đác tợơ t’ngay 8.12.2015. Đhơ cơnh đếêc tước cr’chăl nâu, Thuỷ điện A Vương dzợ ta bhúch k’ha riêng ức m3 đác. Đợ đác hooi chô ooy apêê a bóc thuỷ điện Sông Tranh 2, Sông Bung 4, Đăk Mi 4 nắc cung xiêr rệê bấc. Cóh đhr’năng tu đác ta bhúch cơnh đâu, nắc Thuỷ điện Đăk Mi 4 muy năl k’rang đoọng ha bh’nơơn âng c’la đay, ha dợ cắh pa hooi đác chô ooy píc k’ruung crêê cơnh quy trình pa hooi đác pa tếêt apêê a bóc đớc đác zr’lụ k’ruung đác Vu Gia-Thu Bồn bhrợ ha zr’lụ píc k’ruung ta bhúch đác.

            Cơnh Đài TNVN ơy bấc chu xay moon, đong máy thuỷ điện Đăk Mi 4 bơơn ta bhrợ têng âng đơơng pazêng đác tợơ k’ruung Đăk Mi tơơ k’ruung Thu Bông đoọng pa ang điện ha dợ doó pa hooi pa chô đác chô ooy k’ruung Vu Gia crêê cơnh k’ruung đác hooi c’xu. Tợơ đâu nắc bhrợ cắh liêm tước pr’ắt tr’mông, pa bhrợ ta têng âng lấh 1,7 ức đhanuôr cóh píc k’ruung zr’lụ k’ruung đác Vu Gia, chr’nắp bhlầng nắc đươi dua đoọng k’nặ 1 ức đhanuôr thành phố Đà Nẵng. đhr’năng ta bhúch đác đươi dua, đác k’rịa moọt đhậu… ting ngân lấh mơ, pa bhlầng nắc cóh hân noo ch’noọng xớơt. T’coóh Hoàng Thanh Hoà, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT thành phố Đà Nẵng đoọng năl: tợơ tợơp c’moo tước nâu kêi nắc pazêng acoon k’ruung đác âng Đà Nẵng zêng đác k’rịa moọt:

            Tước t’ngay đâu, a zi nắc ơy vêy 24 t’ngay đác k’rịa moọt. râu đâu nắc bhrợ cắh liêm tước đhr’năng âng đơơng đác lâng bhrợ cắh liêm ngân bhlầng đoọng ha 800ha k’tiếc chr’nóh chr’bếêt âng thành phố Đà Nẵng. Tợơ lêy ch’mếêt quy trình bhrợ têng, a zi nắc lêy bơr pêê thuỷ điện cóh tu k’ruung cắh vêy bhrợ têng liêm cơnh quy trình pa hooi đác. Cóh đếêc, chr’nắp bhlầng nắc thuỷ điện ĐăkMi4, bấc c’xêê a  hay nắc đợ đác pa hooi chô ooy k’ruung Vu Gia, chô đắh Đà Nẵng cắh ơy bhrợ crêê cơnh quy trình.

            Pazêng c’moo lalăm a hay, chính quyền thành phố Đà Nẵng lâng tỉnh Quảng Nam ơy bấc chu prá xay, k’đươi moon lâng bộ, ngành Trung ương lâng Thủ tướng Chính phủ trứah bhlếh lơi đhr’năng nâu. C’xêê 9 c’moo hay, Thủ tướng Chính phủ ơy pa glúh quy trình pa hooi đác đhị apêê a bóc đớc đác cóh zr’lụ k’ruung đác Vu Gia- Thu Bồn. Ting đếêc, k’đươi thuỷ điện Đăk My 4 nắc pa hooi đác chô  ooy píc k’ruung Vu Gia. Quy trình nâu cung bơơn xay moon ghít, bêl mực đác đhị trạm Thuỷ văn Ái Nghĩa đhị mức h’mơ nắc thuỷ điện Đăk My 4 lêy pa hooi đác. Đhơ cơnh đếêc, Thuỷ điện Đăk My 4 bhrợ lết cơnh quy trình bhrợ ha thành phố Đà Nẵng cóh píc k’ruung Vu Gia ta luôn crêê đác k’rịa moọt đhậu. T’coóh Đinh Hữu Tấn, Tổng Giám đốc Công ty Thuỷ điện Đăk My xay moon, nắc Thuỷ điện Đăk My 4 ơy k’lăm, cắh pa hooi đác crêê cơnh quy trình. Tu cơnh t’coóh Tấn, pa hooi đác pa chô đoọng ha k’ruung Vu Gia đui cơnh pa hooi đác chô ooy biển ha dợ cắh choom pay zên!!!. T’coóh Đinh Hữu Tấn đoọng năl, đong máy Thủy điện Đăk My 4 pa hooi đác ting mực đác đhị trạm thuỷ văn Ái Nghĩa ha dợ mực đác đhị đâu đhuônh dzoóc lalay cơnh, tu cơnh đếêc nắc Đà Nẵng lêy thông cảm đoọng bhiệc pa hooi pa chô đác đoọng ha thành phố lưm bấc râu k’đháp k’ra. T’coóh Đinh Hữu Tấn đoọng năl, bele Thuỷ điện A Vương lâng Sông Bung 4 pa đhêy xó máy nắc Đăk My 4 cung chroót zên, tu cơnh đếêc nắc lêy pa liêm ma mơ đhị mức độ z’zăng:

             Azi ting bhrợ têng zập t’ngay ha dợ ghít lêy nắc cung vêy k’lăm m’bứi. ba bi cơnh pa hooi 5( mét khối giây) nắc a zi pa hooi mơ 3 ( mét khối giây) cắh cpợ nắc pa hooi 8 nắc a zi pa hooi 5, moon ta níh nắc vêy k’lăm m’bứi. Tu A Vương lâng Sông Bung ha dợ cắh đoọng máy xó nắc a zi pa hooi đác chô ooy Ái Nghĩa lứch. Tu cơnh đếêc nắc đắh Vu Gia chô ooy Đà Nẵng nắc thông cảm muy đắh đoọng ha zi. Tu a zi pa hooi đác nắc đác glúh ooy biển, cắh choom pay zên.

            Quy trình bhrợ têng apêê a bóc đớc đác  k’ruung Vu Gia- Thu Bồn quy định pay đác đhị Ái Nghĩa bêl 7h bhrợ chuẩn, ha dang mực đác đhị trạm thuỷ văn Ái Nghĩa ha dợ k’tứi lấh 2,67m nắc Thuỷ điện Đăk My 4 lêy pa hooi đác ta luôn lâng đợ 25m khối giây; tợơ 2,67m tước lấh 2,80m nắc pa hooi m’bứi lấh. T’coóh Hoàng Xuân Bẩy, Cục trưởng Cục k’đhợơng lêy Tài nguyên đác, Bộ Tài Nguyên lâng Môi trường k’đươi apêê đong máy Thuỷ điện lêy bhrợ cơnh quy trình a pêê a bóc đớc đác zr’lụ Vu Gia- Thu Bồn âng Thủ tướng Chính phủ ơy pa glúh:

            A noo moon a noo k’đháp, doó k’đháp râu rị, tr’xăl cung vêy ha dợ 7 giờ ra diu nắc vêy muy chr’nắp. lâng a noo bhrợ têng crêê cơnh đếêc. Lâng ĐăkMy, boóp p’rá tr’nợơp lâng dáp pa chắp lêy nắc t’đui đoọng pa hooi đác chô ooy k’ruung Vu Gia đoọng ha Đà Nẵng nắc đơ bhlầng, ếêh râu vêy quy định pa hooi đác chô ooy k’ruung Thu Bồn h’mơ?. K’ruung Thu Bồn nắc thuỷ điện Sông Tranh pa chô trách nhiệm đơ bhlầng. Đăk Mi 4 lêy đhị đhr’năng đợ đác mơ dzợ nắc đoọng pa ghít lêy pa hooi đác chô ooy k’ruung Thu Bồn, ha dợ lânh k’ruung Vu Gia nắc lêy ting cơnh quy tắc. Quy định pa hooi 3 ha dợ pa hooi 2,99 nắc dzợ đoọng, ha dợ pa hooi 2,1 nắc cắh choom.

            Lâng tỉnh Quảng Nam, bhiệc đươi dua đơ bhlầng nắc đác tưới tiêu. Tu cơnh đếêc t’coóh Huỳnh Khánh Toàn, Phó Chủ nhiệm UBND tỉnh Quảng Nam k’đươi, tợơ t’ngay 15.4 tước 15.5, apêê a bóc đác thuỷ điện nắc pa ang điện lêy mơ đhệêng, oó váih râu cắh mamơ lalấh bấc đoọng tệêm ngăn đác tưới đoọng ha zr’lụ píc k’ruung cóh hân noo ch’noong xợơt:

            Tợơ c’moo 1975, 76, đhr’năng đác k’rịa moọt ơy vêy, ah dợ tợơ bêl thuỷ điện nắc g’lúh lâng cr’chăl dưr váih bấc lấh. cr’chăl đâu, a cu k’đươi moon 2 đong máy thuỷ điện Sông Tranh 2 lâng Đăk My 4 nắc vêy c’lâng bh’rợ pazưm pa hooi đác pa ang điện đoọng k’đhợơng mực đác đhị trạm thuỷ văn Giao Thủy doó m’bứi lấh bh’rợ 1m đoọng tệêm ngăn, oó váih đhr’năng đác k’rịa moọt.

T’coóh Hoàng Quốc Vượng, thứ trưởng Bộ Công thương k’đươi zập đắh crêê tước nắc lêy bhrợ liêm Quy trình pa hooi đác âng Thủ tướng Chính phủ moon, đoọng tệêm ngăn đác đươi dua, pa bhrợ ta têng đhị zr’lụ píc k’ruung.

            Đhơ cơnh đếêc, quy trình pa hooi đác âng apêê a bóc đác zr’lụ k’ruung Vu Gia- Thu Bồn âng Cục kđhợơng lêy Tài nguyên đác, Bộ Tài nguyên lâng Môi trường k’đhợơng bhrợ xay moon lâng Thủ tướng Chính phủ pa glúh nắc ơy n’léh bơr pêê râu cắh liêm, nắc lêy ch’mếêt pa liêm đoọng glặp lâng đhr’năng lalua lâng đhr’năng pleng k’tiếc tr’xăl cơnhxoọc đâu.

/.

 THỦY ĐIỆN GIỮ NƯỚC- HẠ DU KHÁT NƯỚC

Bài 1: Thủy điện Đăk My 4 làm sai lệnh Thủ tướng

Theo dự báo, đầu mùa khô năm nay, mực nước các hồ thủy điện trên hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn đều thấp hơn mực nước dâng tối thiểu được quy định trong quy trình vận hành liên hồ chứa. Đặc biệt, đối với Thủy điện A Vương từ cuối năm 2015, thiếu hơn 18 m nước so với mực nước dâng bình thường. Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia đã phải tách Thủy điện A Vương ra khỏi thị trường bán điện để tích nước từ ngày 8.12.2015. Tuy nhiên đến thời điểm này, Thủy điện A Vương vẫn còn thiếu cả trăm triệu m3 nước. Lưu lượng dòng chảy trung bình về các hồ thủy điện Sông Tranh 2, Sông Bung 4, Đắk Mi 4 cũng suy giảm nghiêm trọng. Trong khi nguồn nước khan hiếm thì Thủy điện Đăk My 4 chỉ biết lo cho lợi ích của mình mà không trả nước về hạ du đúng Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn khiến hạ du thiếu nước. Phóng viên Thanh Hà thường trú khu vực miền Trung nêu thực trạng hạn mặn và giải pháp chống hạn vùng hạ du sông Vu Gia- Thu Bồn. Trong chương trình hôm nay, chúng tôi phản ánh việc thủy điện giữ nước, hạ du khát nước. Mời bà con và các bạn cùng nghe:

  Như Đài TNVN đã nhiều lần phản ánh, Nhà máy thủy điện ĐăkMi4 được thiết kế chuyển toàn bộ nước từ sông ĐăkMi qua sông Thu Bồn để tối ưu hóa lợi ích phát điện mà không trả nước về sông Vu Gia đúng với dòng chảy tự nhiên. Từ đây làm ảnh hưởng lớn đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất của hơn 1,7 triệu dân vùng hạ du sông Vu Gia, đặc biệt là nước sinh hoạt cho gần 1 triệu dân thành phố Đà Nẵng. Tình trạng thiếu nước sinh hoạt, xâm nhập mặn... ngày càng nghiêm trọng, nhất là trong mùa khô. Ông Hoàng Thanh Hòa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Đà Nẵng cho biết:  từ đầu năm đến nay tất cả các sông của Đà Nẵng đều bị nhiễm mặn:

Chúng tôi đến hôm nay đã có 24 ngày nhiễm mặn. Cái này ảnh hưởng đến việc cấp nước sinh hoạt và ảnh hưởng đến gần 800 hecta đất nông nghiệp của thành phố Đà Nẵng. Qua kiểm tra quy trình vận hành chúng tôi thấy một số thủy điện trên thượng nguồn chưa vận hành theo đúng quy trình vận hành. Trong đó đặc biệt là thủy điện ĐăkMy 4 một số tháng vừa qua, lượng nước xả về qua cống xả sau về phía sông Vu Gia, về phía Đà Nẵng chưa đáp ứng được theo quy trình.

Những năm trước đây, chính quyền thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam nhiều lần phản đối, kiến nghị các bộ, ngành Trung ương và Thủ tướng Chính phủ giải quyết tình trạng này. Tháng 9 năm ngoái, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn. Theo đó, yêu cầu Thủy điện Đăk My 4 phải vận hành xả nước về hạ lưu sông Vu Gia. Quy trình này cũng quy định cụ thể, khi mực nước tại trạm Thủy văn Ái Nghĩa ở mức bao nhiêu thì thủy điện Đăk My4 phải xả nước với lưu lượng tương ứng. Tuy nhiên, Thủy điện Đăk My 4 đã vi phạm quy trình này khiến thành phố Đà Nẵng ở hạ du sông Vu Gia liên tục nhiễm mặn.  Ông Đinh Hữu Tấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Đăk My thừa nhận Thủy điện ĐăkMy 4 đã ăn gian, không xả nước đúng quy trình. Bởi theo ông Tấn, xả nước trả lại sông Vu Gia đồng nghĩa với nhà máy xả nước ra biển mà không lấy được tiền!!!.  Ông Đinh Hữu Tấn cho biết, Nhà máy Thủy điện Đăk My 4 xả nước theo mực nước tại trạm Thủy văn Ái Nghĩa mà mực nước ở đó lên xuống bất thường, nên Đà Nẵng phải thông cảm là việc trả nước về cho thành phố rất khó khăn.  Ông Đinh Hữu Tấn cho biết, khi Thủy điện A Vương và Sông Bung 4 dừng chạy máy thì Đăk My 4 vẫn phải trả nên phải cân đối ở mức độ tương đối:

 (Chúng tôi tuân thủ hàng ngày nhưng rõ ràng là có ăn gian một tý. Ví dụ như là đáng lý xả 5 (mét khối giây) thì chúng tôi chỉ xả 3 (mét khối giây) hay như là đáng lý xả 8 thì chúng tôi chỉ xả 5, cũng có ăn gian một tý nói thực là như thế. Bởi vì A Vương với Sông Bung mà không chạy máy một cái thì rõ ràng chúng tôi phải dốc hết nước về cho Ái Nghĩa à. Thế cho nên rõ ràng đối với nhánh Vu Gia về Đà Nẵng thì phải thông cảm một phần cho chúng tôi. Bởi vì chúng tôi xả là xả nước ra là nước ra biển, không lấy được tiền.)

Quy trình Vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn quy định lấy mực nước ở Ái Nghĩa lúc 7 giờ làm chuẩn, nếu mực nước ở trạm Thủy văn Ái Nghĩa mà nhỏ hơn 2,67m thì Thủy điện ĐăkMy 4 phải xả nước liên tục với lưu lượng 25 mét khối giây; từ 2,67m đến hơn 2,80m thì xả ít hơn. Ông Hoàng Xuân Bẩy, Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường yêu cầu các Nhà máy Thủy điện tuân thủ nghiêm Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn mà Thủ tướng Chính phủ đã ban hành:

(Anh bảo anh khó, không khó gì cả, dao động đấy nhưng 7 giờ sáng thì có một giá trị. Và anh cứ vận hành đúng như thế. Đối với ĐăkMy, quan điểm đầu tiên và tính toán ở đây là ưu tiên xả nước về sông Vu Gia cho Đà Nẵng là chính, chứ có quy định phải xả về sông Thu Bồn bao nhiêu đâu?. Sông Thu Bồn thì thủy điện Sông Tranh lãnh trách nhiệm chính. ĐăkMi 4 căn cứ tình hình lượng nước còn lại để chủ động tính toán xả về sông Thu Bồn, còn với sông Vu Gia thì phải theo quy tắc. Quy định xả 3 mà xả 2,99 thì còn châm chước, chứ chỉ xả 2,1 thì không được. )

Với tỉnh Quảng Nam, nhu cầu chủ yếu là phục vụ tưới tiêu. Vì thế, ông Huỳnh Khánh Toàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đề nghị, từ ngày 15.4 đến 15.5, các hồ thủy điện chỉ phát điện vừa phải, không có sự chênh lệch lớn để đảm bảo nước tưới cho hạ du trong mùa cao điểm nắng hạn:

 (Từ những năm 1975, 76, hiện tượng nhiễm mặn đã có rồi nhưng từ khi có thủy điện thì tần suất và thời gian nhiều hơn. Thời điểm này, tôi đề nghị 2 nhà máy thủy điện Sông Tranh 2 và Đăk My 4 có kế hoạch phối hợp xả nước qua phát điện để khống chế mực nước tại trạm thủy văn Giao Thủy không nhỏ hơn cao trình 1 mét để đảm bảo không có tình trạng nhiễm mặn.)

Ông Hoàng Quốc Vượng, thứ trưởng Bộ Công thương yêu cầu các bên liên quan cần tuân thủ nghiêm Quy trình vận hành liên hồ chứa do Thủ tướng Chính phủ ban hành nhằm đảm bảo nước cho sinh hoạt, sản xuất vùng hạ du.

Tuy nhiên, Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Vu Gia- Thu Bồn do Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành có lẽ đã bộc lộ một số điểm bất hợp lý, cần xem xét điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay./.